Η ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ
Γράφει η Έλενα Τσακιρίδου
Ευρεία είναι η αντίληψη ότι η ψυχική οδύνη, η συναισθηματική δυσφορία που μας καταβάλλει συχνά, είναι αποτέλεσμα ενδοψυχικών παραγόντων και ατομικών μας “δυσλειτουργιών”. Συχνά αποδίδουμε εύκολα-ακόμα και στην καθομιλουμένη-όρους ψυχιατρικής διάγνωσης, όπως “αυτός/ή έχει σίγουρα κατάθλιψη” κ.α. Με αυτόν τον τρόπο, αποκόπτεται σε έναν μεγάλο βαθμό το κοινωνικό πλαίσιο, ένα πιθανό επιβαρυμένο περιβάλλον, μία δυσκολία διαχείρισης πολλαπλών “φορτίων”, συσσωρευτικής κούρασης κ.α. Με λίγα λόγια, το “πρόβλημα” το οποίο μας δυσκολεύει παρουσιάζεται σαν να είναι δικό μας “φταίξιμο” και οφείλεται μόνο σε δικούς μας λανθασμένους χειρισμούς.
Οι γυναίκες, διαχρονικά παρουσιάζονται να προσπαθούν να προσαρμοστούν σε ένα ανδροκρατούμενο σύστημα, με τις στερεοτυπικά ανδρικές αρχές να προβάλλονται ως φυσιολογικές και τυχόν αποκλίσεις συχνά να παθολογικοποιούνται. Μάλιστα, οι παλαιότερες φεμινιστικές προσεγγίσεις υποστήριζαν ότι είτε μια γυναίκα κινείται στο άκρο της θυληκότητας, είτε αντιδρά σε αυτό, παθολογικοποιείται. Στην πρώτη περίπτωση, θα θεωρηθεί “δραματική ή υστερική προσωπικότητα” ενώ στην δεύτερη θα θεωρηθεί μη συμβατή με τους κοινωνικούς της ρόλους, έχοντας περισσότερο “ανδρική” συμπεριφορά.
Η φεμινιστική θεραπεία προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από τα προαναφερθέντα, να αναπλαισιώσει την ψυχική οδύνη, αναγνωρίζοντας τόσο την πολιτική όσο και την κοινωνική βάση της (Worell & Remer, 2003). Πιο συγκεκριμένα, δεν αποτελεί μία σχολή συμβουλευτικής αλλά πρόκειται περισσότερο για έναν τρόπο ύπαρξης των θεραπευτών μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο (Chaplin, 1999), μία συμβουλευτική στάση όπου οι εμπειρίες των γυναικών αναγνωρίζονται ως απόλυτα έγκυρες και η γυναικεία οπτική λαμβάνεται υπόψη για τα διάφορα ζητήματα (Hill & Ballou, 1998).
Μία πολύ βασική αρχή της προσέγγισης είναι η πεποίθηση ότι η κατάχρηση της δύναμης ήταν διαχρονικά ένα δυσχερές σημείο στις ζωές των γυναικών. Στη βάση αυτή, δίνεται μεγάλη έμφαση στο να μην αναπτυχθούν δυναμικές ισχύος από μεριάς των συμβούλων και να επιτευχθεί μία όσο το δυνατόν πιο ισότιμη σχέση θεραπευτή-θεραπευόμενης (Hill & Ballou, 1998). Για να επιτευχθεί αυτό, αρχικά απομυθοποιείται η θεραπευτική διαδικασία. Δηλαδή, ο θεραπευτής επικοινωνεί στην θεραπευόμενη ότι δεν κατέχει την θέση του ειδικού και αντιμετωπίζει την πελάτισσα ως άτομο με συναισθήματα που καθίστανται πηγές γνώσης για την θεραπεία. Επιπροσθέτως, της αφήνει ελευθερία να ορίσει/κατευθύνει η ίδια την θεραπευτική σχέση και όχι να είναι “έρμαιο” ετερο-κατεύθυνσης.
Μεταξύ άλλων, οι φεμινίστριες θεραπεύτριες κατανοούν την ταυτότητα των θεραπευομένων τους συνθετικά. Δηλαδή, παράγοντες όπως το φύλο, το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, η εθνικότητα, η ηλικία, ο σεξουαλικός προσανατολισμός κ.α βρίσκονται σε μία μόνιμη αλληλεπίδραση, έχοντας συνεχείς επιδράσεις στα άτομα. Οι θεραπευτές, λοιπόν, αναγνωρίζουν την σημασία των ποικίλων κοινωνικών ταυτοτήτων και δίνουν βάση στο πώς οι ίδιοι οι πελάτες τις νοηματοδοτούν.
Τι θέση έχει η διάγνωση στις φεμινιστικές προσεγγίσεις; Σύμφωνα με τον Brown (2010), οι κλασικές ψυχιατρικές διαγνώσεις δίνονται σπάνια από τους φεμινιστές θεραπευτές. Κι αυτό διότι η διάγνωση εμπλέκει όρους “κανονικότητας” και από την άλλη, “παθολογίας”, αμελώντας την επίδραση των μεταβλητών που προάγουν οι φεμινιστικές προσεγγίσεις, όπως το φύλο, το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο κ.α. Εκτός αυτού, φαίνεται ότι ως “φυσιολογικότητα” ορίζεται συνήθως η προσαρμογή στους “στερεοτυπικούς” κοινωνικούς ρόλους που προϋπάρχουν για τα φύλα, τις διαφορετικές ηλικίες κ.α. Στην βάση αυτή, μπορεί μία διάγνωση να δράσει “ψυχοπιεστικά” για τα άτομα, ωθώντας τα να προσαρμοστούν σε στεγανούς κοινωνικούς ρόλους και ασκώντας έλεγχο.
Βιβλιογραφία:
- Brown, L. S. (2010). Feminist therapy. American Psychological Association.
- Chaplin, J. (1999). Feminist counselling in action (2nd ed.). Sage
- Hill, M., & Ballou, M. (1998). Making therapy feminist: A practice survey. Women & Therapy, 21(2), 1-16. https://doi.org/10.1300/J015v21n02_01
-
Worell, J., & Remer, P. (2003). Feminist perspectives in therapy: Empowering diverse women (2nd ed.). Wiley.
Ο Αρθρογράφος
