Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
H μάθηση αποτελεί μία σύνθετη και πολύπλοκη διαδικασία για μαθητές και εκπαιδευτικούς. Το κίνητρο, όπως υποδηλώνει το όνομα, είναι αυτό που «μας κινεί». Είναι ο λόγος που κάνουμε οτιδήποτε. Για τους δασκάλους, η έλλειψη κινήτρων υπήρξε από καιρό ένα από τα πιο απογοητευτικά εμπόδια στη μάθηση των μαθητών. Ενώ η έννοια του κινήτρου μπορεί να φαίνεται διαισθητικά αρκετά απλή, μια πλούσια ερευνητική βιβλιογραφία έχει αναπτυχθεί καθώς οι ερευνητές έχουν ορίσει αυτήν την έννοια με διάφορους τρόπους (Holt, 2017). Οι κοινωνικοί επιστήμονες και οι ψυχολόγοι έχουν προσεγγίσει το πρόβλημα των κινήτρων από διάφορες οπτικές γωνίες και οι ερευνητές της εκπαίδευσης έχουν προσαρμόσει πολλές από αυτές τις ιδέες στο σχολικό πλαίσιο. Ενώ υπάρχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη μεταξύ θεωριών κινήτρων, οι ερευνητές διαφέρουν ως προς τον προσδιορισμό των υποκείμενων συστημάτων πεποιθήσεων που οδηγούν σε παρακινητικές διαφορές. Μερικοί θεωρητικοί δίνουν έμφαση στην πίστη στον εαυτό τους και στην ικανότητα κάποιου, άλλοι δίνουν προτεραιότητα στον προσανατολισμό του στόχου και μια τρίτη ομάδα υποστηρίζει ότι η δυσκολία μιας εργασίας διαμορφώνει το ατομικό κίνητρο (Nunan, 1999).
Πρώτα από όλα, το κίνητρο είναι ένας προσανατολισμός προς τη μάθηση (Bindra, 1994). Επομένως, επηρεάζει το πόσο πιθανό είναι ένας μαθητής είτε να εγκαταλείψει είτε να προχωρήσει προς τα εμπρός, και πόσο προσεκτικός θα είναι ο προβληματισμός για τη μάθησή του. Όσο βαθύτερο είναι το κίνητρο του μαθητή για άσκηση κάποιας δραστηριότητας, τόσο πιθανότερο είναι ο μαθητής να δυσκολευτεί σε ερωτήσεις πιο δύσκολης κλίμακας. Εν ολίγοις, το εγγενές κίνητρο προάγει ισχυρές και ευέλικτες δεξιότητες κριτικής σκέψης. Από την άλλη πλευρά, η κινητοποίηση και τα καθαρά εξωγενή κίνητρα οδηγούν σε χαμηλό ενδιαφέρον και ακαδημαϊκή επιμονή (Skinner & Belmont, 1993).
Το κίνητρο, τόσο εγγενές όσο και εξωγενές, είναι ένας βασικός παράγοντας για την επιτυχία των μαθητών σε όλα τα στάδια της εκπαίδευσής τους και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην παροχή και την ενθάρρυνση αυτού του κινήτρου στους μαθητές τους (Entwistle, 1988). Φυσικά, αυτό είναι πιο εύκολο από ό, τι γίνεται, καθώς όλοι οι μαθητές έχουν κίνητρα διαφορετικά και χρειάζεται χρόνος και πολλή προσπάθεια. Βασική προϋπόθεση για τη μάθηση είναι η απόκτηση μιας τάξης γεμάτη παιδιά ενθουσιώδη, να εργάζονται σκληρά για να καλλιεργήσουν το πνεύμα τους και η ώθηση για υπεροχή (Urdan & Turner, 2005). Ακόμα και οι πιο καλοπροαίρετοι και μορφωμένοι δάσκαλοι μερικές φορές στερούνται των δεξιοτήτων για να διατηρήσουν τα παιδιά σε ένα συγκεκριμένο και καλό δρόμο, οπότε οι εκπαιδευτικοί είναι αναγκαίο να χρησιμοποιήσουν αυτές τις μεθόδους για να παρακινήσουν τους μαθητές τους και να τους ενθαρρύνουν να ανταποκριθούν στις διαδικασίες μάθησης.
Πώς καλλιεργούμε και πως ενισχύουμε τα κίνητρα;
- Εξασκούμε τη νοοτροπία ανάπτυξης και την προσπάθεια.
- Να υπάρχει σαφήνεια σχετικά με τους μαθησιακούς στόχους.
- Ανάγκη για δημιουργία ενός περιβάλλοντος χωρίς απειλές.
- Εφαρμογή θετικού ανταγωνισμού
- Μοντέλο ενθουσιασμού για μάθηση
1) Οι μαθητές που αισθάνονται ότι θα βελτιωθούν μέσω της σκληρής δουλειάς θα καταβάλουν μεγαλύτερη προσπάθεια από εκείνους που πιστεύουν ότι η επιτυχία τους βασίζεται στη νοημοσύνη. Η διδασκαλία των μαθητών να χρησιμοποιούν τη φράση «ακόμη» όταν εξηγούν τα κενά τους στη γνώση βοηθά να τους απομακρύνει από αυτόν τον ντετερμινιστικό προσανατολισμό.
2) Μπορεί να είναι πολύ απογοητευτικό για τους μαθητές να ολοκληρώσουν μια εργασία ή ακόμα και να συμπεριφερθούν αναλόγως στην τάξη εάν δεν υπάρχουν σαφώς καθορισμένοι στόχοι. Οι μαθητές θέλουν και πρέπει να γνωρίζουν τι αναμένεται από αυτούς προκειμένου να παραμείνουν τα κίνητρα τους ενεργά.
3) Όταν οι εκπαιδευτικοί κατασκευάζουν ένα υποστηρικτικό και ασφαλές περιβάλλον προς τα παιδιά, επικυρώνοντας την πίστη τους στις ικανότητες ενός παιδιού αντί να προσδιορίζουν τις απόρροιες της μη υλοποίησης γεγονότων, οι μαθητές είναι πολύ πιο πιθανό να πάρουν και να τους δημιουργηθούν κίνητρα για μάθηση και εκπλήρωση των στόχων τους.
4) Ο ανταγωνισμός μέσα σε ένα σχολικό περιβάλλον δεν έχει πάντα αρνητικό χαρακτήρα και κάποιες φορές μπορεί να παρακινήσει τα παιδιά να προσπαθήσουν πιο σκληρά και να εργαστούν για να αναδείξουν τον εαυτό τους.
5) Επιπλέον, ένας από τους καλύτερους τρόπους για να παρακινηθούν τα παιδιά είναι να μοιραστούν οι εκπαιδευτικοί τον ενθουσιασμό για μάθηση. Όταν είναι οι ίδιοι πρώτα από όλα ενθουσιασμένοι με τη μάθηση, θα ενθουσιαστούν παράλληλα και τα παιδιά (Mclnerney, 2006).
Η μάθηση αποτελεί μια πολύπλοκη διαδικασία τόσο για γονείς όσο και για εκπαιδευτικούς. Υπάρχουν πολυπληθείς ορισμοί όμως έναν τυπικό ορισμό που μπορούμε να δώσουμε είναι ότι πρόκειται «μια διαδικασία που οδηγεί σε μία διαρκή (μόνιμη) μεταβολή της συμπερφοράς ενός ατόμου και η οποία προκύπτει ως αποτέλεσμα εμπειρίας και άσκησης» (Elliot, Kratochwill, Littlefield Cook, Travers, 2008).
Η μάθηση και τα κίνητρα είναι αντίστοιχα σημαντικά για την επίδοση. Το πρώτο μας βοηθάει να αποκτήσουμε νέες γνώσεις και δεξιότητες ενώ τα κίνητρα μας δημιουργούν την διάθεση να δείξουμε αυτά που έχουμε μάθει. Η μάθηση είναι:
- Ατομική υπόθεση.
- Συντελείται κυρίως μέσω των γνωστικών διαδικασιών.
- Συμβάλλει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου .
- Προϋποθέτει βιολογική ωριμότητα και ετοιμότητα.
- Είναι μια στοχευμένη διαδικασία και
- Πιστοποιείται από τις αλλαγές που επιφέρει στη συμπεριφορά και στις προϋποθέσεις συμπεριφοράς (Elliot, Kratochwill, Littlefield Cook, Travers, 2008).
Πηγές:
- Elliot S. N., Kratochwill T. R. , Littlefield Cook J., & Travers J. (2008). Εκπαιδευτική ψυχολογία. Αποτελεσματική Διδασκαλία. Αποτελεσματική Μάθηση. Επιμ: Λεονταρή Αγγελική, Συγκολλίτου Έφη. Μετάφραση: Σόλμαν Μαρία, Καλύβα Φρόσω. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg
- Bindra, D. (1974). A motivational view of learning, performance, and behavior modification. Psychological review, 81(3), 199.
- Entwistle, N. (1988). Motivational factors in students’ approaches to learning. In Learning strategies and learning styles (pp. 21-51). Springer, Boston, MA.
- Holt, J. (2017). How children learn. Hachette UK.
- McInerney, D. M. (2006). Helping Kids Achieve Their Best: Understanding and Using Motivation in the Classroom (revised edition). IAP.
- Nunan, D. (1999). Second Language Teaching & Learning. Heinle & Heinle Publishers, 7625 Empire Dr., Florence, KY 41042-2978.
- Skinner, E. A., & Belmont, M. J. (1993). Motivation in the classroom: Reciprocal effects of teacher behavior and student engagement across the school year. Journal of educational psychology, 85(4), 571.
- Urdan, T., & Turner, J. C. (2005). Competence motivation in the classroom. Handbook of competence and motivation, 297317.
Ο Αρθρογράφος
