ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΑΡΧΑΙΑ 2021

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
ΤΕΤΑΡΤΗ 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2021 – ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Πλάτων, Πρωταγόρας, 322a-323a

​

…κατ’ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής –πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική– ἐζήτουν δὴ ἀθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο.
Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις· «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας νείμω; νενέμηνται δὲ ὧδε · εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί· καὶ δίκην δὴ καὶ αἰδῶ οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἐπὶ πάντας νείμω;» «Ἐπὶ πάντας», ἔφη ὁ Ζεύς, «καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν · καὶ νόμον γε θὲς παρ’ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως».

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη, με βάση το αρχαίο κείμενο (μονάδες 3) και να τεκμηριώσετε κάθε απάντησή σας γράφοντας τις λέξεις/φράσεις του αρχαίου κειμένου που την επιβεβαιώνουν (μονάδες 3):

1. Η πολεμική τέχνη είναι μέρος της πολιτικής .
2. Κατά τον Πρωταγόρα, ο Δίας ανησύχησε για τον πιθανό αφανισμό του ανθρώπινου γένους.
3. Οι τέχνες έχουν διαμοιραστεί σε όλους.
(Μονάδες 6)

β. 1. «…διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτῶν»;
   2. «…οὕτω καὶ ταύτας νείμω;»: Σε ποια φράση του αρχαίου κειμένου αναφέρεται το επίρρημα «οὕτω»;
(μονάδες 4)
Μονάδες 10

Β1. «Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί»: Ποια είναι τα μέρη της πολιτικής αρετής και ποια η λειτουργία τους στην πολιτική κοινωνία;
Μονάδες 10

Β2. «Ἐπὶ πάντας», ἔφη ὁ Ζεύς, «καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν· καὶ νόμον γε θὲς παρ’ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦ ς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως»: Να βρείτε τέσσερις (4) γλωσσικές επιλογές με τις οποίες παρουσιάζεται η εντολή του Δία για την επιβολή της θανατικής ποινής (μονάδες 4). Πώς δικαιολογείται η αυστηρότητα της ποινής; (μονάδες 6)
Μονάδες 10

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη:

1. Στην καταδίκη του Σωκράτη συνέβαλε και η υποψία ότι ο φιλόσοφος διαπνεόταν από δημοκρατικά φρονήματα.
2. Η αρχαία ελληνική θρησκεία διέθετε ιερατείο με αποστολή τη μεσολάβηση μεταξύ θεών και ανθρώπων.
3. Στο πρώτο του ταξίδι στη Σικελία ο Πλάτων ήρθε σε επαφή με τη φιλοσοφία των Πυθαγορείων.
4. Η 7η Επιστολή δίνει πληροφορίες για τη ζωή του Πλάτωνα.
5. Ο Ησίοδος δίνει μια εξαιρετικά αισιόδοξη εικόνα για την εξέλιξη της ανθρωπότητας.

Β4.α. Να αντιστοιχίσετε στο τετράδιό σας καθεμιά αρχαία ελληνική λέξη της Στήλης Α με την ετυμολογικά συγγενή της νεοελληνική λέξη της Στήλης Β (στη Στήλη Β περισσεύουν δύο λέξεις).

Β4.β. Για καθεμιά από τις δύο παρακάτω λέξεις να γράψετε μία περίοδο λόγου στα νέα ελληνικά, όπου η ίδια λέξη, στο ίδιο μέρος του λόγου, σε οποιαδήποτε μορφή της (πτώση, αριθμό, γένος, έγκλιση, χρόνο), χρησιμοποιείται με διαφορετική σημασία από αυτήν που έχει στο αρχαίο κείμενο:
«διεφθείροντο», «δημιουργοί».

​

Β5. ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Στο παρακάτω κείμενο, ο συνομιλητής του Σωκράτη
Καλλικλής αντιπαραθέτει τους θετούς νόμους
της κοινωνίας με το δίκαιο της φύσης.

​

                Νομίζω ότι αυτοί που καθορίζουν τους νόμους είναι οι αδύνατοι άνθρωποι, δηλαδή οι πολλοί. Αυτοί καθορίζουν όχι μόνο τους νόμους αλλά και γενικότερα τι είναι αξιέπαινο και τι αξιοκατάκριτο, με αποκλειστικό κριτήριο τους εαυτούς τους και το συμφέρον τους. Φοβίζουν λοιπόν τους πιο δυνατούς και ικανούς ανθρώπους και τους λένε ότι η πλεονεξία είναι κάτι άσχημο και άδικο και ότι το να ζητά κανείς να έχει περισσότερα από τους άλλους είναι ο πυρήνας της αδικίας. Ο λόγος είναι απλός: αφού οι ίδιοι είναι χειρότεροι, τους αρκεί να έχουν όλοι ίσα μερίδια. Γι’ αυτό, το να ζητά κανείς να έχει περισσότερα από τους πολλούς νομίζεται άδικο και άσχημο και θεωρείται παράνομο. Η ίδια η φύση, ωστόσο, δείχνει , κατά τη γνώμη μου, ότι είναι δίκαιο όποιος είναι καλύτερος και δυνατότερος να έχει περισσότερα από τον χειρότερο και τον πιο αδύνατο.

Πλάτων, Γοργίας, 483b-d
Ποια είναι η άποψη του Καλλικλή για την αδικία; Να τη συγκρίνετε με την αντίστοιχη άποψη του Πρωταγόρα στο παρακάτω απόσπασμα από το κείμενο αναφοράς: «ἐζήτουν δὴ ἀθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο».
​Μονάδες 10

​

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Ξενοφών, Απολογία Σωκράτους, 31-34,
(ed. E.C. Marchant, OXFORD CLASSICAL TEXTS)
Στο παρακάτω απόσπασμα από τον επίλογο του έργου
«Απολογία Σωκράτους», ο Ξενοφών διατυπώνει κρίσεις για τη
στάση του Σωκράτη στο δικαστήριο.

​

Ἄνυτος μὲν δὴ διὰ τὴν τοῦ υἱοῦ πονηρὰν παιδείαν καὶ διὰ τὴν αὑτοῦ ἀγνωμοσύνην ἔτι καὶ τετελευτηκὼς τυγχάνει κακοδοξίας.Σωκράτης δὲ διὰ τὸ μεγαλύνειν ἑαυτὸν ἐν τῷ δικαστηρίῳ φθόνον ἐπαγόμενος μᾶλλον καταψηφίσασθαι ἑαυτοῦ ἐποίησε τοὺς δικαστάς. ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι· τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον ἀπέλιπε, τῶν δὲ θανάτων τοῦ ῥᾴστου ἔτυχεν. ἐπεδείξατο δὲ τῆς ψυχῆς τὴν ῥώμην· ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τοῦ ἔτι ζῆν τὸ τεθνάναι αὐτῷ κρεῖττον εἶναι, ὥσπερ οὐδὲ πρὸς τἆλλα τἀγαθὰ προσάντης ἦν, οὐδὲ πρὸς τὸν θάνατον ἐμαλακίσατο, ἀλλ’ ἱλαρῶς καὶ προσεδέχετο αὐτὸν καὶ ἐπετελέσατο. ἐγὼ μὲν δὴ κατανοῶν τοῦ ἀνδρὸς τήν τε σοφίαν καὶ τὴν γενναιότητα οὔτε μὴ μεμνῆσθαι δύναμαι αὐτοῦ οὔτε μεμνημένος μὴ οὐκ ἐπαινεῖν. εἰ δέ τις τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων ὠφελιμωτέρῳ τινὶ Σωκράτους συνεγένετο, ἐκεῖν ον ἐγὼ τὸν ἄνδρα ἀξιομακαριστότατον νομίζω.

προσάντης: απότομος, απόκρημνος, μτφ. αντίθετος
ἐμαλακίσατο: έδειξε αδυναμία, δείλιασε
ἐφιεμένων: αυτών που επιθυμούν

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «Ἄνυτος μὲν… τετυχηκέναι».
Μονάδες 10

Γ2. Για ποιους λόγους ο Ξενοφών θεωρεί ότι ο Σωκράτης επέδειξε ψυχική ρώμη και πώς κρίνει τη στάση του;
Μονάδες 10

Γ3.α. «ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι· τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον»: να ξαναγράψετε το απόσπασμα μεταφέροντας τα επίθετα στον αντίθετο αριθμό, στον συγκριτικό βαθμό και μετατρέποντας όλους τους υπόλοιπους κλιτούς ονοματικούς τύπους στον αντίθετο αριθμό.
(μονάδες 7)

β. «ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τοῦ ἔτι ζῆν τὸ τεθνάναι»: να γράψετε το β’ ενικό πρόσωπο προστακτικής όλων των ρηματικών τύπων του αποσπάσματος, στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή.
(μονάδες 3)
Μονάδες 10

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τούς όρους: διὰ τὸ μεγαλύνειν, τοῦ ζῆν, τοῦ ἀνδρός, ἀξιομακαριστότατον.
β. Να εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε ως προς το είδος τον υποθετικό λόγο του κειμένου, αιτιολογώντας τον χαρακτηρισμό σας (μονάδες 3). Να κάνετε όλες τις απαραίτητες αλλαγές ώστε να δηλώνει το προσδοκώμενο (μονάδες 3).
(μονάδες 6)
Μονάδες 10

​

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους) ​

1. Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω-πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων , αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
5. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων. 6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
​

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

​

Απαντήσεις
Κοινωνικά Γραφήματα

​

   Α1.α 1. Σ   (πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική)
            2. Σ   (Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν)
            3.  Λ   (εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί)

Α1.β. «…διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν»: Αναφέρεται στη λέξητῶν θηρίων
​              «…οὕτω καὶ ταύτας νείμω;»: Αναφέρεται στη λέξη πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται

Β1. Μέρη της πολιτικής αρετής:
Σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, συστατικά της ΄πολιτικής αρετής είναι η αιδώς και η δίκη. Αιδώς είναι ο σεβασμός, το αίσθημα ντροπής του κοινωνικού ανθρώπου για κάθε πράξη που προσκρούει δτον καθιερωμένο ηθικό κώδικα του κοινωνικού περιβάλλοντος. Η δράση της είναι ανασταλτική και αποτρεπτική και συμπίπτει με τη λειτουργία της ηθικής συνείδησης. Δίκη είναι το συναίσθημα της διακιοσύνης, η ενύπαρκτη στον άνθρωπο αντίληψη για το δίκαιο και το άδικο, ο σεβασμός των γραπτών νόμων και των δικαιωμάτων των άλλων.Χάρη στην αἰδῶ  και στη δίκη εξασφαλίζεται η αρμονική συμβίωση μέσα στην πόλη, η συνοχή του συνόλου, η ισορροπία και η ευταξία. Με αυτές αναπτύσσονται μεταξύ των ανθρώπων σχέσεις φιλίας, συνεργασίας, αλληλεγγύης και αλληλοσεβασμού (ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί). Στο περιεχόμενο της πολιτικής αρετής, πέρα από την  αἰδῶ και τη δίκη, ο Πρωταγόρας εντάσσει και την σωφροσύνη και την ευσέβεια.Έτσι προοικονομείται η σχετική Σωκρατική αναζήτηση των μερών της αρετής, προκειμένου να οριστεί η έννοια της κριτικής.

Β2.  Η εντολή του Δία για την επιβολή της θανατικής ποινής παρουσιάζεται με τις εξής 4 γώσσικές  επιλογές:

• Αντίθεση: πάντες- ὀλίγοι
• Προστακτική: θές, μετεχόντων 
•  Ευθύς λόγος
• Σχήμα λόγου/ Παρομοίωση: ὡς νόσον πόλεως

Αξιολόγηση αυστηροποίηση ποινής:
Ο Πρωταγόρας τελείώνει τον μύθο με το Δία να επιβάλλει αυστηρά την ανάγκη της καθολικότητας της πολιτικής αρετής και μάλιστα με την ποινή του θανάτου δηλώνοντας έτσι την πολύ μεγάλη σημασία που δίνει στις αξίες της αιδούς και της δίκης για τη συγκρότηση και τη διατήρηση της πολιτείας. Η σημασία και η αυστηρότητα του νόμου του Δία τονίζεται από την επιβολή  θανατικής ποινής (κτείνειν ὡς νόσον πόλεως) σε όποιον δεν συμμορφώνεται στις εντολές του. Η παρομοίωση όποιου δεν συμμετέχει στην πολιτική αρετή με αρρώστια της πόλης υποδηλώνει ότι αποτελεί κίνδυνο γι’αυτή και πρέπει να θανατωθεί για να διαφυλαχθεί η τάξη και η ισορροπία του συνόλου. Ο Δίας ζητάει το απόλυτο και το απαιτεί με αμείλικτη σκληρότητα. Επιπλέον, η επιβολή της ποινής του θανάτου από τον Δία και συνεπώς η αδυναμία του να εξασφαλίσει την καθολικότητα τους, δείχνει ότι η αξία της αιδιούς και της δίκης δεν είναι έμφυτες, γιατί δεν αποτελούσαν γνώρισμα της αρχικής ανθρώπινης φύσης και ότι ο σκληρός νόμος που τις επιβάλλει είναι ”έργο του χρόνου, της πικρής πείρας και της ανάγκης”. Με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες διαμορφώνουν κοινωνικοπολιτική συνείδηση και αναδεικνύονται υπεύθυνοι για τη χρηστή διοίκηση, αφού αυτή εξαρτάται από το δικαίωμα τους να έχουν βαρύνουσα άποψη για τη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων.

Β3.
1. Λ
2. Λ
3. Σ
4. Σ
5. Λ

Β4. Α
1. Ε
2. Γ
3. ΣΤ
4. Ζ
5. Η
6.Α

Β4.Β.
«διεφθείροντο»
Ο Σωκράτης κατηγορήθηκε ότι διέφθειρε τους νέους.
«δημιουργοί».
Η ζήλεια είναι δημιουργός πολλών κακών στις ανθρώπινες σχέσεις.

Β5. Παράλληλο κείμενο
Τόσο στο παράλληλο όσο και στο πρωτότυπο κείμενο παρακολουθούμε τις απόψεις δύο στοχαστών αναφορικά με τη λειτουργία της δικαιοσύνης και της αδικίας ως παράγοντες κοινωνικής οργάνωσης. Ο Καλλικλής στον διάλογό του  με τον Σωκράτη υποστηρίζει ότι η αδικία, δηλαδή όπως την ορίζει, η υπεροχή του ικανότερου και του πιο δυνατού αποτελεί φυσική προαίρεση των ανθρώπινψν όντων (Η ίδια…αδύνατο) ενώ αντίθετα η δικαιοσύνη αποτελεί μια υποκριτική στάση. Ειδικότερα, θεωρεί ότι τα  αδύναμα και χωρίς ιδιαίτερες δεξιότητες άτομα έχουν ορίσει ως δίκαιο την ισάξια αντιμετώπιση και τις ίσες απολαβές για όλους σε μια προσπάθεια τους να αποκρύψουν την ανικανότητά τους και να προσπαθήσουν να ελέγξουν και να αποδυναμώσουν τους πιο ισχυρούς (Φοβίζουν…αδικίας). Στον αντίποδα ο σοφιστής Πρωταγόρας διατείνεται πως η αδικία είναι παράγοντας κατάλυσης της κοινωνικής οργάνωσης. Οι άνθρωποι ζούσαν διασκορπισμένοι, στα πρώτα στάδια της ύπαρξης τους και για να αντιμετωπίσουν τον κόνδυνο των άγριων ζώων δημιούργησαν ομάδες συμβίωσης, χωρίς όμως σταθερές δομές. Αδικούσαν ο ένας τον άλλον και δεν μπορούσαν να συνυπάρξουν διότι δεν υπήρχαν οι κατάλληλοι κανόνες για να επιβάλλουν δεσμεύσεις και περιορισμούς ώστε να εξασφαλιστεί η ενότητα και η συνοχή της κονωνίας. Οι κανόνες αυτοί αποτελούν το μέσο για τη συνύπαρξη των ατόμων αφού αποφεύγουν την αδικία σεβόμενοι το δίκαιο και τα δικαιώματα των συμπολιτών τους. Αξίζει βέβαια να σημειωθει ότι ο Πρωταγόρας θεωρεί ότι η φυσική τάση του ανθρώπου είναι να ζει ελεύθερος στη φύση και ότι οι κονότητες δημιουργήθηκαν από την ανάγκη των ανθρώπων για επιβίωση και ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών. Στο πλαίσιο αυτής της άποψης θα μπορούσε να ειπωθεί ότι αυτή η συνύπαρξη αποτελεί ένα άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο που υποχρεώνει τα άτομα να εξισωθούν και να στερηθούν ορισμένες ελευθερίες τους για να συνυπάρξουν. Αυτή όμως η υποχώρηση και η εξομοίωση, έστω και αν έχει εξαναγκαστικό χαρακτήρα, είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ανθρώπινου γένους. Σε διαφορετική περίπτωση, αν το δίκαιο του ισχυρού που υποστηρίζει ο Καλλικλής εφαρμοστεί στην πράξη επέρχεται αναστάτωση, ανισορροπία στις ανθρώπινες σχέσεις και αυτό οδηγεί στην ρήξη της κοινωνικής συνοχής.

Γ.1. Ο μεν Άνυτος εξαιτίας της κακής εκπαίδευσης του γιού του και εξαιτίας της δικής του ανοησίας ακόμα και μετά το θάνατο του έχει κακή φήμη. Ο Σωκράτης όμως επειδή εγκωμίαζε τον εαυτό του στο δικαστήριο, τράβηξε πάνω του τον φθόνο και παρότρυνε περισσότερο τους δικαστές να τον καταδικάσουν σε θάνατο. Σε εμένα  μάλλον φαίνεται ότι  έτυχε τη μοίρα που αγαπούν οι θεοί.

Γ2. Στο παρακάτω απόσπασμα Ξενοφών, Απολογία Σωκράτους περιγράφεται η ψυχική δύναμη με την οποία ο Σωκράτης αντέδρασε στην εναντίον καταδικαστική του απόφαση του. «Σωκράτης δὲ διὰ τὸ μεγαλύνειν ἑαυτὸν ἐν τῷ δικαστηρίῳ φθόνον ἐπαγόμενος μᾶλλον καταψηφίσασθαι ἑαυτοῦ ἐποίησε τοὺς δικαστάς. ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι». Θεωρεί ότι αυτή η κατάληξη πρόκειται για αποτέλεσμα της εύνοιας των θεών. Τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον ἀπέλιπε, τῶν δὲ θανάτων τοῦ ῥᾴστου ἔτυχεν. Ο ίδιος επέδειξε δύναμη ψυχής γιατί αποφάσισε πως ήταν προτιμότερο να πεθάνει παρά να ζει. Σε καμία περίπτωση δεν έδωσε δειλία, αλλά το αποδέχτηκε και πλήρωσε το χρέος του. Σύμφωνα με τα παραπάνω με αυτόν τον τρόπο θα υπηρετούσε το αγαθό.
Στο κείμενο αυτό ο Ξενοφών επιβραβεύει την γενναιότητα του καθώς και την σοφία του Φιλόσοφου Σωκράτη. «ἐγὼ μὲν δὴ κατανοῶν τοῦ ἀνδρὸς τήν τε σοφίαν καὶ τὴν γενναιότητα οὔτε μὴ μεμνῆσθαι δύναμαι αὐτοῦ οὔτε μεμνημένος μὴ οὐκ ἐπαινεῖν. εἰ δέ τις τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων ὠφελιμωτέρῳ τινὶ Σωκράτους συνεγένετο, ἐκεῖν ον ἐγὼ τὸν ἄνδρα ἀξιομακαριστότατον νομίζω». Θεωρεί τον ίδιο τόσο ξεχωριστό που τον σχολιάζει ως τον πιο τυχερό άνθρωπο.

Γ3.α. «Ἡμῖν  μεν οὖν δοκεῖ θεοφιλεστέρων μοιρῶν τετυχηκέναι  τῶν  μὲν γὰρ  βίων τα χαλεπότερα»
Γ3β. «ἐπεὶ γὰρ γνῶθι τοῦ ἔτι ζῆ τό τεθνηκῶς, τεθνηκυῖα, τεθνηκῶς ἴσθι 

Γ4.α. 

• Τοῦ ζῆν:  Είναι Υποκείμενο Απαρεμφάτου. Έναρθρο απαρέμφατο ως γενική συγκριτική, ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός στο «κρεῖττον»
• Άξιομακαριστότατον: Είναι κατηγορούμενο στο Αντικείμενο «τόν ἄνδρα» λόγω του συνδετικού ρήματος «νομίζω»
• Τοῦ ἀνδρός: Είναι γενική κτητική ως ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός στο «τήν σοφίαν- την γενναιότητα»
• Διά τό μεγαλύνειν: Είναι επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας στο «ἐπαγόμενος»

Γ4β.
Εντοπισμός Υποθετικού Λόγου:
Εἰ συνεγένετο (εἰ + Οριστική) Υπόθεση
Νομίζω Απόδοση  Οριστική Ενεστώτα
Το είδος της Υπόθεσης είναι το Πραγματικό]

Μετατροπή Υποθετικού Λόγου:
Ἐάν συγγένηται  (ἐάν + Υποτακτική)  Υπόθεση
Νομιῶ  Απόδοση (Οριστική Μέλλοντα)
Το είδος του Υποθετικού Λόγου είναι το προσδοκώμενο

Απαγορεύεται η οποιαδήποτε αναδημοσίευση χωρίς την αναφορά των ”Κοινωνικών Γραφημάτων” ως πηγή.