BULLYING: ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Το Υπουργείο Παιδείας κάθε χρόνο στις 6 Μαρτίου έχει καθιερώσει την Παγκόσμια Ημέρα κατά της σχολικής βίας και του εκφοβισμού, πρόκειται για ξεχωριστή μέρα για την κοινωνία. Κάνοντας μια ιστορική ανασκόπηση θα παρατηρήσουμε ότι η σχολική επιθετικότητα ως φαινόμενο αρχικά κέντρισε το ενδιαφέρον των επιστημόνων στα τέλη των 70’sστις Σκανδιναβικές χώρες. Οι μελετητές στην αγγλική γλώσσα καθιέρωσαν τον όρο ‘’bullying’’ διεθνώς, ενώ στα ελληνικά, συνήθιζαν να χρησιμοποιούν την λέξη ‘’εκφοβισμό’’ για την σαφέστερη απόδοση και περιγραφή του φαινομένου,(Olweus, 1991). Ένας σύγχρονος ορισμός για τον εκφοβισμό έχει τεθεί πρόσφατα με την μορφή επιθετικότητας η οποία εμπεριέχει εχθρικές και κατευθυνόμενες συμπεριφορές διαρκώς προσανατολισμένες από τους θύτες προς τους ‘’αδύναμους’’ (Chafouleas & Sassu, 2004).
Θα ήταν προτιμότερο να μην δοθεί έμφαση τόσο στα αίτια ή στις θεωρητικές προσεγγίσεις του φαινομένου διότι όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του άρθρου ύψιστη σημασία έχει η επίλυση. Σύμφωνα με την Γράκη (2016) είναι απαραίτητη η συχνή και αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ των γονέων και των εκπαιδευτικών για την συμπεριφορά των παιδιών τους στο σχολείο. Με αυτόν τον τρόπο μέσω της έγκαιρης αναγνώρισης προβληματικής συμπεριφοράς είναι δυνατή η άμεση πρόληψη του κινδύνου και της πιθανής εκδήλωσης επιθετικής συμπεριφοράς. Διάφορα προγράμματα από Κέντρα Αξιολόγησης και Υποστήριξης ή Ψυχικής Υγείας μπορούν να προάγουν την θετική κοινωνική συμπεριφορά. Η οικογένεια μπορεί να εξηγήσει στα παιδιά της ότι ο εκφοβισμός είναι μη επιτρεπτή ενέργεια και δεν την ενστερνίζονται ηθικά. Επιπλέον, οι γονείς θα πρέπει να αποφεύγουν τη σωματική τιμωρία ως λύση μιας διαφωνίας και να ελέγχουν τον θυμό τους. Ως πρόταση συστήνεται ο ήρεμος διάλογος και η χρήση πειθαρχικών κανόνων τους οποίους θα επέρχεται ο έπαινος κάθε φορά που τα παιδιά τους τηρούν. Όταν τα παιδιά έχουν θετικά πρότυπα να μιμηθούν, οι ικανότητες τους στην μάθηση βελτιώνονται με αποτέλεσμα να ενθαρρύνονται περισσότερο για την επίτευξη των στόχων τους και να αντιμετωπίζονται οι προσωπικές τους δυσκολίες.
Επιπρόσθετα, θα γίνει αναφορά για την σχολική κοινότητα ως σύνολο για την αντιμετώπιση της επιθετικότητας. Ο Smith (1997) θέτει ως παρέμβαση τις σχολικές δραστηριότητες στην τάξη και την επίμονη επιτήρηση των παιδιών κατά τα διαλλείματα καθώς εκείνη την ώρα συνήθως εκδηλώνονται τα γεγονότα βίας. Για τους θύτες προτείνει τις μεθόδους ‘’Pikas’’ και «αποφυγή της κατηγορίας-no blame approach». Αυτές οι παρεμβάσεις έχουν ως στόχο την εξακρίβωση του συμβάντος και την ενίσχυση της ενσυναίσθησης. Για τα θύματα προτείνει να μάθουν πως πρέπει να διεκδικούν τα ‘’θέλω’’ τους, δηλαδή να υπερασπίζονται τον εαυτό τους, τα δικαιώματά τους και να εκφράζονται συναισθηματικά χωρίς δισταγμό. Τον σημαντικότερο ρόλο στο σχολείο κατέχει ο εκπαιδευτικός διότι προάγει την κοινωνικοποίηση των μαθητών. Εάν είσαστε στην θέση αυτή και γνωρίζετε περιστατικά σχολικού εκφοβισμού παρακάτω θα δείτε κάποιες αποτελεσματικές ενέργειες που θα πρέπει να αναλάβετε για την διαχείριση του προβλήματος. Η κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών στο σχολείο είναι αρωγός για την αποφυγή προβληματικών συμπεριφορών. Απαραίτητη είναι η εφαρμογή κανόνων και ορίων για να γνωρίζουν τα παιδιά ότι είναι μη-αποδεκτές οι συμπεριφορές εκφοβισμού αλλά και οι εκπαιδευτικοί, πότε και πώς πρέπει να παρέμβουν σε έκτακτη ανάγκη (Τσιάκαλος, 2008). Ο δάσκαλος είναι ωφέλιμο να δημιουργεί μία διαπροσωπική σχέση με τους μαθητές η οποία να στηρίζεται στην εμπιστοσύνη και στον σεβασμό. Μέσω της διδασκαλίας στην τάξη πρέπει να αντικατοπτρίζεται η δημοκρατία, η συνεργατική μάθηση, η αλληλεγγύη και η αποδοχή της ετερότητας. Σημαντική ενέργεια πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού είναι η διαμεσολάβηση, δηλαδή όταν οι αντιπαραθέσεις και οι συγκρούσεις λύνονται.
Είναι ένας διάλογος που πραγματοποιείται παρουσία του δασκάλου σε κλίμα εμπιστευτικό (Αρτινοπούλου, 2009).
Συνοψίζοντας, το «bullying» παρατηρούμε πως έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στην Ελλάδα όχι μόνο εξαιτίας των γεγονότων των τελευταίων ετών αλλά κυρίως γιατί δεν λαμβάνονται προληπτικά μέτρα και η κυβέρνηση δεν δίνει την δέουσα σημασία όσο θα έπρεπε. Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω την επιτακτική ανάγκη για περαιτέρω ανάπτυξη σχεδιασμένων παρεμβάσεων μέσα στο σχολείο για την πρόληψη και αντιμετώπιση του προβλήματος. Ακόμα, το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να προβεί στην άμεση πρόσληψη ειδικών παιδαγωγών και σχολικών ψυχολόγων σε Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια. Εάν εφαρμοστούν όλα τα παραπάνω κανένα παιδί δε θα ‘’πέφτει’’ πια εύκολα θύμα εκφοβισμού.
Πηγές:
- Elinoff, M. J., Chafouleas, S. M., & Sassu, K. A. (2004). Bullying: Considerations for defining and intervening in school settings. Psychology in the Schools, 41(8), 887-897.
- Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do.
- Smith, K.P. & Rowan M.W. (1998). Parenting and school bullying. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 3, 1359-1045.
- Αρτινοπούλου, Β. (2001). Βία στο σχολείο. Έρευνες και Πολιτικές στην Ευρώπη.
- Γράκη, Ε. (2021). Εκφοβισμός και θυματοποίηση στο σχολείο.
- Τσιάκαλος, Γ. (2008). Σχολικός Εκφοβισμός (Παιδαγωγική Προσέγγιση). Στο Γ. Πανούσης (Επιμ), Επικίνδυνα παιδιά ή παιδιά σε κίνδυνο; Πρωταγωνιστές και θύματα της νεανικής εγκληματικότητας (132-137).
Ο Αρθρογράφος
