ΑΣΕ ΜΕ ΝΑ ΚΑΝΩ ΛΑΘΗ
Καθώς μεγαλώνουμε, ακούμε συχνά από το οικογενειακό/σχολικό/κοινωνικό περιβάλλον φράσεις του τύπου: «Μην κάνεις λάθη!», «Αυτό είναι λάθος, διόρθωσε το!», «Όλο λάθη κάνεις!», «Πρόσεχε λίγο σε παρακαλώ», «Πρέπει να διαβάσεις περισσότερο!». Τυποποιημένες και αυταρχικές φράσεις που επιζητούν να κάνουμε «πιο σωστά» τις εργασίες μας, σχολικές και μη. Η κοινωνία μας, άλλωστε, απαιτεί να γίνουμε «σωστοί», αυτοματοποιημένοι πολίτες με συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και έκφρασης. Ωστόσο, ταυτόχρονα απαιτεί τη δημιουργικότητα και την καινοτομία για τη βελτίωση της μελλοντικής ζωής προς μια νέα κερδοφόρα κατεύθυνση. Φάσκει και αντιφάσκει, επιζητώντας από την μία αυτοματοποιημένες μηχανές και από την άλλη δημιουργικά όντα εν δράσει.
Μεγαλώνοντας, λοιπόν, αρχίζουμε να μαθαίνουμε για τον κόσμο μας, για τους ανθρώπους, για τα ζώα, για οτιδήποτε υπήρχε και υπάρχει ή νομίζουμε ότι θα υπάρχει στο μέλλον. Μαθαίνουμε συγκεκριμένες απαντήσεις σε συγκεκριμένες ερωτήσεις, συγκεκριμένους τρόπους επίλυσης σε συγκεκριμένα προβλήματα. Όλα είναι προκαθορισμένα. Στο σχολικό πλαίσιο παραδίδεται συνήθως έτοιμη στείρα γνώση για αποθήκευση και ανάκληση. Το παιδί οφείλει, συνεπώς, να ακολουθεί τον καθορισμένο τρόπο σκέψης, ώστε να λάβει τους επιθυμητούς καλούς βαθμούς, οι οποίοι συνδέονται με ένα αίσθημα αξίας και αναγνώρισης. Τότε μόνο λένε ότι το παιδί έχει προσαρμοστεί στα πρότυπα της σχολικής ζωής και κατά επέκταση της κοινωνίας. Ως επακόλουθο, η δημιουργικότητα «χάνεται» από τα παιδιά. Όπως έχει διατυπώσει ο Ken Robinson: «το σχολείο σκοτώνει τη δημιουργικότητα» (Robinson, 2006).
Πολλές φορές συγχέουμε τη δημιουργικότητα με τις τέχνες. Εντούτοις, η δημιουργικότητα είναι πολλά περισσότερα και δεν περιορίζεται μόνο στο κομμάτι των τεχνών. Η δημιουργικότητα αποτελεί μια συμπεριφορά απέναντι στα προβλήματα, μια συμπεριφορά η οποία συνδέεται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (Ξανθάκου και συν., 2011). Μερικά τέτοια χαρακτηριστικά είναι η περιέργεια, η ευαισθησία προς τις προβληματικές καταστάσεις, η ανοχή στην αβεβαιότητα, η προσαρμοστικότητα, η κριτική σκέψη, η ευελιξία, η επιμονή, η υπομονή, η αίσθηση χιούμορ, η ικανότητα σύνθεσης και μετασχηματισμών, καθώς και η ικανότητα αναγνώρισης και επίλυσης προβλήματος (Flores Miranda και συν., 2020· Guilford, 1973). Η δημιουργικότητα είναι μάλιστα έμφυτη σε όλα τα άτομα, απλά κάποιοι την κατέχουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό (Ξανθάκου και συν., 2011).
Ωστόσο, το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουμε μπορεί να λειτουργήσει ως ενισχυτικός ή ως ανασταλτικός παράγοντας στην καλλιέργεια της δημιουργικότητάς μας (Sillamy, 2013). Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο που παρατηρείται μια απότομη καταβύθιση της δημιουργικότητας στην ηλικία των 9-10 ετών, όπου το παιδί αναγκάζεται πλέον στην Δ΄τάξη του δημοτικού να προσαρμοστεί στις σχολικές και κοινωνικές απαιτήσεις, να «ωριμάσει» σύμφωνα με τα ενδεδειγμένα πρότυπα (Ξανθάκου κ.συν., 2011· Παρασκευόπουλος, 2008).
Αν το εκπαιδευτικό σύστημα προωθεί, συγχρόνως, και τη δημιουργική σκέψη και την κριτική σκέψη, θα δώσει την ευκαιρία στον μαθητή να βλέπει τα όποια «λάθη» ως ευκαιρίες για μάθηση και εξέλιξη. Η ζωή πάντα θα φέρνει «προβλήματα» που δεν έχουμε διδαχθεί στο σχολείο. Σε αυτά τα προβλήματα θα πρέπει να ανταπεξέλθουμε, προσεγγίζοντας την κατάσταση με ποικίλους τρόπους. Θα κάνουμε «λάθη», θα «αποτύχουμε». Όμως, έχοντας μάθει να είμαστε δημιουργικοί και υπομονετικοί με τον εαυτό μας, θα βρούμε άλλες, καλύτερες λύσεις για να αντιμετωπίσουμε την ζωή με τις όποιες δυσκολίες της. Θα ξανασηκωθούμε και θα ξαναδοκιμάσουμε!
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Ξανθάκου, Γ., Σταύρου, Ν., Μπαμπάλης, Κ. Θ., & Καΐλα, Μ. (2011). Δημιουργικότητα και Καινοτομία στο Σχολείο και την Κοινωνία. Αθήνα: Διάδραση.
Παρασκευόπουλος, Ν. I. (2008). Δημιουργική Σκέψη στο Σχολείο και στην Οικογένεια. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Flores Miranda, M., Hernandis Ortuño, B., & Esnal Angulo, I. (2020). The traits, skills, capacities, and characteristics of creativity. rDis: Revista de la Red Internacional de Investigación en Diseño, 4(1), 20-42. Ανακτήθηκε 18 Φεβρουαρίου, 2023, από: https://riunet.upv.es/bitstream/handle/10251/160589/Flores%3BHernandis%3BEsnal%20%20The%20traits%2C%20skills%2C%20capacities%2C%20and%20characteristics%20of%20creativity.pdf?sequence=1
Guilford, J. P. (1950). Creativity. American Psychologist, 5(9), 444–454. DOI: 10.1037/h0063487
Robinson, K. (2006). Do schools kill creativity? TEDxTalks. Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο: https://www.ted.com/talks/sir_ken_robinson_do_schools_kill_creativity
Sillamy, Ν. (2013). Λεξικό Ψυχολογίας (Επιμ. Κ. Συνοδινού & Μ. Κοκκώση, μτφ Β. Τσίγκανου). Αθήνα: Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις.
Ο Αρθρογράφος
