ΕΚΔΙΚΗΤΙΚΗ ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ: ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΝΕΑΡΩΝ ΑΝΔΡΩΝ
Η βία έχει ποικίλα πρόσωπα, πολλά εκ των οποίων εκδηλώνονται με πιο υποδόριες μορφές. Ένα από τα πρόσωπα της βίας, που πολύ πρόσφατα έχει αρχίσει να συζητάται-ακόμα και να νομοθετείται, είναι η εκδικητική πορνογραφία. Η εκδικητική πορνογραφία, λοιπόν, συνιστά ένα ζήτημα που έχει αναδυθεί στους πυλώνες των φεμινιστικών κινημάτων, ως μία μορφή διαδικτυακής σεξουαλικής κακοποίησης. Πρόκειται για μία άρρητη μορφή βίας, γεγονός που δυσχεραίνει την αναγνώρισή της, επιτείνοντας ταυτόχρονα την ανάγκη μιας πιο διεξοδικής προσέγγισης του ζητήματος (Maddocks, 2022).
Επειδή, λοιπόν, επικρατεί μια σύγχυση ως προς την εννοιολόγηση του φαινομένου, τι ορίζουμε ως “εκδικητική πορνογραφία”; Ως εκδικητική πορνογραφία περιγράφεται η δημοσιοποίηση ή ο διαμοιρασμός φωτογραφιών/ βίντεο σεξουαλικού ή γυμνού περιεχομένου, χωρίς το εικονιζόμενο άτομο να έχει δώσει την συγκατάθεσή του (Citron & Franks, 2014).
Είναι γεγονός ότι η ελληνική πραγματικότητα φαίνεται να συμβαδίζει με τις εξελίξεις για την ανάγκη ποινικοποίησης τέτοιου είδους μορφών σεξουαλικής παρενόχλησης, αφού υπό το φως του κινήματος “Me Too”, το έτος 2022, η εκδικητική πορνογραφία κατέστη πλέον ποινικό αδίκημα, μετά την προσθήκη του άρθρου 346 στο άρθρο 38 του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα.
Το φαινόμενο αυτό λαμβάνει χώρα με τους “θύτες” και τα “θύματα” να υπακούν στα στερεοτυπικά στατιστικά, δηλαδή με περισσότερα θύματα θηλυκότητες και συχνότερους δράστες αρρενωπότητες (Maddocks, 2022). Κι η κοπέλα της διπλανής πόρτας ξυπνάει μια μέρα, και οι φωτογραφίες που έστειλε “εμπιστευτικά” σε μια στιγμή που η ένταση κλιμακωνόταν, φιγουράρουν σε μια ιστοσελίδα, σε μια αχανή ομαδική συνομιλία, σε ένα ποστ. Εκείνη κλείνεται στο δωμάτιό της και- τι μπορεί να νιώθει; Ντροπή, ενοχή, ματαίωση, απόγνωση, σύγχυση, απορία; Και πολλά ακόμα άρρητα συναισθήματα, πάντα συνυφασμένα με το βάρος της θυματοποίησης που ίσως υποστεί, το “slut-shaming”, του τρόπου σκέψης “τα ‘θελε και τα ‘παθε”. Κι εκείνος; Τι μπορεί να πιστεύει για όλα αυτά; Τι μπορεί, τελικά, να πιστεύουν άνδρες της διπλανής πόρτας, για το φαινόμενο της εκδικητικής πορνογραφίας;
Στα πλαίσια προπτυχιακής ποιοτικής έρευνας που εκπονήσαμε στο τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, νεαροί άνδρες ρωτήθηκαν για τις αντιλήψεις και τις στάσεις τους αναφορικά με το εν λόγω φαινόμενο, μεταξύ αυτών και το ερώτημα “ποιος τελικά φταίει;” ή “ποια μπορεί να είναι τα κίνητρα του δράστη;”
Παρακάτω, παρουσιάζεται ένα δείγμα των απαντήσεών τους, μιας και η πλήρης συζήτηση είναι εκτενέστατη. Αρχικά, αναφέρθηκε ως προσλαμβανόμενο σύνηθες κίνητρο η εκδίκηση του “θύτη” προς το “θύμα”, κυρίως λόγω αδυναμίας ψυχολογικής διαχείρισης ενός χωρισμού, με χαρακτηριστική φράση: “Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να μην αντέχουν στην ιδέα ότι το ταίρι τους θα τους χωρίσει ή ότι θα παραμένουν χωριστά. Πρέπει να κάνουν κάτι για αυτό”.
Επιπλέον, στα κίνητρα συμπεριλήφθηκαν και τα “αρχέγονα ένστικτα κυριαρχίας του αρσενικού”- όπως εννοιλογήθηκαν από τους νεαρούς άνδρες συμμετέχοντες- με αποτέλεσμα την “εκ φύσεως” βιαιότητα και κτητικότητά του (π.χ “Βγαίνουν πιο αρχέγονα ένστικτα κυριαρχίας. Ένστικτα κυριαρχίας του αρσενικού κατά κύριο λόγο. Γιατί ο άντρας εκ φύσεως είναι πιο βίαιος και έχει μια τάση να είναι πιο κτητικός. Για αυτό το κάνει”).
Σε συνέχεια των παραπάνω, υποστηρίχτηκε ως κίνητρο του θύτη η ένδειξη εξουσίας, ανωτερότητας και επιβολής δύναμης (πχ. “Νομίζω ότι είναι σε ένα πλαίσιο λαϊκά «μαγκιάς». Νιώθει ότι παίρνει κάποια δύναμη, ότι γίνεται «μάγκας» στον περίγυρό του με το ότι έχει αυτό το υλικό, ότι έχει κάνει σεξ με το συγκεκριμένο άτομο”).
Τέλος, ως κίνητρο χαρακτηρίστηκε και η ευχαρίστηση του θύτη μέσω της ταπείνωσης του θύματος. Οι συνεντευξιαζόμενοι δήλωσαν ότι οι θύτες πιθανόν να αντλούν χαρά και ευχαρίστηση κάνοντας το άλλο άτομο να νιώθει συντετριμμένο (“Υπάρχει σίγουρα κίνητρο να νιώσει ο θύτης ευχαρίστηση πληγώνοντας το θύμα”).
Αναφορικά με την θεματική της ευθύνης, οι συμμετέχοντες υποστήριξαν τον διαμοιρασμό της ευθύνης σε θύμα-θύτη, με φράσεις που υπογράμμιζαν ότι είναι απαραίτητο να συνυπολογιστεί και η ευθύνη του θύματος, όπως “Δεν γίνεται να υπάρχει πλήρης αθώωση και άρση ευθυνών για το θύμα”.
Μάλιστα, ένας συμμετέχων ανέφερε πως και το θύμα έχει την ευθύνη αλλά σε μικρότερο βαθμό, λόγω της πρότερης συναίνεσης για την ύπαρξη πορνογραφικού υλικού. Μόλις ένας συμμετέχων έκρινε ανώριμη την λογική των τρίτων που υποστηρίζουν ότι το θύμα δεν θα έπρεπε να στείλει ή να συναινέσει σε πορνογραφικό υλικό (“Θεωρώ ανώριμη την άποψη του victim blaming και της λογικής “ας μην έστελνε”).
Τέλος, η ευθύνη μετατοπίστηκε συνολικότερα και στην κοινωνία, θεωρώντας ότι ακόμη και αν δημοσιοποιηθεί μια τέτοια υπόθεση, η κοινωνία μένει αμέτοχη και ξεχνά σε σύντομο χρονικό διάστημα αυτά που έγιναν, ενώ τέθηκαν και αμφιβολίες για το εάν ο θύτης θα κατηγορούνταν σε πιθανό δικαστήριο (“Γιατί πολλές φορές, σε πολλές περιπτώσεις, ακόμη και όταν τα περιστατικά δημοσιοποιούνται, δεν λένε το όνομα ή ακόμα και αν το λένε, δεν κάνει κανείς τίποτα, εννοώ από τον νόμο”).
Μία συνέντευξη έκλεισε, τελικά, με την χαρακτηριστική και παντοτινά ταιριαστή φράση “Νομίζω, γενικά, αυτό είναι ένα στοιχείο του λαού μας συνολικότερα, ακόμα κι όταν αποφασίζει και δρα… Είναι ένα στοιχείο της κοινωνίας- το ότι ξεχνάμε πολύ εύκολα, ξεχνάμε τί έγινε πριν λίγους μήνες, τί έγινε πριν ένα χρόνο, απλά ξεχνάμε…”.
Βιβλιογραφία:
Citron, D. K., & Franks, M. A. (2014). Criminalizing revenge porn. Wake Forest, 49, 345.
Maddocks, S. (2022). Feminism, activism and non-consensual pornography: Analyzing efforts to end “revenge porn” in the United States. Feminist Media Studies, 22(7), 1641-1656.
Ο Αρθρογράφος
