Βρισκόμαστε στην Βασιλεύουσα στις 23 Μαΐου 1067, οπότε και ο Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος Ι’ Δούκας απεβίωσε και στον θρόνο ανέβηκε η σύζυγος του, η Αυτοκράτειρα Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα.
Η Ευδοκία είναι μια σπάνια περίπτωση, η οποία κατά την Βυζαντινή Ιστορία συναντάται και κυβέρνησε την Αυτοκρατορία ως “Βασιλεύς – Αυτοκράτωρ”, για 7 μήνες.
Ήδη όμως τον καιρό εκείνο, οι Σελτζούκοι Τούρκοι με ηγέτη τον Σουλτάνο Alp Arslan προωθήθηκαν από την Μεσοποταμία στην ευρύτερη περιοχή της Αντιοχείας και κατέλαβαν την ελληνική Καισάρεια της Καππαδοκίας, ενώ από την άλλη πλευρά στην Κωνσταντινούπολη ο Ιστορικός Μιχαήλ Ψελλός και ο “Καίσαρας” Ιωάννης Δούκας λειτουργούσαν ως “εσωτερικός εχθρός” κατά του θρόνου.
Ευτυχώς όμως, η Ευδοκία ενήργησε με σοφία και ανιδιοτέλεια και στην προσπάθεια της, να διασώσει την Αυτοκρατορία διόρισε “Στρατηλάτη” τον γενναίο Στρατηγό Ρωμανό Διογένη, ενώ ταυτοχρόνως ο Πατριάρχης Ιωάννης Ξιφολίνος και η Σύγκλητος, απήλλαξαν την Αυτοκράτειρα από τον όρκο της και έτσι στις 1 Ιανουαρίου 1068 παντρεύτηκε τον Ρωμανό Διογένη, ο οποίος στέφθηκε Αυτοκράτωρ Ρωμανός Δ’.
Έτσι, ο γόνος “γένος ἀρχαῖον καί εὐδαῖμον τῆς Καππαδοκίας” και “ἐλληνικῆς καταγωγῆς”, ξεκινάει τον Εθνικό Αγώνα του, με σκοπό την ανάκαμψη της Αυτοκρατορίας. Το έργο του όμως εξαρχής θα ήταν δύσκολο.
Ο Εθνικός Αγών του Ρωμανού Δ’ Διογένη.
Ως Αυτοκράτωρ της Ρωμανίας πλέον, ο Ρωμανός Δ’ Διογένης εξαρχής ασχολήθηκε με την ανασυγκρότηση του Αυτοκρατορικού Στρατού. Όμως, τα θεματικά στρατεύματα ήταν αξιοθρήνητα “χωρίς τόν κατάλληλον εξοπλισμό, χωρίς πειθαρχία, χωρίς πολεμική πείρα.”, καθώς αποτελούνταν από ένα συνονθύλευμα ξένων Μισθοφόρων (όπως Πετσενέγγοι, Φράγκοι, Νορμανδοί κ.α).
Στην προσπάθεια του για την ανάκαμψη της Ελληνικής Αυτοκρατορίας, υποτίμησε το νόμισμα, γεγονός που δυσαρέστησε την “παράταξη” του Ψελλού και του Ιωάννη Δούκα, αλλά οδήγησε στην επαναφορά του Στρατού.
Οι πρώτες εκστρατείες του Ρωμανού Δ’ Διογένη κατά των Σελτζούκων Τούρκων (1068-1069) επέφεραν ορισμένες επιτυχίες, ενώ η δεύτερη εκστρατεία του περιόρισε τους Τούρκους στα σύνορα της Αυτοκρατορίας.
Τα πράγματα όμως θα μεταβληθούν, όταν στα 1071 οι Νορμανδοί κατέλαβαν την Βάρι (Bari),την τελευταία Αυτοκρατορική κτήση στην Ιταλία, γεγονός που θα οδηγήσει τον Αυτοκράτορα, στην υπογραφή Συνθήκης Ειρήνης, έτσι ώστε να ασχοληθεί απερίσπαστος με τους Σελτζούκους.
Πλέον, οδηγούμαστε στην κρίσιμη εκστρατεία του 1071 και στην Μάχη του Μαντζικέρτ, η οποία θα ορίσει την “τύχη” της Μ. Ασίας και της Αυτοκρατορίας για αιώνες μετά.
Η Μάχη του Μαντζικέρτ 24-26 Αυγ. 1071⚔️).
Πράγματι, στις 24 Αυγούστου 1071,ο Αυτοκρατορικός Στρατός, που βρισκόταν στα σύνορα του Κράτους κοντά στην Λίμνη Βαν, έρχεται σε επαφή με τον Τουρκικό Στρατό του Alp Arslan.
Οι πρώτες αψιμαχίες, ήταν νικηφόρες για τους Έλληνες, ενώ οι Σελτζούκοι οπισθοχωρούσαν συνεχώς και στις 25 Αυγούστου οι Έλληνες νίκησαν ξανά τους Τούρκους, οδηγώντας την κατάσταση σε γενική μάχη στις 26 Αυγούστου.
Λίγο πριν την γενικευμένη σύγκρουση, ο Βυζαντινός Στρατός αναδιοργανώθηκε ως εξής: στο κέντρο ο Ρωμανός Δ’ στα αριστερά ο Νικηφόρος Βρυέννιος, στα δεξιά ο Θεόδωρος Αλυάττης και στην εφεδρεία ο Ανδρόνικος Δούκας διοικούσε το 1/3 του Στρατού. Από την άλλη πλευρά, ο Τουρκικός Στρατός του Alp Arslan συντάχθηκε σε σχήμα ημισελήνου, χωρισμένο σε τρείς διοικήσεις.
Η γενική επίθεση των Βυζαντινών παρά την αρχική επιτυχία της, θα οδηγήσει στην τακτική αντεπίθεση των Τούρκων, η οποία προξένησε σύγχυση στον Αυτοκρατορικό Στρατό και θα ξεκινήσει η άτακτη φυγή, όταν ο Ανδρόνικος Δούκας εγκατέλειψε εντελώς την Μάχη χωρίς λόγο.
Τελικά, παρά τον απαράμιλλο ηρωισμό του, ο Ρωμανός Δ’ Διογένης αιχμαλωτίστηκε από τον εχθρό όντας βαριά τραυματισμένος, ενώ η στρατιά του διαλύθηκε εντελώς. Η Προδοτική Ήττα ήταν γεγονός!
Οι συνέπειες του Μαντζικέρτ και το τέλος του Ρωμανού Δ’.
Η Προδοτική Ήττα του Μαντζικέρτ, οδήγησε τον Ρωμανό Δ’ Διογένη στην αιχμαλωσία του Alp Arslan, αλλά η Μάχη αυτή καθαυτή δεν ήταν καθοριστικής σημασίας. Τα μετέπειτα γεγονότα όμως ήταν!
Κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας του, ο Αυτοκράτωρ Ρωμανός Δ’ επέτυχε να κερδίσει τις εντυπώσεις του Alp Arslan και να υπογραφεί μια ευνοϊκή για το Βυζάντιο Συνθήκη Ειρήνης, με την οποία: α)τα σύνορα θα παρέμεναν αμετάβλητα, β)οι Σελτζούκοι δεν θα εισέβαλαν στην Αυτοκρατορία, γ)ο Αυτοκράτωρ θα πλήρωνε για την απελευθέρωση του και δ) Ρωμανός Δ’ και Alp Arslan θα πάντρευαν τα παιδιά τους. Έτσι, ο Ρωμανός Δ’ Διογένης μετά αιχμαλωσία 8 ημερών αναχωρεί για την Βασιλεύουσα “Νικητής” κατ ‘ουσίαν.
Όμως, στην Πόλη τα πράγμα είχαν αλλάξει, όταν με την Ήττα του Μαντζικέρτ η Αυτοκράτειρα Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα όρισε συν βασιλέα τον νέο υιό της Μιχαήλ Ζ’ και ανακάλεσε τον Ιωάννη Δούκα από την εξορία, γεγονός που στις 24 Οκτωβρίου 1071 οδήγησε σε πραξικόπημα των Δουκών και του Μιχαήλ Ψελλού, το οποίο κήρυξε έκπτωτο τον Ρωμανό Δ’ Διογένη, εξανάγκασε την Ευδοκία να αποσυρθεί σε Μοναστήρι και Αυτοκράτωρ ανακηρύχθηκε ο Μιχαήλ Ζ’ Δούκας.
Εν τέλει, ο Ρωμανός Δ’ συλλαμβάνεται, τυφλώνεται και στις 4 Αυγούστου 1072 απεβίωσε από τις πληγές του. Πλέον όμως, η “μοίρα” της Αυτοκρατορίας ήταν αβέβαιη, με πολλά “μαύρα σύννεφα” να μαζεύονται πάνω από την Βασιλεύουσα.
Το “Χάος” επισκέπτεται την Αυτοκρατορία (1072-1078).
Με τον άδοξο θάνατο του Αυτοκράτορος Ρωμανού Δ’ Διογένη απεβίωσε η τελευταία ηρωική, αξιόλογη και τραγική ταυτοχρόνως προσωπικότητα της περιόδου (1056-1081), ενώ ο Alp Arslan θα χρησιμοποιήσει τον θάνατο του από τους Δούκες ως αφορμή για νέα γενική εισβολή στην απροστάτευτη πλέον Ελληνορωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Παράλληλα, ο νέος Αυτοκράτωρ Μιχαήλ Ζ’ ήταν κατ ‘ουσίαν υποχείριο του θείου του “καίσαρος” Ιωάννου Δούκα και του Ψελλού, ενώ στα 1072 ανέλαβε ως “Λογοθέτης του δρόμου” ο Νικηφορίτζης, άνθρωπος ικανός μeν αλλά αμφιλεγόμενος δέ, του οποίου η πολιτική δυσαρέστησε τον λαό, καθώς ευνοούσε μονάχα τους ευγενείς (δηλαδή τους “δυνατούς”).
Ταυτοχρόνως, οι Σελτζούκοι θεώρησαν “άκυρη” την Συνθήκη Ειρήνης με το Βυζάντιο, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία τον θάνατο του Ρωμανού Δ’ Διογένη και εκστράτευσαν κατά της Αυτοκρατορίας, ενώ ο Αρμένιος Βαχράμ – Φιλάρετος έσπευσε να εκμεταλλευτεί την ταραγμένη κατάσταση, για να ιδρύσει εφήμερη αυτόνομη ηγεμονία σε Κιλικία, Ευφρατησία και στην ευρύτερη περιοχή της Αντιοχείας. Αλλά και ο Φράγκος τυχοδιώκτης Roussel de Bailleul, ενώ μαχόταν στην Μ. Ασία κατά των Τούρκων με 3.000 μισθοφόρους στασίασε και αποπειράθηκε να ιδρύσει δικό του “πριγκιπάτο” συμμαχώντας με τον “Καίσαρα” Ιωάννη και φτάνοντας έως την Χρυσούπολη.
Τελικά, το πλέον μοιραίο λάθος το έπραξε ο Μιχαήλ Ζ’, ο οποίος συμφώνησε με τους Σελτζούκους Τούρκους και ζητώντας την βοήθεια τους, οι τελευταίοι εισήλθαν ανενόχλητοι στην Μ. Ασία την οποία “μετέβαλαν σε έρημο” και έτσι το “Χάος” επήλθε στην άλλωστε κραταιά Αυτοκρατορία.
Η Αυτοκρατορία καταρρέει (1072-1078).
Η γενική διάλυση και αποδιοργάνωση της Μ. Ασίας, ακολούθησαν και αποσχιστικά κινήματα στα βόρεια της Αυτοκρατορίας. Συγκεκριμένα το 1072 οι Βούλγαροι εξεγέρθηκαν και από την Πρισδίανα κήρυξαν τον υιό του ηγεμόνος της Διοκλείας Μιχαηλά, τον Κωνσταντίνο Βοδίνο ως “τσάρο των Βουλγάρων”, με το όνομα Πέτρος, ο οποίος αρχικά πέτυχε κάποιες νίκες αλλά τελικά ηττήθηκε τον Δεκέμβριο του 1072 από τους Στρατηγούς Μιχαήλ Σαρωνίτη και Νικηφόρο Βρυέννιο (1073).
Παράλληλα όμως, ο Πάπας (δηλαδή η Ρώμη) εργαζόταν για την αποδυνάμωση της Αυτοκρατορίας στην Χερσόνησο του Αίμου, όταν το 1076 παπικοί απεσταλμένοι αναγόρευσαν Βασιλιά τον ηγεμόνα της Κροατίας Zvonimir και το 1077 τον ηγεμόνα της Διοκλείας Μιχαηλά, ενώ το 1072 οι Νορμανδοί κατέλαβαν και την Πάνορμο (Palermo) ολοκληρώνοντας έτσι την κατάληψη της Σικελίας.
Φυσικά, όλα τα προαναφερθέντα γεγονότα επηρέασαν αρνητικά την ήδη έκρυθμη πολιτική κατάσταση της Αυτοκρατορίας, με τον Δούκα Παρίστριο Νέστορα να εξεγείρεται κατά του Μιχαήλ Ζ’, ενώ στην συνέχεια ακολούθησε η “Επανάσταση” του Νικηφόρου Βρυεννίου Πρεσβυτέρου, που αναγορεύτηκε “Αυτοκράτωρ” από τα στρατεύματα του στην Ανδριανούπολη.
Τελικά, ο δούκας Ανατολής Στρατηγός Νικηφόρος Βοτανειάτης, με την στήριξη των Σελτζούκων στις 7 Ιανουαρίου 1078 αυτοανακηρύχθηκε “Αυτοκράτωρ” και στις 27 Μαρτίου 1078 εισήλθε στην Βασιλεύουσα για την “πραξικοπηματική στέψη” του, ενώ ο Μιχαήλ Ζ’ παραιτήθηκε και διέφυγε στις 31 Μαρτίου ως μοναχός στην Μονή Στουδίου. Το “Χάος” όμως δεν έληξε.
Νικηφόρος Γ’ Βοτανειάτης° η λύση;
Στις 3 Απριλίου 1078 ο Νικηφόρος Βοτανειάτης στέφεται Αυτοκράτωρ στην Κωνσταντινούπολη σε ηλικία 76 ετών! Αν και ο Νικηφόρος Γ’ Βοτανειάτης καταγόταν από την ελληνική οικογένεια των Φωκάδων και ήταν διακεκριμένος στρατηγός ήδη από την περίοδο του Κωνσταντίνου Θ’ Μονομάχου λόγω της προχωρημένης ηλικίας του δεν ήταν ικανός να λήξει την πολιτική και στρατιωτική παρακμή της Αυτοκρατορίας. Χαρακτηριστικά, η Αικατερίνη Χριστοφιλοπούλου στο έργο της “Βυζαντινή Ιστορία” τον περιγράφει ως: “στερημένος από πολιτική σύνεση και ευθυκρισία.”
Επηρεασμένος από τους δημαγωγούς συμβούλους του, Γερμανό και Βορίλα, ο Βοτανειάτης καταξόδεψε το χρήμα των δημοσίων ταμείων, ενώ η διαγραφή των χρεών προς το δημόσιο, οδήγησε σε πρωτοφανή νόθευση και υποτίμηση του νομίσματος.
Φυσικά, όλα τα προαναφερθέντα σε συνδυασμό με την διάλυση του “πυρήνος” της Αυτοκρατορίας (δηλαδή Μ. Ασία) οδήγησαν στην φήμη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ως παγκόσμια δύναμη σε κατάρρευση, ενώ ο Νικηφόρος Βοτανειάτης θεωρήθηκε μέρος του προβλήματος. Χαρακτηριστικά ο Georg Ostrogorsky γράφει:”Από το 1080 περίπου εξουσίαζε ο Σουλεϊμάν όλα τα μικρασιατικά εδάφη…και ίδρυσε το “Σουλτανάτο του Ρουμ.”
Τελικά όμως, η “μαύρη καταιγίδα”, που είχε καταπνίξει το Βυζαντινό Κράτος στην παρακμή και στην δυστυχία θα φτάσει στο τέλος της, με καπετάνιο έναν νεαρό Αξιωματικό° τον Αλέξιο Κομνηνό!
Ο “Ήλιος” μετά το “Σκότος”.
Με την κρίση στην Αυτοκρατορία να διογκώνεται και τους “αρχηγίσκους” να είναι ανίκανοι να καταπολεμήσουν το πρόβλημα, ήταν πλέον φανερό πως η Αυτοκρατορία των Ρωμαίων χρειαζόταν ένα “θαύμα” για να διασωθεί. Με την Βοήθεια του Υψίστου το βρήκε.
Ο νεαρός τότε Στρατηγός Αλέξιος Κομνηνός, βλέποντας το “Σκότος”, της αναρχίας και του πολέμου να “πνίγει” την Ρωμανία, αποφάσισε να αναλάβει δράση. Με την βοήθεια της συζύγου του, Ειρήνη Δούκαινα και την υποστήριξη του ευγενούς Γεωργίου Παλαιολόγου, αλλά και της μητρός του Άννα Δαλασσηνή ο Αλέξιος κηρύττει Επανάσταση κατά του Νικηφόρου Βοτανειάτη. Στις 1η Απριλίου 1081,οι στρατιωτικές μονάδες του Αλεξίου Κομνηνού εισήλθαν χωρίς αντίσταση στην Βασιλεύουσα, ενώ ο Πατριάρχης έπεισε τον Νικηφόρο Βοτανειάτη να παραιτηθεί. Έτσι, στις 4 Απριλίου 1081 – ανήμερα του Πάσχα – ο Αλέξιος Κομνηνός εστέφθη Αυτοκράτωρ στην Αγία Σοφία. Ο νέος Αυτοκράτωρ σύμφωνα με τον G. Ostrogorsky “ήταν όχι μόνο ο εξοχότερος στρατηγός, αλλά και ο μόνος πραγματικός πολιτικός και σ’ αυτό υπερέβαλλε όχι μόνο τον θείο του Ισαάκιο Κομνηνό αλλά και τον άτυχο Ρωμανό Διογένη”.
Εν τέλει, ο Αλέξιος Α’ Κομνηνός θα οδηγήσει το Κράτος των ΕλληνοΡωμαίων σε Νέα Ακμή, σε νέο κεφάλαιο Δόξας της Ρωμανίας και έτσι το Ελληνικό “Game of Thrones” αποτέλεσε πλέον παρελθόν.
Ποια η σχέση μεταξύ Βυζάντιο (1071-1081) και Game of Thrones;
Φτάνοντας πλέον στο τέλος της Ιστορικής Περιόδου, που εξετάσαμε θεωρώ απαραίτητο να επισημανθεί οι σχέσεις μεταξύ του Βυζαντίου και του Game of Thrones του George R. R Martin.
Καταρχάς, όπως στο “Game of Thrones” έτσι και στο Βυζάντιο όλα ξεκινούν με τον θάνατο του Βασιλέως, ενώ ήδη είχαν δημιουργηθεί αντίπαλες παρατάξεις εντός των Ανακτόρων (Δούκες και Ρωμανός Δ’ – Ευδοκία), όπως στο GoT οι Starks και οι Lannisters.Στην συνέχεια, εμφανίζεται η πραγματική απειλή, δηλαδή οι Σελτζούκοι Τούρκοι, όπως οι White Walkers στο GoT και παράλληλα διάφοροι υπέρ φιλόδοξοι χαρακτήρες προσπαθούν να κυριαρχήσουν.
Επίσης, όπως η Βυζαντινή Αυτοκρατορία περιέρχεται στο Χάος για πολλά χρόνια, το ίδιο συνέβη στα Seven Kingdoms του Westeros, γεγονός που δηλώνει την Ιστορική επιρροή πάνω στην φαντασία του 21ου αιώνος. Τέλος, με την εμφάνιση και την άνοδο ενός απρόσμενου και ικανού χαρακτήρος στον θρόνο (Αλέξιος Κομνηνός) το “Σκότος” διαλύεται και το Βασίλειο επανέρχεται σε περίοδο ακμής και ισχυροποίησης, όπως συμβαίνει και στο GoT.
Κλείνοντας, βλέπουμε ότι το Βυζάντιο (1071-1081) παρότι δεν διαθέτει μαγεία και Δράκους, μπορεί να μας “ταξιδέψει” σε μια υπέροχη Ιστορία, ενώ παράλληλα αποτελεί πηγή έμπνευσης για τον Λογοτέχνη – Συγγραφέα του “Game of Thrones” George R.R Martin, δηλώνοντας τον ελληνικό χαρακτήρα της Αυτοκρατορίας, μέσω συνδυασμών θετικών και αρνητικών χαρακτηριστικών (π.χ ηρωϊσμός – δειλία). Αυτό ήταν το Ελληνικό Game of Thrones.
Βιβλιογραφία:
1) Αυτοκρατορικός Ελληνισμός (324 – 1081μ.Χ),Μάνος Ν. Χατζηδάκης, Εκδόσεις Πελασγός (2022).
2) Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 324 – 1453,A.A Vasiliev, Εκδόσεις Πελεκάνος (2006).
3) Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Από το 1025 έως το 1204. Μια πολιτική Ιστορία,Micahel Angold, Εκδόσεις Παπαδήμα (2008).
4) Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους (Τόμος Α – Γ),Georg Ostrogorsky, Εκδόσεις Πατάκης (2012).
5) Αλεξίας, Άννα Κομνηνή, Εκδόσεις ΑΓΡΑ (2005).
6) The World of Ice and Fire. Η Άγνωστη Ιστορία του Westeros και του Game of Thrones, George R.R Martin, Εκδόσεις ANUBIS (2015).
Ο Αρθρογράφος
