ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ

​Το Υπουργείο Παιδείας έχει θεσπίσει την διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας και της Λογοτεχνίας  σε όλες τις τάξεις της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μέχρι πρόσφατα αυτά τα δύο μαθήματα εξετάζονταν ξεχωριστά για τους μαθητές της Γ’ Λυκείου έως το 2020. Από την χρονιά εκείνη και έπειτα το σύστημα εξέτασης άλλαξε και τα δύο αυτά μαθήματα ενοποιήθηκαν για τις ανάγκες των Πανελληνίων. Στο παρόν κείμενο, οι μαθητές  θα αντλήσουν  από αυτό μερικές σημαντικές συμβουλές ως προς τον τρόπο αποτελεσματικότερου  διαβάσματοςκαι προσοχής σε σημεία που θεωρούνται  σημαντικά για την εξέταση των δύο μαθημάτων.
Ξεκινώντας, αξίζει να σημειωθεί  ότι με βάση το νέο σύστημα, ο τρόπος εξέτασης της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας  έχει αλλάξει. Οι  υποψήφιοι/ες αξιολογούνται σε μια ενιαία τρίωρη εξέταση στην κατανόηση και παραγωγή λόγου. Συνήθως, τους δίνονται  δύο ή τρία αδίδακτα κείμενα,  εκ των οποίων το ένα είναι λογοτεχνικό π.χ μπορεί να είναι «ποίημα ή διήγημα» ενώ  τα υπόλοιπα κείμενα μπορεί να είναι σε ολοκληρωμένη  ή αποσπασματική μορφή (άρθρα εφημερίδων, συνεντεύξεις, κριτικές, δοκίμια, επιστημονικά κείμενα κ.ά.) με διαφορετικό κειμενικό είδος για να εκτιμηθεί η ικανότητα του κάθε μαθητή σε διάφορα είδη κειμένων.

Το ΘΕΜΑ Α’ σχετίζεται με την  συνοπτική νοηματική απόδοση ενός μέρους του δοθέντος  κειμένου καθώς επίσης ζητείται η συνοπτική απόδοση των απόψεων  για κάποιο ζήτημα από τους μαθητές.
Το ζητούμενο όμως που «καίει» τους μαθητές της Γ’ Λυκείου είναι πως θα πετύχουν την μέγιστη δυνατή απόδοση της περίληψης με την οποία εξασκούνταν σχεδόν ένα ολόκληρο σχολικό έτος.Το βασικότερο σημείο που πρέπει να προσέξουν οι υποψήφιοι είναι να μην:

1. Ξεπεράσουν το ορισμένο όριο λέξεων.
2. Παραθέσουν προσωπική άποψη.
3. Χωρίσουν την περίληψη σε παραγράφους.

Καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία αποτελεί η αναφορά των στοιχείων του αρχικού κειμένου σε ένα πιο σύντομο νέο κείμενο συμπεριλαμβανομένου του ύφους, της δομής και της ορθής σύνταξης αυτού. Με τις παρακάτω συμβουλές ευελπιστούμε να πετύχουμε την εξάλειψη του άγχους και το «μπουστάρισμα» της αυτοπεποίθησης και της σιγουριάς της επιτυχίας στην περίληψη.
Συντονισμένες ενέργειες όπως:

• Πρώτη Προσεκτική Ανάγνωση (επαφή γνωριμίας με το κείμενο).
• Δεύτερη Γρήγορη Ανάγνωση (τυχόν κάλυψη κενών από την πρώτη ανάγνωση).
• Δεν πρέπει να «ξοδεύουν» χρόνο στην επιμονή κατανόησης δυσνόητων λέξεων. Αντ’ αυτού, να συλλάβουν τις έννοιες από τα συμφραζόμενα του υπόλοιπου κειμένου.
• Σε περίπτωση δυσκολίας κατανόησης ολόκληρης παραγράφου, να καταπιάνονται από την Θεματική Περίοδο η οποία συνήθως βρίσκεται στην αρχή ή στην μέση της παραγράφου.
• Να κρατούν σημειώσεις (τι εξετάζει το κείμενο, ποιο είναι το θέμα. Μπορούν να ξεκινήσουν με την χρήση φράσεων όπως: «Το κείμενο αναφέρεται…», «Θέμα του κειμένου είναι»)..
• Ανάγνωση κάθε παραγράφου ξεχωριστά και υπογράμμιση βασικών στοιχείων για κατανόηση νοήματος ή χρήση πλαγιότιτλων.
• Αποφυγή αναφοράς ασήμαντων ιδεών.
• Αναζήτηση δομής κειμένου (εύρεση και καταγραφή τρόπου σύνδεσης παραγράφων, Χρήση κατάλληλων συνδετικών λέξεων που θα αντλήσουν από το κείμενο).
• Προσοχή στο ύφος, το λεξιλόγιο και τις εκφράσεις.
• Αποφυγή ορθογραφικών, συντακτικών λαθών και λάθη σε σημεία στίξεων.
• Όχι στην αυτούσια μεταφορά φράσεων του κειμένου.
• Ο γραφικός χαρακτήρας να είναι ευανάγνωστος.
• Χρήση Ρημάτων όπως :

(αναφέρεται, καταγράφει, υποστηρίζει, διαπιστώνει, προβληματίζεται, περιγράφει κ.ά.) στην αρχή της περίληψης  (αιτιολογεί, εξηγεί, αναλύει, ερευνά, αντικρούει κ.ά.) για το κύριο μέρος (καταλήγει, συμπεραίνει, προτείνει, εύχεται κ.ά.) στο τέλος της περίληψης
Κάτι τελευταίο όσον αφορά την περίληψη, στις πρώτες σειρές  καλό είναι οι μαθητές να μετρήσουν τις λέξεις που έγραψαν και να υπολογίσουν περίπου το σημείο του τετραδίου στο οποίο θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει τη περίληψη, φροντίζοντας αυτό το σημείο να βρίσκεται στο ενδιάμεσο του μικρότερου και μεγαλύτερου ορίου λέξεων που τους δίνονται. Αν δεν λάβουν υπόψη το όριο των λέξεων, κινδυνεύουν να γράψουν πολύ λιγότερα ή πολύ περισσότερα από αυτά που πρέπει κι έτσι να χάσουν μονάδες.

Το ΘΕΜΑ Β’αναλύεται σε τρία διαφορετικά ερωτήματα ενδεχομένως κλειστού τύπου είτε άσκηση αιτιολόγησης απάντησης.Τα ερωτήματα σχετίζονται με:
α) Την ανάλυση του είδους των κειμένων (κοινωνικό, ιστορικό, πολιτιστικό) με στόχο την κατανόηση των λόγων και των ενεργειών των προσώπων που αναφέρονται στα κείμενα.
β) Τον εντοπισμό και την ερμηνευτική προσέγγιση σκοπών, στάσεων, βασικών θέσεων και προθέσεων του συγγραφέα των κειμένων, καθώς και την τεκμηρίωση της βασικής ιδέας του κειμένου.
γ) Τον εντοπισμό και τη συσχέτιση συγκεκριμένων κειμενικών δεικτών μέσα στο κείμενο  (π.χ. λεξιλόγιο,ρηματικά πρόσωπα, στίξη, εκφραστικά μέσα, τρόπους σύνταξης, κ.ά.) και αναγνώριση  λειτουργίαςτους στο κείμενο.
δ) Ερμηνευτική προσέγγιση του τρόπου σύνδεσης και οργάνωσης ιδεών, προτάσεων ή  παραγράφων.

Το ΘΕΜΑ Γ’ σχετίζεται με το λογοτεχνικό κείμενο και αφορά στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίουσύμφωνα με το οποίο οι μαθητές θα πρέπει να αναπτύξουν θέματα ή ερωτήματα που αφορούν το λογοτεχνικό κείμενο, αξιοποιώντας τουςκειμενικούς δείκτες*τεκμηριώνοντας τις προσωπικές τους απόψεις.
Σε αυτό το θέμα χρειάζεται:

• Να είναι σαφής και προσεκτική η διατύπωση των ερωτημάτων

*Κειμενικοί Δείκτες
Οι μαθητές σε αυτό το σημείο έρχονται αντιμέτωποι με την συγγραφή του ερμηνευτικού σχολίου για τον λόγο ότι χρειάζεται να τεκμηριώσουν την απάντησή τους με συγκεκριμένες αναφορές στους κειμενικούς δείκτες. Οι κειμενικοί δείκτες χρησιμοποιούνται είτε ελάχιστο είτε σε μέγιστο βαθμό από τους μαθητές με σκοπό την καλύτερη κατανόηση του κειμένου.
Σε κάθε λογοτεχνικό (και μη) κείμενο συναντάει κανείς πολλούς και διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες, οι οποίοι αποτελούν προσωπικές αναφορές του συγγραφέα και σχετίζονται με την μορφή, την δομή και το περιεχόμενο του κειμένου. Είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνευτική προσέγγιση ενός κειμένου καθώς άμεση προτεραιότητά των μαθητών είναι η τεκμηριωμένη απάντηση μέσα από τους κειμενικούς δείκτες.
Η αξιοποίησή τους αφορά κατά κύριο λόγο τα ποιητικά κείμενα, διότι το νόημα είναι συνδέεται με τις προσωπικές εκφραστικές και λεξιλογικές επιλογές του δημιουργού.

Οι κειμενικοί δείκτες είναι:
•     Τίτλος.
•     Πρόσωπα/Χαρακτήρες.
•     Συγκρούσεις.
•     Συνειρμοί.
•     Αξίες.
•     Ιδέες, αντιλήψεις.
•     Σκοποί.
•     Στάσεις.
•     Συμπεριφορές.
•     Κοινωνικο-πολιτισμικές συνθήκες.
•     Ανθρώπινες σχέσεις.
•     Κοινωνικά προβλήματα.
•     Συναισθηματικό κλίμα.
•     Το συγκείμενο
•     Οι γλωσσικές/λεξιλογικές επιλογές (στίξη, γραμματικοί χρόνοι, εγκλίσεις, ρηματικά πρόσωπα, ονοματοποίηση, σχήματα λόγου, σύνταξη, γλωσσικές ποικιλίες, είδος λεξιλογίου, ευθύς – πλάγιος λόγος, χρήση προσωπικής – απρόσωπης σύνταξης κτλ)
•     Το λογοτεχνικό γένος (π.χ. ποίηση, πεζογραφία) και το λογοτεχνικό είδος (π.χ. ιστορικό μυθιστόρημα)
•     Οι αφηγηματικές τεχνικές.
•     Οι αφηγηματικοί τρόποι.
•     Τα εκφραστικά μέσα (π.χ. σχήματα λόγου).
•     Η δομή.
•     Η πλοκή.
•     Το ύφος/υφολογικά γνωρίσματα.
•     Επιλογή ενός λογοτεχνικού ρεύματος.
•     Εικονοποιία.
•     Στίξη.
•     Στιχουργική.
•     Θεατρικά στοιχεία.
•     Τεχνική γραφής.
•     Μέτρο, ομοιοκαταληξία.
•     Λέξεις- φράσεις που συνδέουν τα νοήματα.
•     Επιλογή λεξιλογίου (ιδιοτυπίες, ιδίωμα, νεολογισμοί, ιδιόλεκτος).

Το ΘΕΜΑ Δ’ σχετίζεται με την γραπτή παραγωγή λόγου (ΕΚΘΕΣΗ), 300 έως 400 λέξεων (ανάλογα το θέμα), με συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο (σκοπό, πομπό, αποδέκτες, κειμενικό είδος) και  την ανάπτυξη:

• Προσωπικής γνώμης.
• Την θέση υπέρ ή κατάγια προβλήματα,, στάσεις, στερεότυπα ή προκαταλήψεις.

Η έκθεση,αποτελεί  το σημαντικότερο κομμάτι της εξέτασης της νεοελληνικής γλώσσας στις πανελλήνιες. Η ποικιλομορφία των ιδεών, η δομή του κειμένου και το πλούσιο λεξιλόγιο  αποτελούν τους τρεις άξονες της αξιολόγησης.

Για την αποτελεσματικότερη επίδοση στην έκθεση χρειάζεται:

• Καλή επεξεργασία του θέματος της Έκθεσης (σε διαφορετική περίπτωση κίνδυνος οι μαθητές να βγούν εκτός θέματος).
• Παρατήρηση της Εισαγωγής «εφόσον υπάρχειδίνει ιδέες για Πρόλογο»
• Αναζήτηση Ζητουμένων (για χωρισμό παραγράφων και αναγνώριση κυρίου μέρους)
• Εντοπισμός είδους κειμένου (δοκίμιο, άρθρο, επιστολή, εισήγηση)

Συγγραφή  Έκθεσης
Ανάλογα με το θέμα της Έκθεσης (Άρθρο ή Εισήγηση) ακολουθεί  (Τίτλος, Προσφώνηση, Αποφώνηση)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

• Πρέπει να περιέχει γενικές πληροφορίες που να σχετίζονται με το θέμα.
• Προσοχή στον τρόπο γραφής του διότι ο Πρόλογος δίνει πάντα την πρώτη εντύπωση και εκτίμηση από τον βαθμολογητή.
• Πρέπει να προετοιμάζει τον αναγνώστη γι’ αυτό που θα ακολουθήσει στο Κύριο Μέρος της Έκθεσης και να συνδέεται με αυτό
• Σε περίπτωση δυσκολίας να χωρίζουν τον πρόλογο επαγωγικά (από τη γενική στην ειδική ιδέα) 1) αναφορά στο θέμα της Έκθεσης γενικά, 2) ειδική αναφορά και 3) αναφορά πληροφοριών που να προετοιμάζουν  για το Κύριο Μέρος.
• Επαγωγικός συλλογισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε άρθρο

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ

• ​Διαίρεση το Κύριο Μέρος σε παραγράφους και χρήση πλαγιότιτλων. (Ο πλαγιότιτλος θα βοηθήσει στην απομνημόνευση του θέματος της κάθε παραγράφου του Κυρίου Μέρους).
• Χρήση κατάλληλων συνδετικών λέξεων για σωστή σύνδεση ιδεών.
• Αρχή με μια Θεματική Περίοδο.
• Προσοχή στο όριο λέξεων.
• Καταμερισμός διαθέσιμου χρόνου εξέτασης για έμφαση στην Έκθες.η
• Να μην θεωρείται το Σχεδιάγραμμα ασήμαντο.
• Προσοχή σε Περιεχόμενο, Γλωσσική Έκφραση και  Δομή.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

• Αναφορά ιδεών κατάλληλων για το κλείσιμο της Έκθεσης (γενικά συμπεράσματα, συνοπτική ανακεφαλαίωση για όσα προηγήθηκαν, σύντομη αναφορά λύσεων)
• Συστήνεται ο επίλογος να γράφεται πάντα μετά την ολοκλήρωση του Κυρίου Μέρους και να είναι συνοπτικός και ξεκάθαρος παραθέτοντας την προσωπική μας άποψη.

Κλείνοντας, αυτό που θα πρέπει να τονίσουμε και να δώσουν έμφαση οι μαθητές στην Εξέταση του μαθήματος της Έκθεσης είναι πως ξεκινούν με τις ασκήσεις που απαιτούν παραγωγή λόγου δηλαδή Περίληψη, Έκθεση. Ξεκινούν με τις ασκήσεις που τους αγχώνουν. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται γιατί πολλοί μαθητές επικεντρώνονται  εκεί  με αποτέλεσμα ο χρόνος να «τρέχει», στη συνέχεια να πανικοβάλλονται και να ολοκληρώνουν πρόχειρα τις ασκήσεις γιατί έχουν αφήσει αναπάντητες τις υπόλοιπες. Επομένως, οι ίδιοι οι μαθητές χρειάζεται  να προβούν σε έναν καλό αρχικό προγραμματισμό για να μη ξεφύγουν από τα χρονικά πλαίσια.

O στόχος είναι ένας η Επιτυχία! Με αισιοδοξία και Υπομονή τα Κοινωνικά Γραφήματα σας εύχονται Καλή Επιτυχία!

Και όπως λέει ο ποιητής:
«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις»…