Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΕΜΦΥΛΗΣ ΒΙΑΣ
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η έμφυλη βία είναι η βία που κατευθύνεται εναντίον ενός ατόμου εξαιτίας του φύλου του. Τα στατιστικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο δίνουν μία καθαρή εικόνα της σοβαρότητας του φαινομένου, όσο σχετικά πρόσφατα κι αν έχει αρχίσει να κατονομάζεται, όσο πρόσφατα κι αν αναγνωρίστηκε η μεγάλη συχνότητά του.
Τι συμβαίνει όμως στην χώρα μας; Σύμφωνα με την Γενική Γραµµατεία Δηµογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, κατά το προηγούμενο έτος, 2350 γυναίκες κατήγγειλαν σωματική βία, 2500 γυναίκες κατήγγειλαν ψυχολογική βία και 47 γυναίκες κατήγγειλαν σεξουαλική βία στο πλαίσιο της συντροφικής τους σχέσης-έγγαμης ή μη.
Η συντροφική και η ενδοοικογενειακή έμφυλη βία συνιστούν τις συχνότερες μορφές έμφυλης βίας, ωστόσο η βία δεν κάνει διακρίσεις τόπου και τρόπου αφού εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως: βιασµός, εξαναγκαστική πορνεία, σωματεμπορία (trafficking), γυναικοκτονία (femicide), σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, παρενοχλητική παρακολούθηση (stalking) κ.α.
Τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της ενδοοικογενειακής έμφυλης βίας είναι η χρονιότητα, η συστηματικότητα και η διάρκεια. Τουτέστιν, δεν μιλάμε συνήθως για ένα μεμονωμένο περιστατικό όπως ένας βιασμός από κάποιον άγνωστο στον δρόμο ή ένα συμβάν catcalling, αλλά μιλάμε για κάτι που συνήθως εκτυλίσσεται σε βάθος χρόνου.
Η έμφυλη βία έχει αντίκτυπο κυρίως στο άτομο που την υφίσταται αλλά και σε ένα συνολικό συστημικό πλαίσιο που επηρεάζεται άμεσα ή έμμεσα, όπως λ.χ. τα παιδιά. Και πώς η βία επαναλαμβάνεται; Πώς και υπάρχει όλη αυτή η συστηματικότητα; Η Walker και οι συνεργάτες (1979) μίλησαν για τον λεγόμενο “κύκλο της βίας”, κύκλος που περιγράφει ένα μοτίβο εδραίωσης της βίας και επανάληψης αυτής, σε τέσσερα στάδια.
Στην αρχή, έχουμε το στάδιο “Tension Building”, όπου ο θύτης προσπαθεί να δημιουργήσει ένταση. Αυτό συμβαίνει συνήθως τεχνητά μέσω φαντασιακών εντάσεων που μπορεί να προκύψουν από κάτι απόλυτα μικρό, ασήμαντο ή και ανύπαρκτο. Σε αυτό το στάδιο προσπαθεί να ελέγξει την γυναίκα, που αποτελεί στατιστικά τον συχνότερο αποδέκτη της βίας, να την βάλει και αυτήν στο παιχνίδι του “τώρα υπάρχει ένταση και πρέπει να εκφορτιστεί”.
Το επόμενο στάδιο είναι το στάδιο “Violence” που αφορά ακριβώς σε αυτό, στην εκτόνωση της έντασης, στην εκδήλωση της βίαιης συμπεριφοράς, είτε αυτό αφορά σε σωματική βία, σε μη συναινετική σεξουαλική δραστηριότητα, σε ψυχολογική βία, σε οικονομική βία, σε λεκτική βία όπως υποτίμηση-ή πολλές φορές σε πολλαπλές μορφές των παραπάνω.
Το τρίτο στάδιο ονομάζεται “Make-up” ή επίσης εύστοχα “Honeymoon”. Σε αυτήν την φάση, ο δράστης παρακαλεί το θύμα για συγχώρεση, υπόσχεται πως δεν θα το ξανακάνει, πως ήταν μια κακή στιγμή, πως το έχει μετανιώσει, πως την αγαπάει κλπ. Είναι συνήθως και ένα στάδιο ελπίδας για την δέκτη της βίας, μιας ελπίδας πώς όντως έτσι είναι τα πράγματα, πως θα αλλάξει και πως δεν αξίζει να φύγει από δίπλα του ή να μιλήσει σε κάποιον αφού τώρα είναι τόσο καλός απέναντί της.
Μπορεί για εμάς-είτε είμαστε ειδικοί ψυχικής υγείας είτε θεατές της κατάστασης-να φαντάζει ουτοπικό να μένει δίπλα του μετά από όλο αυτό, αλλά το τελευταίο πράγμα που θα βοηθούσε μία αποδέκτη βίας είναι ένα ακόμα πρόσωπο επίκρισης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όσο παράλογο κι αν φαντάζει εκ πρώτης όψεως, ότι μπορεί να υπάρχουν ακόμα συναισθήματα αγάπης. Ότι μπορεί να υπάρχουν στην μέση παιδιά. Ότι υπάρχει η μεταβλητή “πού θα πάω”. Όλα αυτά καθίστανται ένα ακόμα πρακτικό ή συναισθηματικό τροχοπέδη στην λήψη μιας απόφασης. Επομένως, αφήνουμε την γυναίκα να ορίσει η ίδια πώς θέλει να αντιδράσει, υιοθετώντας υποστηρικτικό ρόλο και παρεμβαίνοντας φυσικά άμεσα όταν μας ζητηθεί.
Τέλος, περνάμε στο στάδιο “Calm Phase”, όπου ακολουθεί μία περίοδος ηρεμίας μετά τη καταιγίδα, μία ανάγκη αυτοεκπληρούμενης προφητείας του “’έχω αλλάξει, κοίταξε με”. Μπορεί τα πράγματα να κυλούν προβλέψιμα και ουδέτερα ή να υπάρχει ακόμα ο απόηχος του “Honeymoon phase”. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι ο κύκλος βίας θα επαναληφθεί. Θα ξεκινήσει σταδιακά και υποδόρια το “Tension Building”. Θα επαναληφθεί κι άλλες φορές μέχρι η γυναίκα να αποχωρήσει. Όχι γραμμικά, μιας και συχνά έχουμε παλινδρομήσεις και αλλαγές στο πλάνο.
Πάντως, ο “κύκλος της βίας” μας δίνει μια απάντηση στο πρώτο ίσως ερώτημα που προκύπτει όταν ακούμε για κάτι ανάλογο. Το αέναο ερώτημα “γιατί δεν φεύγει αφού συμβαίνει ξανά και ξανά;”. Ένα ερώτημα που πρέπει να εξετάσουμε με πηγαίο ενδιαφέρον αν θέλουμε να είμαστε σε επαγρύπνηση και σε θέση υποστήριξης, από όποιον ρόλο μας ζητηθεί.
Βιβλιογραφία
- World Health Organization RESPECT women – a framework for policy makers https://www.who.int/publications/i/item/ who-rhr-18.19
- Walker, L. E (1989). Psychology and violence against women. American psychologist, 44(4), 695
Ο Αρθρογράφος
