ΑΠΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΟΠΙΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΖΩΗΣ
Μας γράφει η Μαρία Μουζάκη
(Κοινωνιολόγος, Υποψήφια διδάκτορας στο Τμήμα Κοινωνικής & Εκπαιδευτικής Πολιτικής – Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου)
Στο 7ο Κεφάλαιο, του βιβλίου Κοινωνιολογίας της Γ’ Λυκείου, περιγράφεται το φαινόμενο της πολιτικής αλλοτρίωσης. Ένα φαινόμενο που αντιμετωπίζει η χώρα μας σε μεγάλο βαθμό, ιδίως στα χρόνια της κρίσης και χαρακτηρίζεται από την αποξένωση, την αδιαφορία, τα υψηλά ποσοστά αποχής των ατόμων από τις πολιτικές διαδικασίες και τις πολιτικές εξελίξεις.
Στην πραγματικότητα, το Κεφάλαιο 7 του ήδη κατηργημένου βιβλίου Κοινωνιολογίας, αναφέρεται στην εξουσία, στη διακυβέρνηση και γενικότερα στις μορφές και κοινωνικές βάσεις της εξουσίας. Ένα κεφάλαιο, που καλούσε τους υποψηφίους των Πανελλαδικών εξετάσεων δύο –μόλις- διαδοχικών ετών, 2019-2020 και 2020-2021, να αναλογιστούν την πολιτική τους συμπεριφορά και να αντιληφθούν τη σημασία της ενεργούς συμμετοχής του πολίτη στην ουσία και στο είδος της δημοκρατίας που επιθυμούν. Άλλωστε, μόνο με αυτό τον τρόπο ελέγχεται και κατοχυρώνεται στην πράξη η δημοκρατία. Αρκετοί προβληματισμοί για δύο γενιές που κλήθηκαν να προετοιμαστούν και να εξεταστούν σε ένα εξαιρετικά δύσκολο κοινωνικό περιβάλλον, λόγω των συνθηκών που προάγει ο κορωνοϊός.
Προβληματισμοί που οξύνθηκαν, έπειτα από τους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης. Τα διάφορα μέτρα που εφαρμόστηκαν έχουν αφήσει το στίγμα τους στην ελληνική κοινωνία, επηρεάζοντας αισθητά τη ζωή των πολιτών όχι μόνο σε προσωπικό/ατομικό επίπεδο, αλλά και σε κοινωνικό, οικονομικό. Σε μία κοινωνία που ενώ «έμοιαζε» να απεγκλωβίζεται από τις μνήμες του 2010 και τις σφοδρές δημοσιονομικές πολιτικές που ακολούθησαν, καλείται ξαφνικά, να εισέλθει εκ νέου σε μία περίοδο ανασφάλειας και αβεβαιότητας, βιώνοντας ένα νέο δόγμα σοκ!
Προφανώς και η οποιαδήποτε πανδημία δημιουργεί μία «έκτακτη» κοινωνική πραγματικότητα, ωστόσο μήπως ήρθε η ώρα να κάνουμε έναν πρόχειρο απολογισμό της, στην ελληνική κοινωνία; Έναν απολογισμό που είναι πιο επίκαιρος από ποτέ, αφού πλέον μετράμε αντίστροφα γα την «επιστροφή» στην κανονικότητα ή μήπως όχι;
Η 1η Ιουλίου παρουσιάζεται ως η ημερομηνία ορόσημο για την επιστροφή στην κανονικότητα. Μία απόφαση που πάρθηκε, με αφορμή την πτωτική τάση των κρουσμάτων και του εμβολιαστικού προγράμματος, η οποία ανακοινώθηκε κατά την καθιερωμένη ενημέρωση από τον Υφυπουργό Πολιτικής Προστασίας την Τετάρτη στις Την ίδια μέρα μάλιστα, ανακοινώθηκε η επέκταση του ωραρίου κυκλοφορίας μέχρι τη 1μιση. Μία απόφαση που δεν είναι ασύνδετη από τα τελευταία γεγονότα που συμβαίνουν σε διάφορους πανεπιστημιακούς χώρους, πλατείες, παραλίες κλπ., τα γνωστά κορωνοπάρτι όπως αποκαλούνται. Μία απόφαση που συνοδεύεται και από το πρώτο –δειλό- κύμα άφιξης τουριστών στη χώρα.
Προσωπικά, θα χαρακτήριζα τα μέτρα άτακτα και σπασμωδικά. Δεν αναφέρομαι στο άνοιγμα της αγοράς και της κοινωνικής ζωής που συνιστά μία αναγκαιότητα για τη ψυχοσυναισθηματική –και υλική- ζωή των πολιτών, αλλά για τα μέτρα που επί της ουσίας «ανατροφοδοτούν» τα σενάρια επιστημονικής φαντασίας σχετικά με τον κορωνοϊό. Η απαγόρευση κυκλοφορίας για παράδειγμα μετά τη 1μιση μέχρι τέλη Ιουνίου και έπειτα η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών –βασική δημοκρατική αρχή- μόνο προβληματισμούς εγείρει. Αντίστοιχες είναι οι σκέψεις και για τον τριπλασιασμό των καλεσμένων στις διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις, όταν μέχρι τον Ιούνιο είναι στα 100 άτομα, την ίδια ώρα που στην εστίαση η χωρητικότητα των πελατών διαμορφώνεται βάσει τετραγωνικών του χώρου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση της μουσικής, όπου μέχρι πρότινος γνωρίζαμε ότι συμβάλλει σημαντικά στη πνευματική ευεξία και στη ψυχοσυναισθηματική υγεία των ατόμων. Στα χρόνια του covid στιγματίζεται και ενοχοποιείται. Η οχλαγωγία παραμένει και η μουσική «μεταστρέφεται» σε ένα είδος αντιστασιακών μέτρων των νέων, έναντι των συχνά αντιφατικών πολιτικών της ελληνικής κυβέρνησης.
Οι εκπλήξεις δεν σταματούν εδώ. Καθ’ όλη τη διάρκεια του εγκλεισμού η ελληνική βουλή προχωρά στην ψήφιση ενός συνόλου νομοσχεδίων, μιας και τα κοινωνικά προβλήματα, όπως και οι χρόνιες παθογένειες του ελληνικού γραφειοκρατικού συστήματος δεν παύουν να υφίσταται. Είναι όμως η στιγμή που επιλέγεται να κατατεθεί το εκάστοτε νομοσχέδιο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του πολυνομοσχεδίου του Υπουργείου Παιδείας, «Αναβάθμιση του Σχολείου και άλλες διατάξεις», όπου η κατάθεσή του συνέπεσε με την περίοδο του πρώτου εγκλεισμού. Κάτι ανάλογο συνέβη και σε άλλα νομοσχέδια, με την οποιαδήποτε αντίδραση, κινητοποίηση ή διαμαρτυρία, της κοινωνίας των πολιτών να ενοχοποιείται και να χαρακτηρίζεται ως εγκληματική, λόγω του κινδύνου διασποράς.
Είναι ακριβώς αυτό το σημείο που εγείρει προβληματισμούς περί του είδους δημοκρατίας που επιθυμούμε να έχουμε. Μία δημοκρατία τραυματισμένη από τα χρόνια των μνημονίων, κατά τα οποία η ελληνική κοινωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με το φαινόμενο του κοινωνικού αυτοματισμού, που εκφράστηκε με την άνοδο ακροδεξιών κομμάτων. Μνήμες οι οποίες είναι ακόμη «νωπές» και «αναβιώνουν», όταν ένας δημόσιος λειτουργός που κατέχει ένα δημόσιο αξίωμα κουνά το δάχτυλό του επιδεκτικά απέναντι στον ελληνικό λαό, σε εκείνον που καλείται να αντιπροσωπεύσει επάξια στην ελληνική βουλή. Σκέψεις και καταστάσεις που αναδεικνύουν για άλλη μία φορά τη σημασία της κοινωνιολογικής σκέψης στη ζωή μας. Είναι ενδεικτική η έκφραση του Ν.Μπόμπιο που παρατίθεται στο Κεφάλαιο 7 του βιβλίου της Κοινωνιολογίας, σύμφωνα με τον οποίο «η δημοκρατία είναι η κατ’ εξοχήν μορφή διακυβέρνησης που βασίζεται στους νόμους. Από τη στιγμή κατά την οποία ένα δημοκρατικό καθεστώς παραβλέπει αυτή την αρχή μεταστρέφεται πολύ γρήγορα από μία δημοκρατία σε αυταρχική μορφή διακυβέρνησης».
Συνοψίζοντας ο μήνας Ιούλιος μπορεί να μοιάζει με μία ανάσα ελευθερίας, αλλά χρειάζεται εξαιρετική προσοχή. Η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας είναι πλέον καχύποπτη και επιφυλακτική, διατηρώντας μία στάση αναμονής για το ερχόμενο φθινόπωρο. Είναι επιτακτικής σημασίας για τη δημοκρατία μας κυρίως, ο πολιτικός κόσμος της χώρας να λάβει τα απαραίτητα μέτρα, προκειμένου να μην ζήσουμε παρόμοιες καταστάσεις με εκείνες του περασμένου Φλεβάρη.
Τα όποια υλικά, ψυχικά και συναισθηματικά αποθέματα της ελληνικής κοινωνίας βρίσκονται στα όριά τους. Με αυτή την έννοια ο οποιοσδήποτε πρόχειρος σχεδιασμός, είναι πιθανό να συντελέσει σε ένα νέο κύμα της πανδημίας, με ότι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνία, αλλά και για το άτομο. Τέλος, δεν πρέπει να παραλείπεται ότι δύο από τις βασικές αρχές της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας είναι, (α) η διάκριση των εξουσιών και (β) ότι η διοίκηση υπηρετεί τη γενική βούληση. Με λίγα λόγια ο λαός θα πρέπει να νιώθει ασφαλής!
Ο Αρθρογράφος
