ΣΤΟ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΤΥΠΟΛΑΤΡΙΑΣ
Γράφει ο Γιάννης Μ.
Η καθημερινότητα της συλλογικής ζωής (που μόνο συλλογική δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί) αλλά και της κάθε ατομικότητας ξεχωριστά κατακλύζεται από τύπους, ορθολογικά μοντέλα και πρωτότυπα, τα οποία καθορίζουν ολοκληρωτικά την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Όλες οι κοινωνίες βασίζουν τη συνοχή τους πάνω σε πρωτόκολλα και νόρμες, που πολλές φορές δεν έχουν καμία απολύτως επαφή με την ουσία των πραγμάτων. Φυσικά, η ουσία των πραγμάτων δεν είναι κάτι απτό, ούτε και μπορεί να διατυπωθεί με σαφήνεια και αμεροληψία, μιας και η πραγματικότητα είναι μία, ωστόσο ο κάθε ένας από εμάς έχει τη δική του μοναδική οπτική θεώρηση για την πραγματικότητα αυτή . Το ίδιο λοιπόν συμβαίνει και με την ουσία της εν λόγω πραγματικότητας. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε πως η ουσία όλων μας βρίσκεται στον άνθρωπο.
Επιλέγουμε συνειδητά να καταναλίσκουμε τις σύντομες υπάρξεις μας σε άνευ περιεχομένου τυπικότητες , όχι γιατί εικάζουμε πως θα μας διευκολύνουν σε κάτι, αλλά επειδή συμπράτουμε με την υποκρισία που διέπει τον κόσμο. Και η υποκρισία αυτή δεν είναι καθόλου τυχαία, τουναντίον, όλοι και όλες ξέρουμε ότι υποκρινόμαστε και μέρα με τη μέρα το κάνουμε με όλο και μεγαλύτερη τέχνη, διότι το μόνο που επιδιώκουμε είναι το πιο το γρήγορο και εύκολο ως προς την επίτευξή του όφελος. Αν εξαιρέσουμε την υποταγή μας σε νόρμες, ώστε να μπορέσουμε να επιβιώσουμε μέσα στον καταιγιστικό και βάρβαρο κόσμο της ελεύθερης αγοράς, τότε θα διαπιστώσουμε πως κάνουμε παραχωρήσεις και πράξεις , που σίγουρα θεωρούμε ανόητες, δίχως καμία ουσία, αυτή τη φορά όμως με σκοπό το όφελος. Συμπορευόμαστε με την γοητευτική κατά τ’ άλλα ευκολία, παραμερίζοντας κάθε τι βαθύ και ουσιώδες. Φαίνεται πως η σκέψη και η προσήλωση σε αξίες, ακόμα και αν αυτές δε συνάδουν απαραίτητα με κάποιο όφελος, είναι κάτι το δύσκολο. Πράγματι είναι.
Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής μας, εξασκούμαστε στο να υπακούμε σε τύπους και να καθορίζουμε τις επιλογές μας ανάλογα με αυτούς. Στο σχολείο τα παιδιά μαθαίνουν συγκεκριμένα κομμάτια, από μια συγκεκριμένη ύλη, που ορίζει κάποια εγκύκλιος και πρέπει αυστηρά να καλυφθεί. Η ύλη μπορεί να καλύπτεται, αλλά χάνεται η ουσία της πραγματικής γνώσης, η οποία δεν περιορίζεται σε θεματικές ενότητες και κυρίως δεν περιέχεται αποκλειστικά εντός μιας ύλης. Η γνώση έρχεται πάντα μέσα από την επαφή με το άγνωστο, τη σκέψη και την καλλιέργεια εύλογων αποριών, τις οποίες δε θα λύσει ποτέ ένα τυποποιημένο και τεχνοκρατικό σύστημα. Ένα παιδί μεγαλώνει συνηθίζοντας να προσαρμόζεται σε ωράρια και κανονισμούς, για να γίνει αργότερα ένας ενήλικας, μυημένος σε μια λογική καταναγκαστικής πειθάρχησης, έτοιμος να αποτελέσει ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ της τυπολατρικής κοινωνίας μας.
Η εικόνα κάποιας/ου σήμερα καταλήγει να είναι ο σημαντικότερος παράγοντας ως προς το ποιόν, ή τουλάχιστον έτσι αποτυπώνεται, αν κρίνουμε από το γεγονός ότι στην πολιτική , το ντύσιμο, η τήρηση των αυστηρών κανονισμών και η εμμονή στο πολιτικώς ορθό αποτελούν μια εξαιρετικά ειρωνική έκφανση του κοινωνικού ιστού, αφού οι πράξεις όλων αυτών των ανθρώπων δεν είναι ποτέ συμβατές με την εικόνα και τα λόγια τους. Το να ζεις σε μια κοινωνία με πρόταγμα το φαίνεσθαι και την αυταπάτη, παρατηρώντας αποστασιοποιημένα όλα όσα διαδραματίζονται σε αυτή, μοιάζει αρχικά σαν να παρακολουθείς θέατρο σκιών, ή κάποια σουρεάλ επιθεώρηση, άσχετα αν η αλήθεια είναι πως όλο αυτό ταιριάζει περισσότερο σε δράμα.
Εντούτοις, η χειρότερη έκφανση αυτής της παράνοιας αντανακλάται στην επίδραση της τυπολατρίας πάνω στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Υπάρχει μια τόσο ιδιόμορφη κενότητα σε όλες αυτές τις τυπικές χαιρετούρες, σε όλες αυτές τις ψυχρές αγκαλιές και τα αποκρουστικά φιλιά που δίνουμε μεταξύ μας. Όλες αυτές οι ευχές που ανταλλάσουμε κατά ριπάς μοιάζουν τόσο ψεύτικες, αφού κανείς στην πραγματικότητα δεν ενδιαφέρεται για την έκβαση της τύχης των άλλων, εκτός κι αν αυτή επηρεάζει άμεσα τη δική του. Αυτό που στ’ αλήθεια επικρατεί είναι ο φθόνος. Πόσα τσιτάτα ποιητών ή άλλων καλλιτεχνών για ειρήνη, ελευθερία και αγάπη θα διαβάσουμε σε αυτές τις τόσο βαρύγδουπες αναρτήσεις που όλοι και όλες κάνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Πόσο συμβατά είναι τα λόγια μας με τις πράξεις μας; Δυστυχώς, καθόλου. Ουδεμία αγωνία δε φλέγει τη σκέψη μας και καμία προσπάθεια για να έρθουμε πιο κοντά σε αξίες όπως οι παραπάνω δεν υφίσταται στην καθημερινότητά μας. Έχουμε λησμονήσει καθετί το ανθρώπινο, καθετί που που προκαλεί ψυχική ανάταση. Αδιαφορούμε πια για συναισθήματα και ιδέες. Το μόνο που μας απασχολεί είναι το «τί θα κερδίσω από αυτό;». Ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί όταν γνωρίζουμε κάποια/ον, ένα από τα πρώτα πράγματα που ρωτάμε είναι με τι ασχολείται, κάτι δηλαδή το οποίο κατά πάσα πιθανότητα κάνει εξ ανάγκης προκειμένου να επιβιώσει και όχι ποια πράγματα είναι αυτά που κάνουν την καρδιά της/του να φτερουγίζει. Γιατί δεν ρωτάμε αν διάβασε κάποιο βιβλίο τώρα τελευταία που τον εντυπωσίασε, αν άκουσε μια μουσική που την γέμισε με ελπίδα, αν γνώρισε κάποιον άνθρωπο συναρπαστικό; Γιατί δεν ρωτάμε αν η ζωή που κάνει του αρέσει; Αν κάθε φορά που συναντούσαμε κάποια γνωστή μας ύστερα από καιρό και την ρωτούσαμε αν απολαμβάνει τη ζωή της, αντί για το πώς πάει η δουλειά, η σχολή, το σχολείο, τα πράγματα θα ήταν πιο αληθινά και κατά βάση πιο ανθρώπινα. Το ενδιαφέρον μας για τον βιοπορισμό ενός άλλου δεν είναι το ενδιαφέρον που επιδεικνύουμε για την επαγγελματική του κατάσταση αποκλειστικά και μόνο, αφού τις περισσότερες φορές, αυτή η ερώτηση είναι απλά τυπική. Το εγκάρδιο ενδιαφέρον στις δύσκολες στιγμές των άλλων φαίνεται εκεί που η έμπρακτη, αλλά και ηθική στήριξη αποκαθιστά τους θεατρινισμούς.
Ο ανθρώπινος πολιτισμός μας είναι θεμελιωμένος γύρω από κίβδηλες νοοτροπίες. Η απαγγίστρωση των ατόμων από ιδεοληψίες και στυλιζαρισμένους καθωσπρεπεισμούς είναι η μόνη διέξοδος προς το μονοπάτι της ουσίας. Μόνο αν αγαπήσουμε την αλήθεια, κατακερματίζοντας κάθε τυπολατρικό μοτίβο, που επαναλαμβάνεται και συνθλίβει τις υπάρξεις μας μέρα με τη μέρα, μόνο τότε θα καταφέρουμε να απαλλαγούμε από τη νοσηρότητα, την οποία εμείς οι ίδιοι συντηρούμε.
Ο Αρθρογράφος
