ΑΥΤΙΣΜΟΣ: ΜΙΑ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΥΣ
Κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου έχει θεσμοθετηθεί η Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού (World Autism Awareness Day) η οποία έχει καθοριστεί με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών) από τις 18 Δεκεμβρίου του 2007.Αυτό είχε ως στόχο να ενημερώσει την παγκόσμια κοινή γνώμη για τον αυτισμό καθώς και τις ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιηθούν για την ομαλή ένταξη των αυτιστικών ατόμων στην κοινωνία.
- Τι είναι ο Αυτισμός και πόσο συχνά εμφανίζεται
Ο όρος «αυτισμός» προέρχεται ετυμολογικά από τη λέξη «εαυτός» και υποδηλώνει την απομόνωση ενός ατόμου στον εαυτό του. Ο αυτισμός αποτελεί μια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαταραχή της ανάπτυξης του παιδιού που τυπικά παρουσιάζεται στα τρία χρόνια της ζωής του. Ως αποτέλεσμα της νευρολογικής δυσλειτουργίας ή επίδραση στη λειτουργικότητα του εγκεφάλου σχετίζεται με συμπεριφορές που υπολογίζεται ότι εμφανίζονται σε ένα ποσοστό που φτάνει το 1:500 των παιδιών. Ο αυτισμός εμφανίζεται σε ποσοστό 4/1 στα αγόρια συγκριτικά με τα κορίτσια, ενώ δεν παρουσιάζει επιλεκτικότητα σε:
- Κοινωνικές ομάδες
- Φυλές και
- Εθνικότητες
Παράγοντες όπως:
- Ο τρόπος ζωής.
- Το μορφωτικό επίπεδο και
- Το οικογενειακό εισόδημα δεν μπορούν να επηρεάσουν την πιθανότητα εμφάνισης του (Strohmeier et al., 2014).
- Τι προκαλεί τον αυτισμό
Μέσα από τις μελέτες που έχουν διεξαχθεί έχει διαπιστωθεί ότι είναι ιδιαίτερα δύσκολο να ανακαλυφθεί με ακρίβεια τι είναι αυτό που προκαλεί τον αυτισμό. Αν και τις περισσότερες φορές δεν μπορούν να εντοπιστούν τα αίτια ενώ χαρακτηρίζονται ως ιδιοπαθή και μη εξακριβωμένα, υπάρχουν οι σπάνιες περιπτώσεις όπου η έκθεση σε τοξικότητα και οι γενετικές διαταραχές μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνισή του. Τα αποτελέσματα από ένα εύρος ερευνών δείχνουν ότι ο αυτισμός έχει γενετική προδιάθεση. Έχει εξακριβωθεί ότι οικογένειες με αυτιστικά μέλη μπορούν να αποκτήσουν παιδιά με αυτισμό αν και δεν μπορεί να συγχέεται η κληρονομικότητα με τους γενετικούς παράγοντες. Επιπλέον σε πολλές περιπτώσεις χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένος λόγος έχει προσδιοριστεί γενετική μετάλλαξη που σημαίνει ότι μπορεί να γεννηθεί ένα παιδί με γενετικές ανωμαλίες χωρίς να υπάρχει κληρονομικότητα η οποία να συνδέεται με τον αυτισμό (Wehman, 2015).
- Διάγνωση, αυτιστικό φάσμα και παρεμβάσεις
Η διάγνωση του αυτισμού πρέπει να γίνεται έγκαιρα από καταρτισμένη διεπιστημονική ομάδα που απαρτίζεται από:
- Ψυχολόγο.
- Παιδοψυχίατρο
- Εργοθεραπευτή
- Λογοθεραπευτή.
- Ειδικό παιδαγωγό και
- Κοινωνικό λειτουργό. Η διάγνωση πρέπει να πραγματοποιηθεί με ιδιαίτερη προσοχή, καθώς παρατηρείται μεγάλη συννοσηρότητα του αυτισμού με άλλες αναπτυξιακές διαταραχές, συνήθως με:
- Νοητική υστέρηση.
- Κώφωση.
- Τύφλωση.
- Διάσπαση προσοχής – υπερκινητικότητα. Μια λανθασμένη διάγνωση οδηγεί σε λανθασμένη παρέμβαση (Γκονέλα, 2008).
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρώιμη διάγνωση του αυτισμού ώστε να περιοριστούν τα συμπτώματα και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής του παιδιού και της οικογένειάς του. Αν και δεν υπάρχει κάποια ειδική εξέταση για τη διάγνωση του οι ειδικοί στηρίζονται:
- Στην παρατήρηση των τρόπων που συμπεριφέρεται το άτομο συγκριτικά με τους συνομηλίκους του και
- Στη συζήτηση με τους ειδικούς αλλά και τους γονείς του παιδιού.
Ως αυτιστικό φάσμα (Φάσμα των Αυτιστικών Διαταραχών) χαρακτηρίζεται η ομάδα αναπτυξιακών διαταραχών που δρα καθοριστικά στο τρόπο που το παιδί αντιλαμβάνεται και βιώνει τον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνει και με τον οποίο αλληλεπιδρά. Βασικά χαρακτηριστικά του αυτιστικού φάσματος είναι:
- Οι δυσκολίες στη δημιουργία σχέσεων.
- Στην αμοιβαία κοινωνική αλληλεπίδραση.
- Στη λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία καθώς και στο περιορισμένο παιχνίδι.
- Την άκαμπτη φαντασία και
- Τις στερεοτυπικές δραστηριότητες (Eynat, 2014).
Βασική παρέμβαση είναι η εκπαίδευση καθώς εστιάζει:
- Στις κύριες δυσκολίες που αντιμετωπίζει το παιδί με αυτισμό και
- Στον τρόπο μάθησης.
Το παιδί με αυτιστικές διαταραχές χρειάζεται ειδική εκπαίδευση ενώ σημαντική κρίνεται και η παρακολούθηση ειδικών προγραμμάτων στα κέντρα που εξειδικεύονται στις διαταραχές αυτιστικού φάσματος. Τα προγράμματα πρέπει να είναι ειδικά σχεδιασμένα και εξατομικευμένα και να προσαρμόζονται στις ανάγκες, ιδιαιτερότητες και στα ταλέντα κάθε παιδιού που χρίζει ειδικής εκπαιδευτικής υποστήριξης (Γενά, 2002).Μερικά παραδείγματα παρεμβατικών προγραμμάτων είναι:
- Η μέθοδος TEEACH.
- Η Εφαρμοσμένη ανάλυση συμπεριφοράς (ΕΑΣ) .
Αρκετά αποτελεσματικό στην περίπτωση του αυτισμού είναι το εκπαιδευτικό πρόγραμμα TEACCH (Κουτουμάνος, 2005). Η μέθοδος TEEACH (Treatment and Education of Autistic and Communication Handicapped Children), στοχεύει στη μεγιστοποίηση των ικανοτήτων του παιδιού, με δομημένη διδασκαλία και με τη βελτίωση του περιβάλλοντα χώρου που ζει (Carnahan, Hume, Clarke & Borders, 2009). #κοινωνικά γραφήματα
Άλλη εξατομικευμένη παρέμβαση είναι το ABA-Lovaas (Lovaas’ Applied Behavioural Analysis ή Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς) (Lovaas, 1987). Στόχος της είναι η εκμάθηση τεχνικών για την υιοθέτηση της επιθυμητής συμπεριφοράς και την εξασφάλιση της λειτουργικότητας του ανθρώπου, όπως είναι η σταδιακή διαμόρφωση της συμπεριφοράς και η παροχή πλούσιων ερεθισμάτων και κινήτρων για μάθηση (Wilczynski, Menousek, Hunter & Mudgal, 2007). Το πρόγραμμα διαρκεί για 2 χρόνια.Για να είναι αποτελεσματικό το πρόγραμμα, είναι απαραίτητο να εμπλέκονται όλα τα άτομα που εργάζονται με το παιδί.
Σκοπός των θεραπευτικών προσεγγίσεων είναι να κατακτηθεί ο έλεγχος των ακατάλληλων συμπεριφορών και η ικανότητα της επικοινωνίας. Στα προγράμματα πρέπει να λαμβάνουν μέρος και οι γονείς καθώς κατανοώντας τη φύση του προβλήματος του παιδιού τους θα μπορέσουν να υποστηρίξουν το παιδί. Η Φαρμακοθεραπεία συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση του παιδιού και της κλινικής εικόνας του ενώ παράλληλα μέσω των εκπαιδευτικών και ψυχολογικών παρεμβάσεων μειώνονται σημαντικά οι σοβαρές προληπτικές συμπεριφορές. Ακόμη σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι τεχνικές που στηρίζονται στις θεωρίες συμπεριφοράς που βοηθούν το αυτιστικό παιδί να εκπαιδευτεί και να μάθει να αυτοεξυπηρετείται και να αποκτά δεξιότητες. Επιπροσθέτως, μέσω των τεχνικών μπορεί να αποκτηθεί η επικοινωνία και ο λόγος. Οι έρευνες που έχουν διεξαχθεί φανερώνουν ότι τα παιδιά με αυτισμό μπορούν να βελτιωθούν με τη βοήθεια των κατάλληλων θεραπευτικών και εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που σχεδιάζονται και εφαρμόζονται από ειδικούς εκπαιδευτικούς στη βάση δομημένων προγραμμάτων ατομικής καθοδήγησης (Adern & Bullock, 2010).
Πηγές:
- Γενά, Α. (2002). Αυτισμός και διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές: αξιολόγηση, διάγνωση και αντιμετώπιση. Αθήνα: αυτοέκδοση.
- Γκονέλα, Ε. Χ. (2008). Αυτισμός. Αίνιγμα και Πραγματικότητα. Αθήνα: Οδυσσέας.
- Κουτουμάνος, Α. (2005). Τα 4 βασικά Στοιχεία του TEACCH. Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2018 από https://www.noesi.gr/book/intervention/teacch
- Adera, B. A., & Bullock, L. M. (2010). Job stressors and teacher job satisfaction in programs serving students with emotional and behavioral disorders. Emotional
& Behavioural Difficulties, 15, 5–14.
- Carnahan, C. R., Hume, K., Clarke, L., & Borders, C. (2009). Using structured work systems to promote independence and engagement for students with autism spectrum disorders. Teaching Exceptional Children, 41(4), 6-14.
- Eynat Gal a, E. L. (2014). Research in Autism Spectrum Disorders. University of Haifa.
- Lovaas, O. I. (1987). Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children. Journal of consulting and clinical psychology, 55(1), 3.
- Strohmeier, C, Mulé, C, & Luiselli, J.K. (2014). Social Validity assessment of training methods to improve treatment integrity of special education service providers. Behavior Analysis in Practice, 7, 15-20.
- Wehman, P. V. (2015). Research in Developmental Disabilities. Virginia Commonwealth University.
- Wilczynski, S. M., Menousek, K., Hunter, M., & Mudgal, D. (2007). Individualized education programs for youth with autism spectrum disorders. Psychology in the Schools, 44(7), 653-666.
Ο Αρθρογράφος
