Η ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
Γράφει η Έλενα Τσακιρίδου
Το γυναικείο σώμα παρουσιάζει διαχρονικά μια διαφορετική νοηματοδότηση στην κυρίαρχη κουλτούρα συγκριτικά με το ανδρικό. Πολύ συχνά, μέρη του γυναικείου σώματος “απομονώνονται” στον φωτογραφικό φακό, εκφράζοντας ένα σεξουαλικό νόημα και καθιστώντας τις γυναίκες “αντικείμενα” παρατήρησης. Αν ερευνήσει κανείς τα ποσοστά γυναικών που ποζάρουν ημίγυμνα σε εξώφυλλα ή παρουσιάζονται ελκυστικά σε διαφημίσεις, θα παρατηρήσει ότι είναι σαφώς υψηλότερα από αυτά των ανδρών. Η Θεωρία της Αντικειμενοποίησης ασχολείται με αυτήν ακριβώς την διάσταση, δηλαδή την πρόσληψη του γυναικείου σώματος ως σεξουαλική μονάδα και των επιπτώσεων αυτού του φαινομένου στις ίδιες τις γυναίκες αλλά και στην ευρύτερη κοινωνία (Kaschak, 1992).
Σύμφωνα με τους Roberts & Waters (2002), η βασική απόρροια της αντικειμενοποίησης του γυναικείου σώματος είναι η λεγόμενη “αυτο-αντικειμενοποίηση”. Οι γυναίκες, δηλαδή, αρχίζουν να ακολουθούν μια οπτική τρίτου προσώπου απέναντι στο ίδιο τους το σώμα, υιοθετώντας μια κριτική ματιά. Με λίγα λόγια, τείνουν να προσλαμβάνουν τον εαυτό τους σαν ένα εξωτερικό αντικείμενο που μόνιμα χρειάζεται βελτίωση. Αυτό-αξιολογούνται, αυτό-κριτικάρονται κι ακριβώς εκεί, έγκειται και η αυξανόμενη στάση δυσαρέσκειας απέναντι στο σώμα τους. Μάλιστα, συνεπή ευρήματα υποστηρίζουν ότι απότοκος της αυτό-αντικειμενοποίησης είναι οι σκέψεις για συνεχή διόρθωση του σώματος (Smolak, 2006), σκέψεις που μπορεί να σχετίζονται με επιθυμία για πιο αδύνατο σώμα ή διαφορετικό μέγεθος κάποιου τμήματος του σώματος. Μεταξύ άλλων, η αντικειμενοποίηση του γυναικείου σώματος συνιστά πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη διατροφικών διαταραχών ή γενικότερο πλήγμα στην αυτοεκτίμηση (Hatton & Trautner, 2011). Ειδικά στην εφηβεία και στην νεαρή ενήλικη ζωή, αρκετές έρευνες υποστηρίζουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό νεαρών κοριτσιών θα επιθυμούσε να αλλάξει το μέγεθος του σώματός του, με χαρακτηριστική αυτήν των Lawler & Nixon (2011), όπου το 80.8% των κοριτσιών 16 ετών, θα επιθυμούσε να κάνει αλλαγές στο σώμα του.
Δεδομένου, λοιπόν, ότι πολλές γυναίκες προσλαμβάνουν τον εαυτό τους σεξουαλικοποιημένα, έχει παρατηρηθεί μείωση στην σεξουαλική ικανοποίηση τους (Hatton & Trautner, 2011. Roberts & Waters, 2004). Η πιθανή αιτία έγκειται στο γεγονός ότι ξοδεύουν γνωστικά διαθέσιμα στην νοερή παρατήρηση του σώματός τους στην σεξουαλική τους ζωή αντί για επικέντρωση στην εν λόγω στιγμή.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, μάλιστα, παρατηρείται συχνή αποσιώπηση αναφορικά με την τρέχουσα ψυχολογική τους κατάσταση μιας και η κουλτούρα αντικειμενοποίησης τούς έχει εμφυσήσει ασυνείδητα τον “κανόνα” ότι περισσότερο σημαντικό είναι το πώς φαίνονται στους άλλους κι όχι το πώς αισθάνονται οι ίδιες.
Τέλος, η ίδια η κουλτούρα της βίας κατά των γυναικών φαίνεται να αναπαράγεται μέσω της αντικειμενοποίησης, αφού ο συνεχής καταιγισμός με εικόνες αντικειμενοποιημένων γυναικών οδηγεί στην απευαισθητοποίηση της κοινωνίας απέναντι σε εικόνες βίας (White και συν., 2001). Περνάει, λοιπόν, στο μυαλό μας ως μία συνήθης εικόνα, τόσο συχνή που πλέον δεν μας κάνει εντύπωση, ούτε καθίσταται “ενοχλητική”.
Στατιστικά ιδιαίτερα δημοφιλών περιοδικών “μιλάνε” από μόνα τους, αφού μέχρι την δεκαετία του 1960, οι εικόνες με σεξουαλικοποιημένες γυναίκες ανέρχονταν σε ποσοστό 30%. Μέσα σε τριάντα μόλις χρόνια, το ποσοστό αυτό έφτασε στο 90%, ενώ λίγο μετά το 2000, τα ποσοστά ήταν τόσο μεγάλα που χρειάστηκε να καταργηθεί η κλίμακα σεξουαλικοποίησης και να δημιουργηθεί αυτή της υπερ-σεξουαλικοποίησης. Είναι γεγονός, λοιπόν, ότι μπορεί ο εμφανής σεξισμός να μειώνεται στις μέρες μας, αλλά ο υποδόριος, ακολουθεί ανοδική πορεία.
Βιβλιογραφία:
- Hatton, E. & Trautner, M. N. (2011). Equal opportunity objectification? The sexualization of men and women on the cover of Rolling Stone. Sexuality & Culture, 15, 256-278
- Kaschak, E. (1992). Engendered lives (Vol. 139). Basic Books.
- Roberts, T. A., & Waters, P. L. (2004). Self-objectification and that “not so fresh feeling”: Feminist therapeutic interventions for healthy female embodiment. In J. C. Chrisler (Ed.), From menarche to menopause: The female body in feminist therapy (pp. 37-54). The Haworth Press.
- Smolak, L. (2006). Body image. In J. Worell & C. D. Goodheart (Eds.) Handbook of girls’ and women’s psychological health (pp. 69-76). Oxford University Press.
- White, J. W., Donat, P. L. N., & Bondurant, B. (2001). A developmental examination of violence against girls and women. In Unger, R. K. (Ed.), Handbook of the psychology of women and gender. (pp. 343-357). Wiley
Ο Αρθρογράφος
