Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ
Η ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ
Αρχικά, η αλληγορία του Σπηλαίου στο έργο του Πλάτωνα ‘’Πολιτεία’’ (Πλάτων, 2008) παρουσιάστηκε ως ένας διάλογος ανάμεσα στον αδελφό του Πλάτωνα, Γλαύκωνα και του μέντορά του Σωκράτη, που αποτελεί ένα εννοιολογικό εργαλείο για να βοηθήσει τον αναγνώστη να διακρίνει το «είναι» από το «φαίνεσθαι», επισημαίνοντας την επίδραση της άγνοιας στην φύση μας. Η συνθήκη της καραντίνας που βιώνουμε μας έχει φέρει σε κατάσταση όπου δεν μπορούμε να διακρίνουμε την:
- Αλήθεια («πραγματικό» φώς) VS Ψέμα («σκιές» δεσμωτών).
Είμαστε παγιδευμένοι σε μια σύγχρονη έκδοση της αλληγορίας του σπηλαίου. Η πραγματικότητα διαστρεβλώνεται από τις ‘’σκιές’’ που ρίχνουν τα διάφορα κοινωνικά δίκτυα (είδωλα), τα οποία μας παραπλανούν συνεχώς (Merzouk, 2020).
Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ RAWLS ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΡΟΝΟΙΟ
Αξίζει να σημειωθεί, ότι σύμφωνα με τα τελευταία επιδημιολογικά στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ) κανείς δεν γνωρίζει τον πραγματικό αριθμό των ατόμων που έχουν μολυνθεί με κορονοϊό. Υπάρχουν οι ασυμπτωματικοί, και ακόμη και σε συμπτωματικούς ανθρώπους η ασθένεια γίνεται ορατή λίγες μόνο ημέρες μετά την μόλυνση. Δεν μπορούν να εκτιμηθούν οι πιθανότητες να είμαστε άρρωστοι ή μεταδοτικοί – θύματα ή φορείς (World Health Organization, 2020). Από φιλοσοφική σκοπιά ο θεωρητικός της δικαιοσύνης John Rawls χρησιμοποίησε αυτό το μοντέλο της αβεβαιότητας της απόφασης ως πείραμα που ονομάζεται «πέπλο της άγνοιας», δηλαδή μια μέθοδος προσδιορισμού της ηθικής των προβλημάτων (Rawls, 1999). Ο Francis (2020) τονίζει ότι η θεωρία του Rawls στηρίζεται σε αυτόν που θα λάβει τις αποφάσεις (κυβέρνηση) για να επιλέξει ένα κοινωνικό ή ηθικό ζήτημα (πχ εμβολιασμός) και υποθέτει (η θεωρία) ότι η κυβέρνηση έχει αρκετές πληροφορίες για να γνωρίζει τις συνέπειες των πιθανών αποφάσεών του για όλη την κοινωνία.
Και τίθεται ένα ερώτημα ποιες αρχές θα αποδεχόμασταν όσον αφορά τις αποστάσεις, τις μάσκες, το άνοιγμα της αγοράς εάν δεν γνωρίζουμε επακριβώς τη δική μας κατάσταση σχετικά με τον ιό;
Καθώς λαμβάνουμε κοινωνικές αποφάσεις σε πολιτικό επίπεδο σχετικά με το τι πρέπει να γίνει υπό το φως της κυβερνητικής πολιτικής, πρέπει να θυμόμαστε συνεχώς να διορθώνουμε τις υποθέσεις μας σχετικά με το προνόμιο, με την πραγματικότητα του «πέπλου της άγνοιας» πίσω από το οποίο ‘’κρύβεται’’ ο ιός (Mogensen, 2020).
ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ
Διεγείρουν εννοιολογικά και φιλοσοφικά ερωτήματα σχετικά με την φύση, την ταξινόμησή και τη θέση τους εντός του βιολογικού κόσμου. Ένα κύριο πρόβλημα αφορά την διαχρονική ταυτότητα ενός ιού:
- Τι είναι ο ιός.
- Το ιϊκό σωματίδιο και
- Ολόκληρος ο ιϊκός κύκλος.
Σύμφωνα με την άποψη των φιλόσοφων οι ιοί είναι ξεχωριστές οντότητες και βασίζονται σε στοιχεία της μεγαλύτερης ροής διασυνδεδεμένων διεργασιών που απαρτίζουν βιολογικά συστήματα (Dupré & Guttinger, 2016). Οι πιο καταστροφικές πανδημίες που υπήρξαν ήταν η πανούκλα η οποία σκότωσε περίπου 200 εκατομμύρια ανθρώπους τον 14ο αιώνα και το 1918 η Ισπανική Γρίπη (Centers for Disease Control and Prevention and Hajmirbaba, 2020).
ΕΙΠΑΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΡΟΝΟΙΟ…
Ο διάσημος Γάλλος Bruno Latour (2020), δήλωσε κατά τη διάρκεια της πανδημίας «Το πρώτο μάθημα που μας δίδαξε ο κορονοϊός είναι ότι πρέπει να φροντίζουμε αυτά που έχουμε, επειδή μπορεί να τα χάσουμε από την μία στιγμή στην άλλη». Ο Γερμανός Markus Gabriel ελπίζει ότι μέσα από την πανδημία θα αναδυθεί μια πιο ηθική κοινωνία και ότι θα πράττουμε περισσότερο εποικοδομητικά κατά της παγκοσμιοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού (Carbajosa, 2020).
Η Gonzalez στο βιβλίο της «Η φιλοσοφία του θανάτου», αναφερόμενη στην πανδημία διακρίνει πολλά χρονολογικά στάδια:
1) Άγνοια (σχεδόν η άρνηση) όταν ο ιός αμφισβητήθηκε.
2) Εικόνες των νεκρών.
Ένα ενδιάμεσο στάδιο ήταν αυτό της άρνησης της πραγματικής φύσης του ιού (Gonzalez, 2020).
ΗΘΙΚΗ
Ο ηθικός σκεπτικισμός υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει γνώση του:
Σωστού VS λάθους
Καλού VS κακού
Ο σκεπτικισμός του εξωτερικού κόσμου είναι η θέση ότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει γνώση των θεμάτων έξω από το μυαλό κάποιου. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η επεξεργασία των πληροφοριών γίνεται όλο και πιο περίπλοκη. Πρέπει να είμαστε ανεκτικοί σε νέα δεδομένα, ικανοί να ακούσουμε εκείνους με τους οποίους διαφωνούμε, να ακούσουμε τα επιχειρήματά τους (Messerly, 2020).
Επιπλέον, εξετάζεται η πιθανότητα να δοθεί έμφαση στον Ωφελιμισμό, για την επίλυση της πανδημίας, με βάση δύο ζητήματα: τη θεραπεία των ασθενών και την καραντίνα. Ο Ωφελιμισμός είναι η μόνη σχετική ηθική θεωρία που μεγιστοποιεί αυτό που είναι καλό για όλους = αγαθοεργία). Η ατομική ελευθερία μπορεί να έρχεται σε σύγκρουση με το γενικό καλό, επομένως η αρχή της ευεργεσίας είναι επιτακτική (Savulescu, Persson & Wilkinson 2020).
Ο υπαρξισμός είναι ένας άλλος τρόπος προσέγγισης της πανδημίας. Ο υπαρξισμός δίνει προτεραιότητα:
- Στο άτομο (υπαρξιακός εαυτός)
- Επιτρέπει τη εξέταση της ηθικής σε ατομικό και οργανωτικό επίπεδο
- Κατανόηση της σημασίας και τα οφέλη της εργασίας (MacMillan, Yue, & Mills, 2012).
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ
Επίκουρος: Ακόμα και εν μέσω καραντίνας μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι και να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τις δραστηριότητες (μέσα στο σπίτι). Πρέπει να λάβουμε υπόψη τι είναι στη δύναμή μας να ελέγξουμε. Όσο ζούμε, πρέπει να ανησυχούμε για την ποιότητα της ζωής μας και τη ζωή αυτών που αγαπάμε (Επίκουρος, 2016).
Αρχαίοι Έλληνες: Χρησιμοποίησαν τη λέξη αταραξία για το ηθικό ιδανικό ενός ήσυχου, ευχάριστου συναισθήματος (Crespo, 2020).
Συμπεραίνοντας, ευελπιστούμε αυτή η πανδημία να αποτελέσει παρελθόν. Είναι αξιοσημείωτο ότι η φιλοσοφία ως επιστήμη μπορεί να προσδώσει μια διαφορετική οπτική σε αυτό το σημαντικό ζήτημα και ας μην ξεχνάμε να αναλαμβάνουμε τις ευθύνες μας. Τότε μόνο θα έχουμε κατακτήσει την αληθινή ελευθερία.
ΠΗΓΕΣ:
- Carbajosa, A. (2020). “El virus se quedará allí hasta que encontremos una manera sostenible de hacer negocios.” EL PAÍS. May 1, 2020. https://elpais.com/cultura/2020-05-01/el-virusse-quedara-alli-hasta-que-encontremos-una-manera-sostenible-de-hacer-negocios.html.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2007). “Interim Pre-Pandemic Planning Guidance: Community Strategy for Pandemic Influenza Mitigation in the United States.” https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/pdf/community_mitigation-sm.pdf.
- Crespo, H. (2020). “An Epicurean Guide to Living More Pleasantly in Times of Coronavirus.”TheHumanist.Com. April 28, 2020. https://thehumanist.com/features/articles/anepicurean-guide-to-living-more-pleasantly-in-times-of-coronavirus.
- Dupré, J., & Guttinger, S. (2016). “Viruses as Living Processes,” Ανακτήθηκε Φεβρουάριος 10 2016 από https://doi.org/10.1016/j.shpsc.2016.02.010.
- Epicurus. (2016). Letter to Menoeceus: Epicurus. CreateSpace Independent Publishing Platform.
- Francis, L., (2020). “Covid and the Veil of Ignorance.” Philosophy Talk. 2020. https://www.philosophytalk.org/blog/covid-and-veil-ignorance.
- Gonzalez A,. (2020). “Philosophy, Social Death and the Necessary Ethical Turn after COVID-19.” SSRN Scholarly Paper ID 3599774. Rochester, NY: Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.3599774
- Latour, B. (2020). “Imaginer les gestes-barrières contre le retour à la production d’avant-crise.” AOC media – Analyse Opinion Critique (blog). March 29, 2020. https://aoc.media/opinion/2020/03/29/imaginer-les-gestes-barrieres-contre-le-retour-a-laproduction-davant-crise/.
- MacMillan, S., Yue, A. R., & Mills, A. (2012). “Both How and Why: Considering Existentialism as a Philosophy of Work and Management.” Philosophy of Management. November 1, 2012. https://doi.org/10.5840/pom201211318
- Mogensen, J. F. (2020). “Science Has an Ugly, Complicated Dark Side. And the Coronavirus Is Bringing It Out.” Mother Jones (blog). 2020.
https://www.motherjones.com/politics/2020/04/coronavirus-science-rush-to-publishretractions/.
- Merzouk, S. (2020)Plato’s Allegorical Cave, COVID-19, and the Infodemic.” Medium. April 12, 2020. https://medium.com/@sayf.merzouk/platos-allegorical-cave-covid-19-and-theinfodemic-634fafecf40.
- Messerly, J. (2020). “The Democratic Virtues Of Skepticism.” Reason and Meaning (blog). July 15, 2020. https://reasonandmeaning.com/2020/07/15/the-democratic-virtues-ofskepticism/.
- Plato, (2008). The Republic. Cosimo, Inc
- Rawls, J., (1999). A Theory of Justice. Oxford University Press
- Savulescu, Persson, J. I., & Wilkinson, D. (2020). “Utilitarianism and the
Pandemic.” Bioethics . https://doi.org/10.1111/bioe.12771.
- WHO Director-General’s opening remarks at the media briefing on COVID-19. (2020) Ανακτήθηκε από: https://www.who.int/directorgeneral/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-mediabriefing-on-covid-19—11-march-2020
Ο Αρθρογράφος
