«ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥΣΑ ΠΟΛΗ»
Μέχρι να εκφραστεί το αίτημα της καθολικής εκπαίδευσης στην Γαλλική Επανάσταση, η ίδια η πόλη ήταν αυτή η οποία είχε το καθήκον για την παίδευση των πολιτών της, δηλαδή η παιδαγωγούσα πόλη. Δεν υπήρχε κάποιος θεσμός της εκπαίδευσης, αλλά γινόταν μέσω της πολιτικής ζωής και υπόλοιπων θεσμών. Η παιδαγωγία ήταν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής καθημερινής ζωής.
Στην Αρχαία Ελλάδα (κυρίως Αθήνα) αλλά και στην Ρώμη, για παράδειγμα, τα αγάλματα ήταν προϊόν εκπαίδευσης. Ο δημιουργός του εμπνεόταν από τους ίδιους τους πολίτες και δημιούργησε το θείο με τρόπο οικείο και προσιτό για τους κοινωνούς. Μέσα από την τέχνη αναδεικνύεται το θείο στην καθημερινή ζωή της πόλης. Ο πολίτης καλείται να αισθανθεί δέος και έπαινο αφού το θείο φέρει τη μορφή του και βρίσκεται απέναντι του, δεν είναι το κάτι υπερφυσικό. Οι πολίτες είναι το κύτταρο της πόλης και το θείο είναι ανάμεσά τους. Μέσω αυτών των τεχνικών αναπτύσσεται το αίσθημα του σεβασμού προς την πόλη δεδομένο που έχει θρησκευτικές βάσεις. Η πόλη ήταν, λοιπόν, αυτή η οποία μεριμνούσε για τη ψυχαγωγία των πολιτών μέσω και διαμέσου της τέχνης, όπως είναι το θέατρο και οι χορευτικές παραστάσεις.
Οι εκδηλώσεις αυτές είχαν σκοπό να ωθήσουν το κοινό να στοχαστεί είτε μέσω κωμικών είτε τραγικών παραστάσεων, να του διδάξουν την ηθική, τα έθιμα και τα φρόνημα, αλλά και να τους ψυχαγωγήσουν, ουδέποτε να διασκεδάσουν. Επίσης οι νόμοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την σωφροσύνη του ανθρώπου. Κατά τον Παυσανία νόμος είναι η ανθρώπινη ζωή. Οι άνθρωποι είναι εκείνοι οι οποίοι παράγουν νόμους (π.χ δικαστήρια, βουλή) και συμμορφώνονται σε αυτούς, δεδομένο το οποίο καρπώθηκε μετέπειτα το Βυζάντιο.
Στο Βυζάντιο νόμος πέρα από τον λόγο του Ιησού Χριστού είχε ο ίδιος ο Αυτοκράτορας. Ωστόσο στην περίπτωση αυτή γνωρίζουμε ότι ο Αυτοκράτορας εκλέγεται από τους πολίτες. Είτε αυτοί είναι στρατιωτικοί είτε απλοί άνθρωποι στις συνελεύσεις στον Ιππόδρομο δείχνοντας επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία για την ψήφιση του άρχοντα. Το Βυζάντιο συνέχισε την παράδοση της αρχαίας Ελλάδας κοσμώντας την πόλη με ιερά και διάφορα κτίρια τα οποία εκπαίδευαν τον πολίτη δίνοντας βάση στο θρησκευτικό περιεχόμενο αλλά και στη μαγεία, τις προκαταλήψεις κτλ.
Επίσης παρατηρούμε ότι και στις δύο περιόδους η πόλη και οι θεσμοί της αναπτύσσουν το φιλοπατρικό αίσθημα των πολιτών. Η φιλοπατρία που αναδεικνύεται φαίνεται μέσω το κείμενο του Θουκυδίδη Επιτάφιος, στο οποίο παρουσιάζεται ο Περικλής να κάνει λόγο για τους πολίτες οι οποίοι οφείλουν να είναι εραστές της πόλης. Στο Βυζάντιο, ταυτόχρονα, η φιλοπατρία φαίνεται μέσω των εμψυχωτικών λόγων του Φώτιου λίγο πριν την εισβολή των Ρώσων (γεγονός που τον κατέστησε Πατριάρχη), και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ο οποίος πριν την Άλωση μέσα από τον λόγο του εμψυχώνει τους στρατιώτες υποτιμώντας τους αντιπάλους. Τους χαρακτηρίζει «κύριους και αφέντες» αφού κατάγονται από τον ίδιο τον Θεό (αναγνωρίζεται το θείο ανάμεσα στους πολίτες). Μέσω αυτών των λόγων αλλά και των πρακτικών όπως είναι ο θεσμός της δημοκρατίας, της εκκλησίας του Δήμου κατανοούμε ότι η πολιτική της πόλης ήταν η ενδυνάμωση του συνόλου, η προσπάθεια διατήρησης της ισορροπίας και της ένωσης, η ορθή κοινωνικοποίηση του ατόμου.
Η περίοδος του Μεσαίωνα αποτελεί την περίοδο που δίνεται ένας τέλος στην Παιδαγωγούσα πόλη, της οποίας τελευταίο ορόσημο αποτελεί το Βυζάντιο, αφού εμπλέκονται οι έμποροι με την διανομή βιβλίων σε συνεργασία με την εκκλησία.
Σκοπός, λοιπόν, της παιδαγωγούσας πόλης και των τρόπων που τον πετυχαίνει είναι όχι μόνο η εκπαίδευση, φρόνηση και ορθή ψυχαγωγία του πολίτη αλλά και η ανάπτυξη του έρωτά του προς αυτή μέσω της υγιούς φιλοπατρίας και κα’ επέκταση η ορθή κοινωνικοποίηση του, δηλαδή η ένταξη του στο σύνολο και η ανάπτυξη του συλλογικού πνεύματος και όχι του ανταγωνισμού.
Πηγή:
- Βασίλειος. Μ. (2006). Παιδεία και πόλις: η παιδεία στις ελληνικές πόλεις της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου με βάση τις πηγές https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/16061
Ο Αρθρογράφος
