ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ: Ο ΚΑΘΡΕΠΤΗΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ
Γράφει ο Γιώργος Γκιλεφέσης
Όλοι μας έχουμε δει τουλάχιστον από μία ταινία που πραγματεύεται εξωγήινους, είτε έχει να κάνει με αυτούς να μας κατακτούν, είτε με εμάς να ερχόμαστε σε επαφή μαζί τους. Είναι από τις πλέον κλασσικές ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ας σκεφτούμε όμως λίγο πως η ανθρωπότητα μέχρι και σήμερα δεν έχει συναντήσει εξωγήινη ζωή πόσο μάλλον νοημοσύνη. Επομένως πως μπορούμε να ξέρουμε πως αυτή μοιάζει; Δεν μπορούμε. Το μόνο που ξέρουμε είναι για εμάς, για την ζωή και την νοημοσύνη σε αυτόν τον πλανήτη. Όταν επομένως προσπαθούμε να φανταστούμε κάτι που δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα για αυτό τι παραπάνω κάνουμε πέρα από το να αντλούμε αυτά που ήδη ξέρουμε; Εν ολίγοις το μόνο που καταφέρνουμε κάθε φορά να κάνουμε όταν προσπαθούμε να φανταστούμε έναν εξωγήινο πολιτισμό στην ουσία καταλήγουμε να αναλογιζόμαστε εμάς τους ίδιους. Είναι ένα ταξίδι στο υποσυνείδητο.
Καταρχάς, γιατί πρέπει οι εξωγήινοι να έχουν ανθρώπινη μορφή; Σκεφτείτε λίγο πως στον δικό μας πλανήτη κανένα άλλο ζώο δεν μοιάζει με τον άνθρωπο εκτός των ανθρωποειδών και πιθηκοειδών. Από που και ως που πρέπει η νοημοσύνη να κατοικεί σε κάτι παραπλήσιο του ανθρώπινου σώματος; Μπορεί να κάνουμε τροποποιήσεις στους εξωγήινους αλλά στην βάση τους έχουν δυο πόδια, δυο χέρια, στέκονται όρθιοι και γενικότερα όλα τα χαρακτηριστικά τους είναι παραπλήσια με αυτά του ανθρώπου ή ας πούμε γιατί πρέπει οι εξωγήινοι να έχουν μεγάλο κεφάλι; Αυτό προέρχεται από την λανθασμένη αντίληψη που έχουμε όλοι μας ότι το μεγάλο κεφάλι ισοδυναμεί με μεγάλο μυαλό και αυτό με μια υψηλότερη μορφή ευφυΐας. Καταρχάς, οι Νεάντερταλ είχαν σε μέγεθος μεγαλύτερο μυαλό από ότι εμείς σήμερα. Δεν ήταν όμως πιο «έξυπνοι» από εμάς. Απλούστατα, δεν έχει να κάνει με τον όγκο του εγκεφάλου αλλά με τις καλωδιώσεις του. Εμείς πλέον σαν άνθρωποι έχουμε μικρότερο εγκέφαλο από τους Νεάντερταλ αλλά οι διασυνδέσεις των τμημάτων του εγκεφάλου μας είναι καλυτέρα δομημένες και γίνεται πιο αποτελεσματική και ταχύτερη η επικοινωνία μεταξύ των τμημάτων αυτών.
Προτού προχωρήσουμε παρακάτω ας σκεφτούμε κάτι. Πάντοτε, τουλάχιστον σε όλες τις ταινίες αυτής της θεματολογίας, οι εξωγήινοι με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή είναι ανώτεροι από τον δικό μας πολιτισμό. Μιας και όμως δεν έχουμε καμία ιδέα για το πως είναι ένας προηγμένος πολιτισμός, αφού δεν έχουμε συναντήσει κανέναν άλλον και πόσο μάλλον δεν έχουμε καμία χρονομηχανή για να δούμε που θα φτάσει ο δικός μας, οι όποιες υποθέσεις κάνουμε για το πως πρέπει να είναι ένας ανώτερος πολιτισμός, πηγάζουν όλες τους από το πως εμείς σαν άνθρωποι θεωρούμε πως είναι και όχι πως είναι αντικειμενικά. Για να ξέρουμε πως είναι αντικειμενικά αυτό προϋποθέτει πως έχουμε στην κατοχή μας πλήρη γνώση όλων των πολιτισμών που έχουν υπάρξει, πιθανότατα υπάρχουν και θα υπάρξουν σε ολόκληρο το σύμπαν, το οποίο είναι αδύνατο. Δηλαδή, το μόνο που κάνουμε είναι να βλέπουμε πως εμείς οι άνθρωποι αντιλαμβανόμαστε έναν ανώτερο πολιτισμό ή και πως θέλουμε να γίνει ο δικός μας.
Πρώτα από όλα, έχετε διαπιστώσει πως ο κάθε εξωγήινος πολιτισμός είναι ένας; Τι εννοώ. Εννοώ πως ο πολιτισμός αυτός δεν χωρίζεται μεταξύ του. Είναι όλοι ένα. Εμείς σαν άνθρωποι χωριζόμαστε σε κράτη, συμμαχίες, ενώσεις κ.ο.κ. Αυτοί όμως έχουν καταφέρει να βγάλουν από την μέση καθετί άλλο που τους χωρίζει και είναι όλοι τους ένα είδος. Σκεφτείτε λίγο πως πάνω-κάτω και εμείς σαν ανθρωπότητα αυτό θέλουμε ή τουλάχιστον προς τα εκεί οδεύουμε. Μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία που δεν μας χωρίζει τίποτα και αυτοπροσδιοριζόμαστε όλοι απλώς σαν άνθρωποι. Έπειτα, κοιτάξτε πως όλοι οι εξωγήινοι έχουν απαλλαχθεί από θρησκείες και σύμβολα. Ξέρω πως είναι αμφιλεγόμενο το ζήτημα της θρησκείας, αλλά αντικειμενικά αυτή όσο περνάει ο καιρός τόσο εξασθενεί. Αυτή είναι η αλήθεια. Η θρησκεία σήμερα τουλάχιστον έχει χάσει το μεγαλύτερο τμήμα της επιρροής που ασκούσε από την αρχή της ανθρωπότητας, όποια και αν είναι αυτή, τουλάχιστον στον δυτικό ανεπτυγμένο κόσμο. Με την πορεία αυτή στους επομένους αιώνες σιγά-σιγά θα εξαφανιστεί. Το σημαντικό όμως είναι ότι εξωγήινοι δεν έχουν ανάγκη τα σύμβολα. Δεν έχουν ανάγκη να έχουν σημαίες. Εμείς από την άλλη σαν άνθρωποι είμαστε ακόμη σε αρκετά πρώιμο επίπεδο. Έχουμε ακόμα ανάγκη να συγκεντρωνόμαστε γύρω από σύμβολα, ιδέες, χρώματα και σημαίες. Οι εξωγήινοι όχι. Τα έχουν προσπεράσει όλα αυτά.
Ας σκεφτούμε λίγο ότι στην πλειοψηφία των ταινιών με το θέμα αυτό οι εξωγήινοι έχουν εχθρικές διαθέσεις. Έρχονται εδώ στην γη για να την εποικήσουν. Αναρωτιέμαι γιατί. Μήπως επειδή εμείς οι ίδιοι αλληλοσκοτωνόμαστε; Μήπως επειδή εμείς ήδη τα έχουμε κάνει όλα αυτά; Που πηγαίναμε και κατακτάγαμε νέα εδάφη, κάναμε εθνοκαθάρσεις, γενοκτονίες και ό,τι άλλη φρικαλεότητα μπορούμε να φανταστούμε; Εμένα όμως με ικανοποιεί πως η ανθρωπότητα έχει φτάσει στο επίπεδο αυτό, που έστω και υποσυνείδητα αντιλαμβάνεται πως δεν είναι ακόμα ένας προηγμένος πολιτισμός και πως έχουμε έστω την ιδέα για το τι θεωρούμε ανεπτυγμένο πολιτισμό. Που γνωρίζουμε και πάλι έστω υποσυνείδητα πού θέλουμε να φτάσουμε. Είναι σημαντικό να έχουμε αυτογνωσία. Να ξέρουμε ποιοι είμαστε, τι κάναμε. Να ξέρουμε την θέση μας στο σύστημα του σύμπαντος.
Ένα τελευταίο επιχείρημα υπερ της θέσης αυτής. Αν σας ζητούσα να ζωγραφίσετε ένα εξωγήινο δέντρο τι ακριβώς θα ζωγραφίζατε; Μπορεί να φτιάχνατε ένα δέντρο με άλλα χρώματα, με περίεργη μορφή αλλά κατά βάση θα παρέμενε ένα γήινο δέντρο. Η ουσία του δεν θα άλλαζε. Μιας και δεν έχουμε καμία εικόνα για το πως μπορεί να μοιάζει ένα δέντρο σε έναν άλλο πλανήτη εκτός του δικού μας δεν μπορούμε πάρα να χρησιμοποιήσουμε τις ήδη υπάρχουσες εικόνες. Είμαστε καταδικασμένοι από τις αισθήσεις μας. Δεν γίνεται να σκεφτούμε κάτι που δεν έχουμε έρθει ήδη σε επαφή με τις αισθήσεις. Και αυτό που στην τελική θα σκεφτούμε είναι πάντοτε ανάλογο με αυτό που έχουμε ήδη αντιληφθεί, επεξεργαστεί και κατανοήσει με τις αισθήσεις μας. Εν κατακλείδι, κάνοντας επίκληση στην αυθεντία θα παραθέσουμε ένα απόσπασμα του Ρενέ Ντεκάρτ (γνωστός και ως Καρτέσιος) από το έργο του ‘Στοχασμοί περί της πρώτης φιλοσοφίας’: «… Ας υποθέσουμε, λοιπόν, τώρα ότι κοιμόμαστε και ότι αυτές οι λεπτομέρειες, δηλαδή ότι ανοίγουμε τα μάτια, κουνάμε το κεφάλι, απλώνουμε το χέρι δεν ισχύουν· και ας θεωρήσουμε ότι ίσως να μην έχουμε αυτά τα χέρια και ολόκληρο το σώμα. Πρέπει όμως να παραδεχτούμε τουλάχιστον πως όσα αναπαρίστανται μέσα στην γαλήνη του ύπνου μοιάζουν με πίνακες που δεν μπορεί πάρα να δημιουργούνται καθ’ ομοίωση αληθινών πραγμάτων· και ότι, κατά συνέπεια, αυτά τα γενικά πράγματα, δηλαδή αυτά τα μάτια, το κεφάλι, τα χέρια και όλο αυτό το σώμα, δεν είναι πράγματα φανταστικά, αλλά αληθινά. Γιατί στην, πραγματικότητα, ούτε οι ίδιοι οι ζωγράφοι, ακόμα και όταν επιχειρούν να απεικονίσουν σειρήνες και σάτυρους με τις πιο παράξενες μορφές, δεν μπορούν να τους προσδώσουν έναν εντελώς νέο χαρακτήρα, αλλά αρκούνται να συνθέσουν μέρη διαφορετικών ζώων· ή όταν πάλι κάτι τόσο καινούργιο, που ποτέ δεν έχουμε δει τίποτα παρόμοιο με αυτό, και που είναι, κατά συνέπεια, εντελώς ψεύτικο και πλαστό, πρέπει δίχως άλλο να είναι αληθινά τουλάχιστον τα χρώματα που χρησιμοποιούν για να το απεικονίσουν. Ομοίως, έστω και αν αυτά τα γενικά πράγματα, δηλαδή αυτά τα μάτια, το κεφάλι, τα χέρια και άλλα παρόμοια, μπορεί να είναι φανταστικά, πρέπει να παραδεχτούμε τουλάχιστον ότι υπάρχουν άλλα, ακόμα πιο απλά και οικουμενικά, που είναι αληθινά· με αυτά όπως και με τα πραγματικά χρώματα, αποτυπώνονται, είτε είναι πραγματικές είτε φανταστικές, όλες αυτές οι εικόνες πραγμάτων που βρίσκονται στη σκέψη μας…»
Πηγή:
Ντεκάρτ, Ρ. (2003). «Στοχασμοί περί της πρώτης φιλοσοφίας».
Ο Αρθρογράφος
