ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΣΤΥΛ ΣΧΕΣΕΩΝ
Από τη στιγμή που γεννιόμαστε, διαμορφώνουμε δεσμούς με τους ανθρώπους γύρω μας. Ο πρώτος ισχυρός δεσμός δημιουργείται ανάμεσα στο βρέφος και στον κύριο φροντιστή του, που είναι συνήθως η μητέρα. Στη συνέχεια, όμως, καθώς μεγαλώνει το παιδί, αναπτύσσει δεσμούς με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, με συγγενείς, με άτομα του σχολικού/κοινωνικού πλαισίου, με ανθρώπους που θα αποκαλέσει «φίλους». Κάποια στιγμή θα διαμορφώσει και την πρώτη ερωτική/ρομαντική σχέση, ένα άλλο είδους δεσμού, με εξίσου σημαντική επιρροή στη ζωή του ατόμου.
Η Ainsworth, μελετώντας τη συμπεριφορά βρεφών κατά τον αποχωρισμό τους από τον φροντιστή (συνήθως μητέρα), διατύπωσε την κοινωνική θεωρία προσκόλλησης, κατηγοριοποιώντας τα βρέφη σε τέσσερις κατηγορίες ανάλογα με τον δεσμό που έχουν διαμορφώσει με τον φροντιστή τους (Τσιαντής, 2001). Στον «ασφαλή δεσμό» ο φροντιστής ανταποκρίνεται επιτυχώς στις ανάγκες του βρέφους, το οποίο υιοθετεί ένα ασφαλές εσωτερικό μοντέλο δημιουργίας δεσμού, διατηρώντας μια διερευνητική στάση προς το περιβάλλον του. Από την άλλη πλευρά, στον «αγχώδη αποφευκτικό δεσμό» ο φροντιστής έχει μία απορριπτική διάθεση προς το βρέφος ή δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί στις ανάγκες του. Ως αποτέλεσμα, το βρέφος μαθαίνει ότι δεν μπορεί να στηρίζεται στον φροντιστή του και βιώνει άγχος.
Παράλληλα, υπάρχει ο «αγχώδης αντιστεκόμενος δεσμός», στον οποίο ο φροντιστής ανταποκρίνεται περιστασιακά στις ανάγκες του βρέφους. Συνεπώς, το βρέφος παρουσιάζει συχνά αμφιθυμική συμπεριφορά προς τον φροντιστή του, άλλοτε αναζητώντας την επαφή μαζί του και άλλοτε αντιστεκόμενο με θυμό προς οποιαδήποτε επαφή μαζί του. Μία τελευταία κατηγορία είναι ο «αγχώδης-μη οργανωμένος δεσμός». Κάθε φορά που το βρέφος βρίσκεται σε μία κατάσταση που προκαλεί στρες, υιοθετεί εναλλάξ μία από τις δύο στρατηγικές: αποφευκτική ή αμφιθυμική συμπεριφορά. Συνήθως ένας τέτοιος δεσμός προκύπτει όταν ο φροντιστής αποτελεί ταυτόχρονα μια έμφυτη πηγή ασφάλειας, αλλά και μια πηγή φόβου για το βρέφος.
Όσον αφορά, όμως, το προσωπικό στυλ δεσμού των νεαρών ενηλίκων, οι Bartholomew και Horowitz (1991) έκαναν λόγο για τέσσερις κατηγορίες δεσμού. Στον «ασφαλή δεσμό» ανήκουν άτομα που έχουν διαμορφώσει μια θετική εικόνα τόσο για τον εαυτό τους όσο και για τους άλλους. Ως επακόλουθο, συνδέονται εύκολα συναισθηματικά με άλλους ανθρώπους, παρουσιάζουν χαμηλή εξάρτηση από αυτούς και επιδεικνύουν χαμηλό άγχος για αυτές τις σχέσεις (χαμηλή τάση αποφυγής σχέσεων). Αντιθέτως, στον «ανασφαλή δεσμό» αντιστοιχούν άτομα που έχουν αρνητική εικόνα για τον εαυτό τους και θετική εικόνα για τους άλλους. Τα άτομα αυτά είναι προσκολημμένα στις σχέσεις τους (υψηλή εξάρτηση), επιθυμούν να συνδεθούν πλήρως συναισθηματικά μαζί τους (χαμηλή τάση αποφυγής σχέσεων), επιζητώντας διαρκή επιβεβαίωση και αποδοχή.
Άλλη κατηγορία είναι ο «αυτάρκης/απορριπτικός δεσμός», στον οποίο τα άτομα έχουν θετική εικόνα για τον εαυτό τους και αρνητική εικόνα για τους άλλους. Τα άτομα αυτά είναι αυτάρκη και ανεξάρτητα. Θέλουν να βασίζονται μόνο στις δικές τους δυνάμεις (χαμηλή εξάρτηση), με αποτέλεσμα να αποφεύγουν κάθε είδους συναισθηματική σύνδεση με άλλους (υψηλή τάση αποφυγής σχέσεων). Τέλος, στον «φοβικό δεσμό» τα άτομα έχουν υιοθετήσει μία αρνητική εικόνα τόσο για τον εαυτό τους όσο και για τους άλλους. Φοβούνται να συνδεθούν συναισθηματικά με τους άλλους, να συνάψουν σχέσεις, γιατί αγχώνονται μην πληγωθούν (υψηλή τάση αποφυγής σχέσεων). Ωστόσο, στην πραγματικότητα, παρά τον φόβο, επιθυμούν να δημιουργήσουν ισχυρές συναισθηματικές συνδέσεις με άλλους ανθρώπους (υψηλή εξάρτηση).
Πλήθος ερευνών έχουν εντοπίσει συσχετίσεις ανάμεσα στο δεσμό που διαμορφώνει το βρέφος με τον φροντιστή του και στο προσωπικό στυλ σχέσεων που υιοθετεί το βρέφος αυτό μεταγενέστερα ως ενήλικας (Fraley, 2019). Ωστόσο, αυτές οι συσχετίσεις δεν είναι ισχυρές. Σε κάθε περίπτωση, από την στιγμή που γεννιόμαστε διαμορφώνουμε δεσμούς με τα πρόσωπα της ζωής μας. Όταν μεγαλώσουμε, θα έχουμε αναπτύξει το δικό μας προσωπικό στυλ σχέσεων, ανάλογα με τα βιώματά μας. Ποτέ δεν είναι, όμως, αργά να αλλάξουμε το προσωπικό στυλ σχέσεων που έχουμε υιοθετήσει με τα χρόνια. Χρειάζεται χρόνο, επιμονή, υπομονή και ανελλιπής προσπάθεια, αλλά όλα είναι δυνατά μέσα από την εργασία με τον εαυτό μας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ελληνόγλωσση
- Τσιαντής, Γ. (2001). Ανάπτυξη του παιδιού με έμφαση στη συναισθηματική πλευρά: Από τη βρεφική ηλικία στην εφηβεία. Στο Τσιαντής, Γ. (επιμ.), ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ (σελ. 17-41). Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.
Ξενόγλωσση
- Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: a test of a four-category model. Journal of personality and social psychology, 61(2), 226.
- Fraley, R. C. (2019). Attachment in adulthood: Recent developments, emerging debates, and future directions. Annual review of psychology, 70, 401-422.
Ο Αρθρογράφος
