Η ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΚΑΙ Η ΑΞΙΩΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Γράφει ο Αντώνης Ζάρκος Τσιάγγαλης
(Cognistory)
Η ιστορία, μια επιστήμη, ένα μάθημα και ένας βάρος. Αρκετές φορές σε συζητήσεις που έχω κάνει με ανθρώπους αναφέρω κάποια γεγονότα από την ιστορία ή μια ιστορική φράση, παρατηρώ ότι στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει μια αίσθηση αμηχανίας ή και βαρεμάρας για κάτι ιστορικό. Στην συνέχεια, θέλω να καταθέσω ότι όταν ήμουν στο γυμνάσιο ή στο λύκειο άκουγα από συμμαθητές μου τα εξής: γιατί να μάθω ιστορία; Δεν έχει να μου προσφέρει κάτι ή ακόμα γιατί να μένουμε στο παρελθόν ενώ η τεχνολογία και τόσα άλλα ακόμα πηγαίνουν στο μέλλον.
Είναι γεγονός ότι αν κάποιο άτομο έχει απορίες ή αμφιβολίες για την ιστορία ή οποιαδήποτε επιστήμη, είναι ένα λογικό φαινόμενο, ωστόσο θα αναλύσω συνοπτικά τι είναι η ιστορία, γιατί είναι επίκαιρη και πως έφτασε η εκπαίδευση να την απαξιώνει. Αρχικά, η ιστορία δεν είναι αυτά που έχουν γίνει στο παρελθόν ή το παρελθόν το ίδιο, αλλά είναι η επιστήμη που ταξινομεί και κατανοεί το ιστορικό παρελθόν μέσα από πηγές και γενικότερα αποδείξεις και την αξία του ιστορικού αυτού παρελθόντος. Στην συνέχεια τα πάντα θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι μια ιστορία, για αυτό άλλωστε υπάρχουν και κλάδοι όπως ιστορία της επιστήμης, ιστορία της τέχνης, ιστορία της θρησκείας, στρατιωτική ιστορία και άλλοι κλάδοι ακόμα. Επιπλέον καθετί στην ζωή μας και στην καθημερινότητα μας έχει μια ιστορία από το σπίτι που μένουμε, η περιοχή μας, κάτι που αγοράσαμε, μια βόλτα και γιατί πάντα έχουμε να διηγηθούμε κάτι είτε ευχάριστο είτε δυσάρεστο.
Συνεπώς, η ιστορία είναι κάτι πολύ ευρύτερο ιδιαίτερο, ακόμα και καθημερινό καθώς όσο περνάνε τα χρόνια στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, βλέπει αλλιώς το παρελθόν της ζωής που έζησε και το κατανοεί πολύ καλύτερα. Τέλος, υπάρχουν ακόμα δύο σημαντικοί λόγοι όπου δείχνουν ξεκάθαρα γιατί η ιστορία είναι επίκαιρη και είναι οι εξής: τα παραδείγματα (είτε θετικά, είτε αρνητικά) και η απαρχή στο παρελθόν. Αρχικά, υπάρχουν χιλιάδες ίσως και εκατομμύρια προσωπικότητες της παγκόσμιας ιστορίας και όλες έχουν να διδάξουν κάτι. Για παράδειγμα ο Μέγας Αλέξανδρος, που ήταν ο κορυφαίος στρατηγός και στρατηλάτης όλων των εποχών, η πορεία του δίδαξε ότι αν προσπαθείς και ρισκάρεις πολύ και να ξεπεράσεις τα όρια σου μπορείς να πετύχεις πράγματα που ούτε τα είχες ονειρευτεί αλλά μέσα σε αυτό μπορεί να χάσεις τον εαυτό σου ή και την υγεία σου ακόμα κι αν δεν βάλεις όρια και μια διαχείριση. Επίσης ο Αννίβας Βάρκας από την Καρχηδόνα γνωστός ως «Πατέρας της Στρατηγικής» που παραλίγο να καταστρέψει την Ρώμη, η πορεία του δίδαξε ότι η αφοσίωση, η πειθαρχία και η ηγεσία μπορούν να κάνουν θαύματα. Επίσης έδειξε ο Αννίβας ότι ο δρόμος για να πετύχεις ή θα τον βρεις ή θα το δημιουργήσεις (αντίστοιχα όπως είχε πει και ο ίδιος ο Αννίβας ‘’Τον δρόμο για την Ρώμη ή θα τον βρούμε ή θα τον ανοίξουμε’’). Επιπλέον ο Αννίβας παρότι κέρδισε όλες τις μάχες με τους Ρωμαίους, στην τελευταία του μάχη έχασε ενώ πέθανε γιατί ήπιε δηλητήριο και αυτοκτόνησε. Αυτό μας δείχνει ότι μπορεί να χάσει κάποιος έναν «πόλεμο» με τον εαυτό του ή με οτιδήποτε αν χάσει την τελευταία μάχη ενώ μια εμμονή σε έναν στόχο μπορεί να οδηγήσει σε αυτοκαταστροφή ή τοξικότητα, μιας και ο Αννίβας είχε ορκιστεί στον πατέρα του ότι θα καταστρέψει την Ρώμη ή θα πεθάνει προσπαθώντας να το κάνει.
Ως προς τον λόγο της απαρχής είναι ότι οτιδήποτε που έχουμε ακούσει ή θα δούμε και θα ακούσουμε ξεκίνησε κάποια στιγμή στο παρελθόν. Από τον τροχό (4000π.Χ. περίπου), το χαρτί (100π.Χ.), η τυπογραφία (1460μ.Χ.) ή ακόμα ότι ο Ηρόδοτος είναι ο «Πατέρας της Ιστορίας» ή ο Ιπποκράτης ο «Πατέρας της Ιατρικής» και ακόμα ότι η κατάσταση στην Ουκρανία είναι ένα ζήτημα από το 1923 με την δημιουργία τότε της Σοβιετικής Ένωσης και τέλος η Ταιβάν είναι ένα γεωπολιτικό θέμα για την Κίνα και την γενικότερη Άπω Ανατολή από το τέλος του Κινεζικού Εμφυλίου το 1949. Θα μπορούσα να προσθέσω πολλά ακόμα παραδείγματα στο γιατί η ιστορία είναι επίκαιρη αλλά θα σταθώ στην φράση του καθηγητή γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής Γιώργου Φίλη ‘’Η ιστορία μπορεί να σε κάνει καλύτερο άνθρωπο’’.
Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε καλά όλα αυτά για την επικαιρότητα της ιστορίας, γιατί όμως δεν αρέσει σε αρκετό κόσμο; Η απάντηση είναι ότι στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας, και ιδιαίτερα στο δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο η ιστορία έχει απαξιωθεί και διδάσκεται λάθος και με προβληματικά βιβλία όπως φυσικά και άλλα μαθήματα. Εξ αρχής είναι τραγικό λάθος η ιστορία να διδάσκεται παπαγαλία, και τα παιδιά να αγχώνονται και να διαβάζουν μηχανικά πολλές σελίδες, έτσι που και δεν μαθαίνει τίποτα ουσιαστικά και να γράψει καλά σε διαγωνίσματα ή στις πανελλαδικές μένει το «μαρτύριο» του διαβάσματος και αυτή η τεράστια αποστήθιση που πρέπει να κάνει. Επίσης τα κακογραμμένα βιβλία, που όχι απλά έχουν λάθη, αλλά δεν έχουν καλές εικόνες, έχουν πολλές σελίδες, δεν έχουν σχεδιαγράμματα και φυσικά δεν γράφουν την αξία και τον λόγο που αναφέρεται η κάθε περίοδος και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν πολύ ελάχιστες περιπτώσεις τα βιβλία ή τα διαγωνίσματα να έχουν έστω μια ερώτηση κρίσεως. Επιπρόσθετα η ιστορία θέλει συζήτηση όχι απλή παράδοση μαθήματος και να διαβάσουν τα παιδία 3 με 6 σελίδες, γιατί έχουν κενά από προηγούμενες τάξεις και θα δυσκολευτούν ακόμα περισσότερο. Και με αυτά και άλλα ακόμα τα παιδία θυμούνται από το σχολείο μόνο τα κουτσομπολιά της ιστορίας, όπως ότι η Θεοδώρα η γυναίκα του Ιουστινιανού του Α ήταν ιερόδουλη πριν γίνει αυτοκράτειρα, ότι ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ήταν αθυρόστομος, ότι ο Κωνσταντίνος Καβάφης πιθανότατα ήταν ομοφυλόφιλος και άλλα τέτοια. Συμπερασματικά, η ιστορία στο σχολείο έχει απαξιωθεί και θα ήταν ωφέλιμο και καλό να γίνουν σημαντικές αλλαγές, από παιχνίδια ερωτήσεων για τον δημοτικό, μέχρι παρακολούθηση ντοκιμαντέρ και ταινιών με ιστορικά θέματα στο σχολείο και σχεδιαγράμματα, κουβέντα και ακόμα και πιο κατανοητά και οργανωμένα βιβλία αλλά ακόμα και ψυχολογία σε σχέση με το πώς σκεφτόταν και δρούσε ένας μέσος άνθρωπος της τότε εποχής, και με αυτό να κατανοήσει γιατί έκανε αυτό ο Γεώργιος Καραϊσκάκης τότε και όχι κάτι άλλο; Αν και δυστυχώς τέτοιες αλλαγές θα δούμε μετά από πολλά χρόνια, ίσως και ποτέ αλλά ευτυχώς από την μια υπάρχει η περιέργεια και πρωτοβουλία των ίδιων των παιδιών και των νέων να μάθουν πράγματα από την ιστορία και από την άλλη υπάρχουν και δάσκαλοι και καθηγητές που κάνουν φοβερή δουλεία αποτελώντας την εξαίρεση στον κανόνα του βαρετού ή απλού καθημερινού εκπαιδευτικού.
Βιβλιογραφία:
- Χωράει όλη η αρχαιότητα μέσα σε ένα ασανσέρ; Θεόδωρος Παπακώστας.
- Αρχαιολογική Θεωρία Μια Εισαγωγή, Matthew Johnson, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
- Εισαγωγή στην Ιστορία, Markwik, Arhur, Εκδόσεις Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.
- Αλεξάνδρου Ανάβασης, Αρριανός, Εκδόσεις National Geographic.
- Βίοι Παράλληλοι 17 Αλέξανδρος – Καίσαρ, Πλούταρχος, Εκδόσεις Κάκτος
- Άπαντα 2 Ρωμαϊκά, Ιβιρική Αννιβαϊκή, Αππιανός, Εκδόσεις Κάκτος.
- Βίοι Παράλληλοι Τόμος 7 Αριστείδης – Μάρκος Κάτων, Πλούταρχος, Εκδόσεις Κάκτος.
Ο Αρθρογράφος
