ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΤΙΚΟΤΗΤΑ
Γράφει η Έλενα Τσακιρίδου
Αν ανατρέξει κανείς ακόμα και στις πιο πρόσφατες αναμνήσεις του, εύκολα θα ανακαλέσει κάποια στιγμή που είπε “ναι”, ενώ διαφωνούσε, που δέχτηκε να παρευρεθεί σε μια έξοδο ενώ προτιμούσε να μείνει σπίτι ή δεν διεκδίκησε την σειρά του όταν κάποιος του την “έκλεψε” στην ουρά σουπερμάρκετ. Καθημερινά, όλοι μας υιοθετούμε ποικίλα στυλ επικοινωνίας, άλλοτε πιο επιθετικά, άλλοτε παθητικά, άλλοτε παθητικο-επιθετικά και άλλοτε-για πολλούς σπανιότερα,-διεκδικητικά.
Σύμφωνα με τον Patterson (2000), η διεκδικητικότητα ορίζεται ως η ικανότητα ενός ατόμου να διατυπώνει άφοβα τις απόψεις του καθώς και να εκφράζει τις σκέψεις, τα αιτήματα και τα συναισθήματά του, χωρίς να μειώνει ούτε τον εαυτό του αλλά ούτε και τους αποδέκτες των μηνυμάτων του. Ένα άτομο που υιοθετεί το διεκδικητικό επικοινωνιακό στυλ μπορεί να χρησιμοποιεί το πρώτο ενικό πρόσωπο μιλώντας ελεύθερα για τις προσωπικές του επιθυμίες και νιώθει πως έχει τον έλεγχο των γινόμενων. Ακόμη, δεν απολογείται όταν διεκδικεί αυτά που γνωρίζει πως δικαιούται, αλλά τα εκφράζει με αυτοπεποίθηση. Το διεκδικητικό άτομο επιχειρεί βλεμματική επαφή και μιλάει ευθέως στους άλλους, χωρίς φυσικά να παραβιάζει τα προσωπικά τους όρια.
Φυσικά, αυτός ο τρόπος επικοινωνίας δεν είναι κάτι στεγανό και μόνιμο, μιας και ακόμα και άτομα που κατακτούν την διεκδικητικότητα, μπορεί να πράξουν με ένα από τα υπόλοιπα στυλ επικοινωνίας. Αναλυτικότερα, το επιθετικό στυλ χαρακτηρίζεται από υπερβολικά έντονη-σχεδόν προκλητική-οπτική επαφή, τάση διακοπής των άλλων καθώς μιλάνε, εκρήξεις βίας και μια γενικότερη στάση που φαίνεται να υποδηλώνει επιθυμία για τσακωμούς. Στο άλλο άκρο, βρίσκεται ο παθητικός τρόπος επικοινωνίας. Άτομα που υιοθετούν αυτό το στυλ αποφεύγουν την βλεμματική επαφή, μιας και συχνά φαίνεται απειλητική. Επιπρόσθετα, προσδοκούν από κάποιον άλλον να αντιληφθεί ότι κάτι τους ενοχλεί, ώστε να αναλάβει δράση διεκδικώντας εκείνος τα δικαιώματά τους. Τέλος, εντοπίζεται μία ενδιάμεση συνθήκη, αυτή της παθητικο-επιθετικής επικοινωνίας, όπου το άτομο εκφράζει μια υποδόρια επιθετικότητα. Δηλαδή, χαμογελάει ενώ νιώθει θυμό και χρησιμοποιεί ειρωνεία η σαρκασμό, καμουφλάροντας την έντασή του με έμμεσους τρόπους.
Τα διαφορετικά στυλ επικοινωνίας γίνονται καλύτερα κατανοητά με το κλασικό “παράδειγμα του εστιατορίου”. Η ιδέα πίσω από αυτήν την αναλογία είναι ότι το άτομο παραγγέλνει φαγητό σε ένα εστιατόριο αλλά του το σερβίρουν άψητο. Σε τι ενέργειες είναι πιο πιθανό να προβούν άτομα με διαφορετικά στυλ επικοινωνίας; Ο “επιθετικός” είναι πιο πιθανό να φωνάξει και να προσβάλλει το προσωπικό, προκαλώντας σκηνή. Φυσικά, υπάρχει πιθανότητα να “κερδίσει” αυτό που θέλει, δηλαδή να του επιστρέψουν το φαγητό ψημένο σωστά, αλλά ενώ “ωφελεί” τον εαυτό του, “βλάπτει” τους άλλους. Ο “παθητικός” πιθανώς θα δεχτεί το πιάτο χωρίς να πει τίποτα ή ακόμα, μπορεί να αναφέρει ότι δεν τον πειράζει και ότι το πιάτο είναι εντάξει. Ο “παθητικο-επιθετικός” δεν θα φωνάξει, ούτε όμως θα γευματίσει προσποιούμενος ότι δεν συνέβη τίποτα. Πιθανώς, θα βαθμολογήσει το εστιατόριο με “ένα αστέρι” ή θα φτύσει διακριτικά το φαγητό του. Τέλος, φτάνουμε στο διεκδικητικό και πιο “πρόσφορο” στυλ επικοινωνίας, όπου εδώ, το άτομο θα ρωτήσει με ευγένεια και σεβασμό, χωρίς φυσικά να απολογείται “μπορείτε, παρακαλώ, να μου αντικαταστήσετε το πιάτο;”.
Βιβλιογραφία:
- Paterson, R. (2000). The assertiveness workbook. New Harbinger Publications.
Ο Αρθρογράφος
