Ποιος ήταν ο Πόντιος Πιλάτος;
Ποιoς ήταν ο Πόντιος Πιλάτος; Ο Πόντιος Πιλάτος ήταν Ρωμαίος στρατιωτικός και ο πέμπτος Έπαρχος ή Κυβερνήτης της Ιουδαίας, από το 26μ.Χ. μέχρι το 36μ.Χ. για 10 ολόκληρα χρόνια. Ο Πιλάτος ήταν Ρωμαϊκής καταγωγής από τους Σαμνίτες της Νότιας Ιταλίας, καθώς το Πιλάτος βγαίνει από το λατινικό Pilum που σημαίνει ειδικός στο ακόντιο. Ο Πιλάτος καταγόταν από μια μεσαία Ρωμαϊκή οικογένεια ευγενών και έγινε στρατιωτικός γνωρίζοντας πολύ κόσμο στην Ρώμη. Κατά το 10μ.Χ. με 25μ.Χ. περίπου ο Πιλάτος υπηρέτησε ως στρατιωτικός σε Ρωμαϊκή λεγεώνα στον ποταμό Ρήνο και πιθανότατα και στον Δούναβη. Επίσης γνωρίζουμε ότι ο Πιλάτος ήταν πλούσιος και μορφωμένος, είχε πολλές διασυνδέσεις και πιθανότατα πολέμησε Γερμανούς ή Ιλλυριούς. Γνώριζε λατινικά που ήταν η μητρική του γλώσσα αλλά και Ελληνικά, καθώς τότε τα Ελληνικά ήταν τα Αγγλικά της εποχής, και στην Σύγκλητο αν δεν γνώριζες καθόλου Ελληνικά, σε θεωρούσαν αμόρφωτο. Αυτό σημαίνει ότι ο Πιλάτος πιθανότατα γεννήθηκε το 35π.Χ. κάπου στην Νότια Ιταλία, λόγο του γεγονότος αυτού, διάφοροι ιστορικοί υποθέτουν ότι μπορεί να είχε και μια Ελληνική καταγωγή, επειδή τότε οι Έλληνες της Κάτω Ιταλίας είχαν ισχυρή παρουσία και ήταν στα πρώτα στάδια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, γιατί μπορεί οι Ρωμαίοι να είχαν καταλάβει την Σικελία και την Νότια Ιταλία ήδη από το 210π.Χ. αλλά δεν είχαν γίνει ακόμα Ρωμαίοι στην ουσία, δηλαδή το λεγόμενο φαινόμενο του Εκρωμαισμού το αντίστοιχο του Εξελληνισμού που έκανε ο Μέγας Αλέξανδρος και τα Ελληνιστικά Βασίλεια στην Ανατολή.
Οι πηγές για τον Πιλάτο, είναι ο Φίλων της Αλεξάνδρειας, ο Ιώσηπος, τα τέσσερα Ευαγγέλια, οι Πράξεις των Αποστόλων και ο Τάκιτος ενώ έχουν γραφτεί και διάφορα Απόκρυφα κείμενα για αυτόν, όπως το Απόκρυφο Ευαγγέλιο του Νικοδήμου και οι Πράξεις του Πιλάτου. Ο Πιλάτος έγινε το 26μ.Χ. ο πέμπτος Κυβερνήτης της Ιουδαίας, επί βασιλείας του αυτοκράτορα Τιβέριου, όπου η επαρχία της Ιουδαίας ήταν η δεύτερη πιο δύσκολη επαρχία, μετά την επαρχία της Βρετανίας. Δεν ξέρουμε ακριβώς πως ο Πιλάτος απέκτησε το αξίωμα, υπάρχουν δύο πιθανές εκδοχές, η μία λέει ότι τοποθετήθηκε από τον Τιβέριο γιατί αντιμετώπισε με επιτυχία τους βαρβάρους (όπως τους έβλεπαν οι Ρωμαίοι και έτσι έμειναν στην ιστορία) και ήθελε έναν έμπειρο στρατιωτικό πάρα πολιτικό και η άλλη εκδοχή αναφέρει ότι οι πολιτικοί αντίπαλοι του Πιλάτου έπεισαν τον αυτοκράτορα να τον στείλουν εκεί για τα δικά τους συμφέροντα, ώστε να είναι μακριά από την Ρώμη και την Ιταλική χερσόνησο γενικότερα.
Ο Πιλάτος ήταν σκληρός απέναντι στους Εβραίους ενώ σύμφωνα με τον Ιώσηπο μια μέρα διέταξε την σφαγή 4.000 περίπου Σαμαρειτών, καθώς μπορεί να έκαναν εξέγερση κοντά στο Όρος Γιαριζίν, που ήταν ο ιερός τόπος του Θεού για τους Σαμαρείτες. Κατά το 30μ.Χ. περίπου ο Πιλάτος καταδίκασε σε σταύρωση τον Ιησού μετά από πρόταση και πίεση των Σαδδουκαίων και των Φαρισαίων, καθώς ήταν ο μόνος σύμφωνα με τον Ρωμαϊκό Νόμο που μπορούσε να καταδικάσει σε θάνατο στην Ιουδαία, κάποιον Ρωμαίο πολίτη ή υπήκοο. Στην συνέχεια είχε πολλές φορές προστριβές με τους Εβραίους και κάποια στιγμή το 36μ.Χ. περίπου αποσύρθηκε με εντολή των ανώτερων αξιωματούχων και του αυτοκράτορα από την θέση του. Το τέλος του Πιλάτου έχει τέσσερις εκδοχές και είναι οι εξής: η πρώτη λέει ότι πέθανε ξαφνικά από φυσικά αίτια, η δεύτερη ότι δολοφονήθηκε από τους Ρωμαίους, η τρίτη ότι αρρώστησε, και τέλος η τέταρτη που αναφέρει ο Ευσέβιος Καισαρείας, ότι αυτοκτόνησε από ντροπή καθώς βρισκόταν σε δύσκολη θέση πολιτικά. Πάντως ο Τάκιτος γράφει ότι ο Πιλάτος πέθανε στα 75 περίπου χρόνια το 37μ.Χ. σε μια πόλη της Νότιας Ιταλίας. Πιο πιθανό είναι πάντως να πέθανε από φυσικά αίτια πάρα να δολοφονήθηκε από πολιτικούς του αντιπάλους, η οποίοι εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός ότι υπήρξαν παράπονα από Ρωμαίους αξιωματούχους γιατί δεν κατάφερε να επιφέρει την τάξη στην Ιουδαία όπως έπρεπε.
Καταλήγουμε ωστόσο στο γεγονός ότι η πρώτη εκδοχή είναι η πιο σωστή ιστορικά, καθώς αν κρίνουμε από τους Ρωμαίους Κυβερνήτες της Ιουδαίας και τα χρόνια που κυβέρνησαν, ο Πιλάτος ήταν αν όχι ο μακροβιότερος από τους πιο μακροβιότερους, καθώς ο διάδοχος του Μαρκέλλος ήταν ο έκτος Κυβερνήτης της Ιουδαίας, μόλις για έναν χρόνο ενώ ο Μάρουλλος ήταν ο έβδομος Κυβερνήτης της Ιουδαίας για 4 χρόνια, μέχρι και το 41μ.Χ. Οπότε ούτε ο Καλιγούλας διέταξε την καταδίκη του, ούτε θα ήταν κάποια συγκεκριμένη απειλή για τους πολιτικούς αντιπάλους καθώς ήταν γερασμένος και προς το τέλος της ζωής του.
Αρχαιολογικά έχει βρεθεί το Παλάτι του Πιλάτου, μια επιγραφή του Πιλάτου αφιερωμένη στον αυτοκράτορα Τιβέριο, και ένα υδραγωγείο που ο Πιλάτος πρέπει με εντολή ή να έφτιαξε ή να διαμόρφωσε διαφορετικά. Επιπρόσθετα έχουν βρεθεί και νομίσματα του 30μ.Χ. που έκοψε ο Πιλάτος, επιβεβαιώνοντας και με αυτόν τον τρόπο την θέση του Κυβερνήτη ή του Έπαρχου, καθώς στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία σε μια επαρχία μόνο ένας τέτοιος άνθρωπος με αυτό το αξίωμα είχε την δυνατότητα σύμφωνα με τους Νόμους των Ρωμαίων, να κόψει νομίσματα. Επίσης έχει βρεθεί και μια άλλη πλάκα και ένα δαχτυλίδι που μπορεί να ήταν του Πιλάτου, αλλά για τα συγκεκριμένα δύο αντικείμενα υπάρχει διαφωνία μεταξύ των Αρχαιολόγων, και ακόμα δεν υπάρχει ένα πλήρες αντικειμενικό συμπέρασμα στο αν είναι σίγουρα του Πιλάτου ή είναι μεταγενέστερα της εποχής που έζησε και έκαναν μια απλή αναφορά για αυτόν σε ένα δαχτυλίδι και σε μια ακόμα πλάκα.
Ο Πιλάτος έμεινε στην μνήμη στην Δυτική Χριστιανοσύνη ως ένας κακός Κυβερνήτης και ότι στο τέλος αυτοκτόνησε, ενώ στην Χριστιανική Ανατολή (Ορθόδοξοι, Αρμένιοι και άλλοι) τον θυμούνται ως μια θετική προσωπικότητα που η γυναίκα του αποδέχθηκε την Χριστιανική πίστη και ότι ο ίδιος δεν ήθελε να καταδικάσει τον Ιησού Χριστό, και είχε συνειδητοποιήσει τον ρόλο που θα έπαιζε ο Ιησούς στο μέλλον. Στα τέσσερα Ευαγγέλια ο Πιλάτος παρουσιάζεται με μια συμπάθεια, και περισσότερο τονίζεται η σκληρή στάση των θρησκευτικών και πολιτικών εκπροσώπων των Ιουδαίων, ωστόσο οι υπόλοιπες μη Χριστιανικές πηγές και εν μέρει ακόμα τα Απόκρυφα κείμενα που γράφτηκαν για τον Πιλάτο, παρουσιάζουν ότι ήταν ικανός στρατιωτικός, πολιτικός, σκληρός, τεχνοκράτης και τον ενδιέφερε η συνολική εικόνα για να τηρούνται οι Ρωμαϊκοί νόμοι.
Για αυτό ενδιαφερόταν περισσότερο να μην υπάρξουν εντάσεις στην Ιερουσαλήμ καθώς είχαν έρθει αρκετοί προσκυνητές για την εορτή του Εβραϊκού Πάσχα, παρά για τον αν θα καταδίκαζε τον Ιησού από την Ναζαρέτ της Γαλιλαίας ή έναν κακοποιό που είχε το όνομα Βαραββάς ή ήταν έτσι γνωστός με αυτό το ψευδώνυμο. Αυτό δείχνει ότι τα Ευαγγέλια δεν παρουσιάζουν ολόκληρη την πλευρά του Πιλάτου, και αυτό προφανώς δεν το κάνουν για να κατηγορήσουν τόσο τους Εβραίους, μιας και το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, γράφτηκε απευθυνόμενο για τους Εβραίους ενώ ο Απόστολος Παύλος έγραψε ή ενέπνευσε την Προς Εβραίους Επιστολή. Συνεπώς τα Ευαγγέλια έχουν σωστό ιστορικό πυρήνα τόσο για τον Πιλάτο όσο και την εποχή και τις προσωπικότητες που αναφέρουν, όπως ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο Αρχιερέας Καϊάφας, ο Ηρώδης ο Αντύπας και άλλα πρόσωπα, που καταγράφονται σε συγκεκριμένο ιστορικό τόπο, χρόνο και συγκεκριμένα μέρη και λαούς φυσικά.
Ο Πιλάτος αναφέρεται επίσης στο Σύμβολο της Πίστεως ή Σύμβολο της Νικαίας γνωστό ως το Πιστεύω, με την φράση σε μετάφραση ‘’σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου’’ ενώ καταγράφτηκε σε διάφορους θρύλους του Μεσαίωνα, και λογοτεχνικά ή μυθιστορηματικά έργα από την Αναγέννηση μέχρι και σήμερα ακόμα. Ο Πιλάτος απεικονίζεται σε αρκετούς μεγάλους πίνακες που είναι ιδιαίτερα έργα τέχνης, σε στιγμές που συζητάει με τον Ιησού, τον ανακρίνει και στην στιγμή που λέει την γνωστή φράση νίπτω τας χείρας μου. Να σημειωθεί ότι ο Νίτσε, ίσως ο μεγαλύτερος σύγχρονος φιλόσοφος, έγραψε ένα βιβλίο του με τίτλο Ιδε ο Άνθρωπος, που είναι μια φράση του Πιλάτου που καταγράφεται στα Ευαγγέλια. Τέλος σύμφωνα με την Χριστιανική παράδοση η γυναίκα του Πιλάτου έγινε Χριστιανή και τιμάται από όλα τα Χριστιανικά δόγματα και στην Ορθόδοξη Εκκλησία ως η Αγία Πρόκλα (στην Ορθόδοξη Εκκλησία τιμάται κάθε χρόνο στις 27 Οκτωβρίου). Μάλιστα στην Αιθιοπική Εκκλησία τιμάται ως άγιος ο Πιλάτος καθώς πιστεύουν ότι δολοφονήθηκε από τους Ρωμαίους γιατί έγινε Χριστιανός, ενώ τιμάται και ως άγιος και στην Κοπτική Εκκλησία.
Πηγές:
1) Πιλάτος και Ιησούς, Giorgio Agamben, Εκδόσεις Του Εικοστού Πρώτου, (2016)
2) Καινή Διαθήκη, Τρεμπέλα, Εκδόσεις Αδελφότης Θεολόγων ο Σωτήρ (2014)
3) Ιουδαϊκές Αρχαιολογία Βιβλίο Ζ Η, Ιώσηπος, Εκδόσεις Κάκτος (1997)
4) Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Βιβλίο ΙΑ ΙΒ, Ιώσηπος, Εκδόσεις Κάκτος (1997)
5) Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Βιβλίο Θ Ι, Ιώσηπος, Εκδόσεις Κάκτος (1997)
6) Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Βιβλίο ΙΓ ΙΔ, Ιώσηπος, Εκδόσεις Κάκτος (1997)
7) Τάκιτος, Χρονικά Τιβέριος I – IV, Εκδόσεις (2017)
8) Τάκιτος, Χρονικά Νέρων XIII – XVI (2017)
9) Εκκλησιαστική Ιστορία Άπαντα τα Έργα, Ευσέβιος Καισαρείας, Εκδόσεις Γρηγόριος Παλαμάς (1977)
10) Η Καθημερινή ζωή στην Παλαιστίνη στους χρόνους του Ιησού, Ντάνιελ Ρόπς, Εκδόσεις Παπαδήμα (2005)
11) Η Ιστορική Πορεία του Ιησού από την φάτνη έως τον κενό τάφο, Γεώργιος Πατρώνος, Εκδόσεις Δόμος (1997)
12) Το Εκπληκτικό Εγχειρίδιο της Βίβλου, Συλλογικό έργο, Εκδόσεις Πέργαμος (1993)
13) Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, Καραβιδόπουλος, Εκδόσεις Ostracon Publishing (2016)
Ο Αρθρογράφος
