ΟΙ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΨΥΧΕΣ ΣΤΙΓΜΑΤΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ
Γράφει η Ελένη Προύντζου
Η ανθρωπότητα, έχοντας βιώσει δύο οδυνηρούς παγκόσμιους πολέμους, χρειάστηκε χρόνο για να ορθοποδήσει και να συνεχίσει να ακμάζει και να ευημερεί. Ωστόσο, μάλλον δεν έμαθε από τα λάθη της, αφού οι ένοπλες συγκρούσεις συνεχίζονται. Ο διαχρονικός πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης, καθώς και ο πρόσφατος πόλεμος ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία είναι δύο μόνο από τα πιο γνωστά παραδείγματα ενόπλων συρράξεων στη σύγχρονη εποχή. Πόλεμοι, υποκινούμενοι από συμφέροντα, κάνουν για μια ακόμη φορά τον λαό να υποφέρει. Και ποιος υποφέρει πάντα περισσότερο; Μα, φυσικά, οι παιδικές ψυχές…
Τα παιδιά τα οποία βρίσκουν τον εαυτό τους εγκλωβισμένο σε μια εμπόλεμη ζώνη γίνονται αυτόπτες μάρτυρες των φρικαλεοτήτων του πολέμου. Βλέπουν καθημερινά τον θάνατο, την επιθετικότητα, τον τρόμο και τον πόνο των συνανθρώπων τους. Αν καταφέρουν να επιβιώσουν, συχνά φέρουν σωματικούς τραυματισμούς, βιώνουν την απώλεια κοντινών τους ανθρώπων και αναγκάζονται να αφήσουν πίσω την πατρίδα τους, καταφεύγοντας σε μια γειτονική χώρα και επιζητώντας άσυλο. Όμως, ακόμα και σε μια άλλη χώρα το ψυχικό τραύμα του πολέμου ακολουθεί τα παιδιά σαν σκιά.
Η πιο συνηθισμένη ψυχική διαταραχή που έπεται του πολέμου είναι η διαταραχή του μετατραυματικού στρες (PTSD), όπου το παιδί, καθώς είναι ξύπνιο ή καθώς κοιμάται (εφιάλτης), αναβιώνει μια παρελθούσα τραυματική εμπειρία στο παρόν. Εκτός από την διαταραχή του μετατραυματικού στρες, ένα παιδί, έχοντας βιώσει το άγχος και τον τρόμο ενός πολέμου, μπορεί να παρουσιάσει μια αγχώδη ή μια καταθλιπτική διαταραχή. Όλες οι προαναφερθείσες διαταραχές, σε συνδυασμό και με άλλους ατομικούς και κοινωνικούς παράγοντες, μπορεί να οδηγήσουν το παιδί σε απόπειρα αυτοκτονίας, εφόσον δεν υπάρχει έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση.
Πώς, λοιπόν, μπορεί να βοηθηθεί ένα παιδί-πρόσφυγας, του οποίου η ζωή έχει διαταραχθεί σε όλα τα επίπεδα; Αρχικά πρέπει η χώρα υποδοχής να ικανοποιεί τις άμεσες-βασικές ανάγκες του παιδιού, οι οποίες περιλαμβάνουν την τροφή, τη στέγαση και την πρωτοβάθμια ιατρική περίθαλψη. Εν συνεχεία, χρειάζεται το παιδί να υποβάλλεται σε ψυχολογική αξιολόγηση, προκειμένου να διαπιστωθούν οι ψυχολογικές του ανάγκες και να διατεθεί η κατάλληλη υποστήριξη. Ιδιαίτερα σημαντική κρίνεται μάλιστα η ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας και της συναισθηματικής αυτορρύθμισης του παιδιού. Αναλυτικότερα, το παιδί πρέπει να μάθει να διαχειρίζεται και να εκφράζει με έναν υγιή τρόπο τα συναισθήματά του, ώστε να μπορέσει και να προσαρμοστεί στη νέα του πραγματικότητα και να ανταπεξέλθει στις πιθανές μελλοντικές αντιξοότητες. Παράλληλα, η επανένωση του παιδιού με την υπόλοιπη οικογένειά του, η παροχή περαιτέρω οικονομικής στήριξης, η διασφάλιση της μόρφωσης του παιδιού, καθώς και η ευαισθητοποίηση των γηγενών περί του προσφυγικού ζητήματος είναι μόνο κάποια από τα βήματα που θα μπορούσε να ακολουθήσει μια χώρα υποδοχής για την αποτελεσματική ένταξη των προσφύγων στην κοινωνία της.
Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ακόμη και τα παιδιά που δεν βρίσκονται σε εμπόλεμη ζώνη στιγματίζονται από τον πόλεμο. Τα παιδιά αυτά μαθαίνουν για τον πόλεμο από τα μέσα ενημέρωσης και ακούγοντας της ενήλικες συνομιλίες γύρω τους. Στην αρχή, αναλόγως και της ηλικίας τους, μπορεί να μην κατανοούν τι ακριβώς σημαίνει πόλεμος και γιατί γίνεται. Μπορεί το μόνο που καταλαβαίνουν να είναι ότι ο πόλεμος είναι κάτι κακό. Μπορεί να φοβούνται ότι αυτό το κακό θα έρθει και εδώ, και στη δική τους χώρα. Ως παρεπόμενο, οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν με προσοχή τα ερωτήματα, τα συναισθήματα και τις ανησυχίες των παιδιών σχετικά με τον πόλεμο.
Η Unicef (2022), μεριμνώντας για αυτή την αναγκαία συζήτηση μεταξύ των γονέων και των παιδιών, πρότεινε κάποια βήματα που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν οι γονείς όταν μιλάνε στα παιδιά τους για τον πόλεμο. Πρωτίστως, θα ήταν καλό ένας γονέας να ρωτήσει το παιδί του τι γνωρίζει ήδη για τον πόλεμο και πώς αισθάνεται για αυτόν. Χρειάζεται να επικυρώσει τα συναισθήματά του και να το καθησυχάσει. Έπειτα, πρέπει να του εξηγήσει την κατάσταση του πολέμου και να απαντήσει στις όποιες ερωτήσεις του, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του παιδιού, χρησιμοποιώντας απλές, κατανοητές λέξεις και παρατηρώντας ενδείξεις υπερβολικού άγχους-στρες.Επιπλέον, επειδή ο πόλεμος αναδεικνύει την «κακή» πλευρά της ανθρωπότητας, ο γονέας θα μπορούσε να τονίσει τη σημασία της συμπόνιας και να προτείνει έναν τρόπο να βοηθήσουν μαζί με το παιδί τους πρόσφυγες (π.χ. να στείλουν τρόφιμα και ρούχα). Κλείνοντας τη συζήτησή του με το παιδί, ο γονέας πρέπει να βεβαιωθεί ότι το παιδί έχει καθησυχαστεί. Είναι μάλιστα σημαντικό ο γονέας να ελέγχει το στρες του παιδιού αναφορικά με τον πόλεμο σε τακτά χρονικά διαστήματα, να περιορίζει την παρακούθηση πολεμικών ειδήσεων και να επιδίδεται ο ίδιος σε τεχνικές αυτοφροντίδας, αφού δεν μπορεί να στηρίξει το παιδί του εάν ο ίδιος ως άνθρωπος δεν μπορεί να διαχειριστεί τα δικά του συναισθήματα.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο πόλεμος μπορεί να στιγματίσει τη ζωή των παιδιών και να την αλλάξει ριζικά. Όμως, αυτό δεν είναι το τέλος. Τα παιδιά, με την κατάλληλη υποστήριξη από τους συνανθρώπους τους, μπορούν να αποκτήσουν ξανά τον έλεγχο στη ζωή τους και να μεγαλουργήσουν. Άλλωστε, μην ξεχνάτε ότι η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία!
Βιβλιογραφία:
-
Ali, A., & Shaffie, F. (2021). Lessons from Post-War Experience: An Alternative Care Interventions for War-affected Children in Pakistan. Asian Journal of Social Science, 49(3), 138-144.
-
Bürgin, D., Anagnostopoulos, D., Vitiello, B., Sukale, T., Schmid, M., & Fegert, J. M. (2022). Impact of war and forced displacement on children’s mental health—multilevel, needs-oriented, and trauma-informed approaches. European Child & Adolescent Psychiatry, 1-9.
-
Diab, M. (2018). How to help war-affected children: Effectiveness of psychosocial intervention to improve social-emotional competencies and resilience [Doctoral dissertation, University of Tampere]. Retrieved from https://www.academia.edu/38089671/Diab_2018_How_to_help_war_affected_children_effectiveness_of_psychosocial_intervention?auto=citations&from=cover_page
-
Kadir, A., Shenoda, S., Goldhagen, J., Pitterman, S., Suchdev, P. S., Chan, K. J., … & Arnold, L. D. (2018). The effects of armed conflict on children. Pediatrics, 142(6).
-
Unicef (2022). How to talk to your children about conflict and war: 8 tips to support and comfort your children. Retrieved from https://www.unicef.org/parenting/how-talk-your-children-about-conflict-and-war
Ο Αρθρογράφος
