«ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ»

ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ

Γράφει ο Γιώργος Γκιλεφέσης

Ο ανθρώπινος πολιτισμός δεν έχει ηλικία πάνω των 10.000 ετών. Με την αρχή της Νεολιθικής εποχής, οι άνθρωποι, που μέχρι πρότινος ζούσαν νομαδικά και ήταν κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες αρχίσαν να συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερες κοινότητες. Δάμασαν τα άγρια θηρία, ανέπτυξαν την χρήση της καλλιέργειας και της γεωργίας, τα οποία αλυσιδωτά δημιουργήσαν το εμπόριο όπου αντάλλαζαν τα προϊόντα που είχαν σε πλεονασμό με αυτά που είχαν σε έλλειψη ή και καθόλου. Οι κοινωνικές σχέσεις έγιναν περίπλοκες. Οι πρώτες πόλεις δημιουργήθηκαν και μαζί τους οι πρώτες πολιτικές μορφές διακυβέρνησης. Εδώ ξεκινάει και η ιστορία του πολέμου, μια ιστορία που διαρκεί μέχρι και σήμερα.

Καταρχάς, τι είναι πόλεμος; Είναι η οργανωμένη βία. Η βία που ασκεί μία οργανωμένη κοινότητα εναντίον μιας άλλης. Υπάρχουν διάφορα είδη πολέμου όπως ο αμυντικός, ο επεκτατικός/επιθετικός, ο εθνικοαπελευθερωτικός, ο θρησκευτικός κ.ο.κ. Σημασία έχει ότι όλοι αυτοί παραμένουν πόλεμοι. Αν αναλογιστούμε ότι σχεδόν από την αρχή του ανθρώπινου πολιτισμού ο πόλεμος αποτέλεσε τμήμα του, θα σχηματίσουμε μια τελείως διαφορετική εικόνα για αυτόν. Ο πόλεμος ήταν κάτι το συνηθισμένο. Για χιλιάδες χρόνια ο πόλεμος σαν ιδέα ήταν κάτι το συνηθισμένο. Μπορεί να υπήρχαν αντιπολεμικές σκέψεις και κινήματα αλλά εναντίον ενός συγκεκριμένου και όχι εναντίον του πολέμου αυτού καθαυτού. Ο πόλεμος εν γένει, όχι μόνο δεν ήταν κάτι κακό, αλλά μάλιστα κάτι το ιδεώδες. Αποτελούσε τιμή κάποιος να πεθάνει στον πόλεμο. Κέρδιζε υστεροφημία. Ήταν περηφάνια, ανδρισμός, θάρρος το να πολεμήσεις. Το αντιπολεμικό πνεύμα εμφανίστηκε πολύ πρόσφατα, κατά την διάρκεια του Ά Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε πραγματικά η ανθρωπότητα σαν σύνολο άρχισε να στρέφεται εναντίον του πολέμου. Μέχρι τότε όμως, ο πόλεμος ήταν τμήμα της καθημερινότητας του ανθρώπου.

Η φύση του πολέμου στην βάση της δεν είναι τίποτα άλλο από δυο οργανωμένες παρατάξεις που μάχονται η μία την άλλη. Ακόμα και οι θεσμοθετημένοι κανόνες για την διεξαγωγή πολέμου, δεν κάνουν τον ίδιο τον πόλεμο παράνομο παρά ορισμένες πράξεις που συμπεριλαμβάνονται σε αυτόν όπως η κακομεταχείριση αιχμάλωτων πολέμου, τα χημικά όπλα κ.τ.λ. Ο πόλεμος σαν πόλεμος όμως, δεν έχει απαγορευτεί. Πρέπει να απαγορευτεί; Μάλλον. Αλλά ποιος θα επιβάλλει κάτι τέτοιο; Και αν βρεθεί αυτός που μπορεί να το επιβάλλει πως μπορεί να το επιβάλλει χωρίς την απειλή χρήσης πολέμου; Ακόμα και τα Ηνωμένα Έθνη επιβάλλουν σε ορισμένες περιπτώσεις την ειρήνη με στρατιωτικές δυνάμεις. Δεν είναι παράλογο να ζητάμε να σταματήσει ο πόλεμος αλλά με την χρήση πολέμου; Μέχρι και σήμερα, μια παγκόσμια σύρραξη αποτρέπεται μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν οι μεγάλες δυνάμεις με στρατό ικανό να επιβάλλουν την ειρήνη. Αυτή είναι η πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Σήμερα ως επι το πλείστων απολαμβάνουμε σχετικά παγκόσμια ειρήνη, αν και ακόμα συμβαίνουν αλλά σε μικρή κλίμακα. Αυτό είναι εξέλιξη. Από εκεί που δεν υπήρχαν κανόνες και όλα επιτρέπονταν φτάσαμε στο σημείο όπου στην πλειοψηφία τους όποιοι και όσοι πόλεμοι γίνονται να διαρκούν πολύ λιγότερο από πριν και με πολύ λιγότερες απώλειες είτε σε ζωές αμάχων και μάχιμων είτε σε υλικές καταστροφές. Αυτό είναι μια πρόοδος. Αλλά ας μην γελιόμαστε. Ο πόλεμος θα συνεχίσει να υπάρχει και να συμβαίνει για αιώνες μετά.

Είναι όμως ο πόλεμος κακός; Εξαρτάται από το πλαίσιο αλλά σε γενικές γραμμές σήμερα είναι. Η ίδια η βία είναι αμφισβητουμένη πόσο μάλλον ο πόλεμος. Η βία σε αυτοάμυνα είναι επιτρεπτή. Ο πόλεμος σε αυτοάμυνα είναι; Αν ναι τι θεωρείται αυτοάμυνα στην περίπτωση αυτή; Θεωρείται η εδαφική ακεραιότητα; Θεωρείται τα συμφέροντα του κάθε κράτους; Θεωρείται η διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης; Θεωρείται η στάση του άλλου κράτους; Θεωρείτε η επανάσταση; Είναι άπειρα τα ερωτήματα που μπορούμε να θέσουμε. Δυστυχώς απαντήσεις δεν θα δούμε στα επόμενα χρόνια. Θα περάσουν δεκαετίες αν όχι αιώνες μέχρι να δούμε κάποια σημαντική αλλαγή. Από την άλλη, είναι τόσο υποκειμενικό το ζήτημα αυτό, που ακόμα και αν ένα κράτος βλάπτει ένα άλλο με τον οποιοδήποτε τρόπο, μπορεί κάνεις να ισχυριστεί πως το κάνει για την επιβίωσή του και δεν θα έχει άδικο. Όταν ας πούμε ότι είσαι περικυκλωμένος από εχθρούς και όλοι θέλουν να σε εξαφανίσουν, ακόμη και χωρίς να υπάρξουν αιματοχυσίες, αλλά με οικονομικά και διπλωματικά παιχνίδια εκεί είσαι σε αυτοάμυνα; Εκεί επιτρέπεται η χρήση πολέμου;

Γενικά σαν ανθρωπότητα κλείνουμε πως ο πόλεμος είναι κάτι κακό και πρέπει να διεξάγεται μόνο όταν έχουν εξαντληθεί όλες οι άλλες λύσεις και παρά μόνο όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Αυτό είναι πρόοδος αν σκεφτούμε πως μέχρι και τον προηγούμενο αιώνα σχεδόν κάθε οικογένεια είχε και από τουλάχιστον έναν νεκρό άνδρα από πόλεμο. Πως χιλιάδες άνθρωποι για χιλιάδες χρόνια αλληλοσκοτώνονταν για αμέτρητους λόγους, που σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι δεν είχαν κάτι να χωρίσουν μεταξύ τους. Ακόμη και τα χρήματα που δαπανά ένα κράτος στον στρατό του έχουν μειωθεί αναλογικά σε σύγκριση με τους προηγουμένους αιώνες. Ο πόλεμος όμως δεν πρόκειται να σταματήσει αύριο επειδή κάποιοι άνθρωποι διαδηλώνουν εναντίον του. Έχουν γίνει ήδη σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση αλλά η δύναμη δεν είναι στα χέρια μας. Η δύναμη είναι στα γεγονότα που θα συμβούν και αναγκαστικά θα φέρουν την αλλαγή.

Όσον αφορά τους στρατιώτες, αυτό είναι που πραγματικά με λείπει. Ανέκαθεν το μεγαλύτερο ποσοστό των πολέμων γίνονταν για συμφέροντα. Συμφέροντα λίγων και ισχυρών. Και πως θα πέτυχουν τα συμφέροντα τους όταν χρειάζονται ανθρώπινο δυναμικό; Με την χειραγώγηση. Τόσοι άνθρωποι, ιδίως στις χώρες που έχουν επαγγελματικό και όχι εθνικό στρατό, που πηγαίνουν να πολεμήσουν σε μια ξένη χώρα, μην γνωρίζοντας την ιστορία, τις κοινωνικές, πολιτικές και ηθικές ιδιαιτερότητες αυτής, σκοτώνοντας όποιον τους διατάξουν. Χρειάζεται κανείς να έχει δαμάσει την τέχνη της χειραγώγησης για να πετύχεις κάτι τέτοιο. Όταν κάνεις έναν άνθρωπο να πάει στην άλλη άκρη του πλανήτη και να σκοτώσει για χάρη σου χωρίς ο ίδιος να έχει να κερδίσει τίποτα πάρα μόνο χρήματα και τραυματικές εμπειρίες τότε πραγματικά το έχεις πέτυχει. Για να μην μακρηγορούμε όμως, θα παραθέσουμε ένα απόφθεγμα του Φρειδερίκου Β΄ τον Μέγα της Πρωσίας μου συγκεφαλαιώνει όλα όσα είπαμε και όλα όσα θα μπορούσαμε να πούμε στο θέμα αυτό:« Αν οι στρατιώτες μου άρχιζαν να σκέφτονται, κανένας απ’ αυτούς δεν θα έμενε στον στρατό.»

Όσον αφορά ειδικά την Ελλάδα έχει ασκηθεί δριμύ κριτική τα τελευταία χρόνια σχετικά με τα δισεκατομμύρια που ‘σπαταλά’ κάθε χρόνο στον στρατό της. Μακάρι αύριο το πρωί που θα ξυπνήσουμε να έχει απαγορευτεί ο πόλεμος, να έχει έρθει παγκόσμια ειρήνη και να μην έχουμε τίποτα να χωρίσουμε με κανένα άλλο κράτος. Μακάρι να έχουν καταργηθεί τα σύνορα και να αυτοπροσδιοριζόμαστε όχι σαν Έλληνες αλλά σαν άνθρωποι. Δυστυχώς δεν ζούμε σε τέτοιο κόσμο. Δυστυχώς ζούμε σε έναν κόσμο που ήταν, είναι και στο άμεσο μέλλον θα είναι αναγκαίο η Ελλάδα να διαθέτει έναν σύγχρονο, ανεπτυγμένο, πλήρως ικανό, εκπαιδευμένο και αποτελεσματικό στρατό. Έναν στρατό που θα βάλει τουλάχιστον σε σκέψη οποιαδήποτε χώρα προσπαθήσει να της επιτεθεί. Έναν στρατό που είναι ικανός όχι να κατακτήσει νέα εδάφη, αλλά να προστατέψει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας αυτής, να διατηρήσει την ανεξαρτησία της. Συνήθως η κριτική που ασκείται γίνεται σε αντιδιαστολή με κάτι άλλο. Σύγχρονο παράδειγμα τα rafale. Ασκήθηκε κριτική στην αγορά συγχρόνων μαχητικών αεροσκαφών την στιγμή που η ανεργία λόγω της πανδημίας έχει ανέβει, το κράτος φάνηκε το λιγότερο απροετοίμαστο σε όλες τις φετινές καιρικές καταστροφές, που το σύστημα υγείας εδώ και έναν χρόνο βρίσκεται στα όρια του. Το πρόβλημα είναι η συσχέτιση αυτών. Όπως είπαμε είναι δυστυχώς αναγκαίο να έχουμε στρατό, όχι έναν απαρχαιωμένο αλλά έναν σύγχρονο. Αυτό απαιτεί δισεκατομμύρια. Το θέμα είναι πως τα παραδείγματος χάρει 2,49 δισ. ευρώ για τα 18 πολεμικά αεροσκάφη τύπου rafale δεν ήταν ή θα αγοράσουμε αυτά ή π.χ. θα στελεχώσουμε άλλες δυο κλίνες ΜΕΘ για περιστατικά covid, ούτε ότι πήραμε αυτά τα λεφτά από τον προϋπολογισμό του υπουργείου παιδείας. Το θέμα είναι ότι μπορούσαμε κάλλιστα να κάνουμε και τα δυο. Το θέμα είναι οι προτεραιότητές που έβαλε το κράτος. Το θέμα είναι το timing. Το θέμα είναι πως επέλεξαν να τα αγοράσουν εν μέσω πανδημίας. Για να το ξεκαθαρίσουμε μια και καλή. Τα rafale και οι bellharra, δυστυχώς, έπρεπε να αγοραστούν. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουν γίνει τα αντίστοιχα πρέπει στους άλλους τομείς. Το θέμα δεν είναι ή το ένα ή το άλλο. Δεν υπάρχει τέτοιο δίλλημα. Όπως έπρεπε να γίνει και το ένα έτσι έπρεπε να γίνει και το άλλο. Το δικό μου πρόβλημα είναι στο εξής: αφού το κράτος είχε να ξοδέψει τόσα δισεκατομμύρια σε αυτό το αναγκαίο κακό που λέγεται στρατός, δεν μπορεί κανείς να με πείσει πως δεν είχε να δώσει τα αντίστοιχα για να βελτίωση στις υποδομές της χώρας, στο σύστημα υγείας, στο εκπαιδευτικό σύστημα, στο κράτος πρόνοιας και στις συνθήκες διαβίωσης. Εν κατακλείδι το ελληνικό κράτος το 2021 είχε εισόδημα 793 δις ευρώ. Το ότι ξόδεψε από αυτά τα 2,5 δις για να αγοράσει τα rafale είναι σαν εγώ που βγάζω 793 ευρώ τον μήνα αποφασίσω αύριο να αγοράσω μια τυρόπιτα. Αυτή είναι η σωστή αναλογία. Το ελληνικό κράτος το 2021 μπήκε μέσα κατά 9 δις ευρώ. Θέλετε να μου πείτε ότι αφού μπήκαμε που μπήκαμε μέσα θα πείραζε να μπούμε μέσα άλλα 2 δις; Είναι σαν εγώ που σήμερα χρωστάω στην τράπεζα 900 ευρώ αύριο χρωστάω 1.100 ευρώ. Δηλαδή αυτή η διαφορά των 200 ευρώ θα με καταστρέψουν; Ειδικά όταν αυτά τα 200 ευρώ θα ξοδευτούν για θέματα υγείας;

Πηγή: