«ΘΕΩΡΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ: ΕΡΓΑΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ»

ΘΕΩΡΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ: ΕΡΓΑΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ

Γράφει ο Χαράλαμπος Δημήτρουλας

Το Άρθρο 78 του Αστικού Κώδικα ορίζει ως σωματείο την ένωση 20 τουλάχιστον προσώπων, που έχει μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα και τα μέλη του επιδιώκουν κοινούς σκοπούς. Τα εργατικά σωματεία κατ’ επέκταση είναι τα σωματεία τα οποία δημιουργούνται από εργαζομένους, χωρίς αυτοί να αποσκοπούν στο κέρδος μέσω της δράσης τους εντός των σωματείων και με κοινό σκοπό την ευημερία και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Τα εργατικά σωματεία μπορούν να αφορούν μία εταιρεία, έναν κλάδο και γεωγραφικά μπορούν να εκτείνονται από ένα συγκεκριμένο μέρος, όπως για παράδειγμα μία πόλη μέχρι και μία ολόκληρη χώρα. Στην Ελλάδα, τα εργατικά σωματεία ξεκίνησαν να δημιουργούνται από τα τέλη του 19ου αιώνα, ωστόσο η δράση τους έγινε σημαντική κατά το δεύτερο ήμισυ του 20ου αιώνα, όπου και παρατηρείται  παρατηρείται σημαντική επέκταση των οργανώσεων, στις οποίες μέλη ήταν τα κατά τόπους και κλάδους σωματεία, καθώς επίσης και η σημαντική μεγέθυνση του συνδικαλιστικού κινήματος.

Στην παρούσα εργασία γίνεται αναφορά αρχικά στη νομική υπόσταση των σωματείων και κατ’ επέκταση των εργατικών σωματείων, ακολουθεί η δράση του συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τα τέλη του 20ου, όπου και παρατηρείται η ραγδαία αύξηση της δημιουργίας και δράσης εργατικών σωματείων και τέλος γίνεται αναφορά στα σημαντικότερα εργατικά σωματεία και οργανώσεις που δημιουργήθηκαν κατά τον 20ο αιώνα, έδρασαν μέσα σε αυτή τη χρονική περίοδο και υφίστανται έως και σήμερα.

Νόμοι σχετικοί με την ίδρυση και δράση των εργατικών σωματείων

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ο Αστικός Κώδικας που ισχύει στην Ελλάδα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο ιδρύονται, λειτουργούν και διαλύονται κάθε τύπου σωματεία στην Ελληνική επικράτεια και κατ’ επέκταση και τα εργατικά σωματεία. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα Άρθρα 78 έως και 121 του Αστικού Κώδικα, ο οποίος βρίσκεται σε ισχύ από το 1946. Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατό να γίνει διαχωρισμός ανάμεσα στα εργατικά σωματεία και τα σωματεία κάθε άλλου σκοπού, αφού ο νόμος είναι καθολικός για όλους του τύπους.

Ξεκινώντας από τα χαρακτηριστικά, ένα σωματείο μπορεί να ιδρυθεί και να λειτουργεί σύννομα όταν συγκεντρωθούν τουλάχιστον 20 άτομα, τα οποία θα υπογράψουν το καταστατικό του υπό ίδρυση σωματείου. Συνεπώς, γίνεται ξεκάθαρος ο ελάχιστος αριθμός συμμετεχόντων, καθώς και το γεγονός ότι η λειτουργία του σωματείου διέπεται από ένα καταστατικό, το οποίο οφείλουν να αναγνωρίζουν τα μέλη. Επίσης, το καταστατικό θα πρέπει να κατατεθεί στο οικείο Πρωτοδικείο και να λάβει αριθμό πρωτοκόλλου της πράξης αναγνώρισής του (Α.Κ. 78 και Α.Κ. 80). Αναφορικά με το καταστατικό, αυτό θα πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει το σκοπό, την έδρα και την επωνυμία του σωματείου, τους όρους εισόδου μελών, τους πόρους, τον τρόπο αντιπροσώπευσης, τα όργανα διοίκησης, τους όρους και τον τρόπο αποφάσεων της γενικής συνέλευσης, τους όρους τροποποίησης του καταστατικού και τους όρους διάλυσης του σωματείου. Επίσης, κάθε σωματείο θα πρέπει να έχει στη διάθεσή του ένα βιβλίο μελών, στο οποίο πραγματοποιείται η καταχώρηση νέων μελών με αριθμό μητρώου και το οποίο θα πρέπει να είναι θεωρημένο επίσης από το οικείο Πρωτοδικείο. Αναφορικά με το καταστατικό και την οποιαδήποτε τροποποίησή του, θα πρέπει να ενημερώνεται σχετικά το Πρωτοδικείο (Α.Κ. 84).

Τα άρθρα 86 έως 91 το Α.Κ. περιέχουν διατάξεις σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μελών, με σπουδαιότερο το Α.Κ. 89 που ορίζει την ισοτιμία όλων των μελών. Τα άρθρα 92 έως και 102 του Α.Κ. περιέχει διατάξεις σχετικά με τη λήψη των αποφάσεων σε ένα σωματείο, με κυριότερο περιεχόμενο το γεγονός ότι η απόφαση λαμβάνεται πλειοψηφικά από τα μέλη του σωματείου κατά τη διάρκεια της γενικής συνέλευσης των μελών. Συνεπώς, τα σωματεία αποτελούν δομές με δημοκρατικές διαδικασίες για κάθε σημαντική απόφαση, είτε αυτή αφορά την εισδοχή ή αποβολή μελών είτε άλλες σημαντικές αποφάσεις για το ίδιο το σωματείο και τα μέλη του. Τα άρθρα 103 έως και 121 του Α.Κ. περιέχουν γενικές διατάξεις για τη λειτουργία των σωματείων.

Συμπερασματικά και ενώνοντας τις νομικές πληροφορίες με τη λειτουργία των εργατικών σωματείων, γίνεται αντιληπτό ότι ένα εργατικό σωματείο δημιουργείται με σκοπό τη δημοκρατική εκπροσώπηση των εργαζομένων σε μία διοίκηση. Η διοίκηση αυτή μπορεί να είναι είτε ιδιωτική, δηλαδή μίας ιδιωτικής εταιρείας είτε δημόσια, δηλαδή οι προϊστάμενοι των εργαζομένων, διαιρεμένοι σε πολλά επίπεδα, τα οποία φτάνουν έως και τον ανώτατο προϊστάμενο που είναι ο εκάστοτε υπουργός. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός πως η δράση πολλών σωματείων είχε θετικά αποτελέσματα στην ευημερία των μελών του και εργαζομένων. Ένα παράδειγμα είναι οι εργαζόμενοι της εταιρείας ΒΙΟΜΕ, οι οποίοι κατόπιν της χρεοκοπίας της εταιρείας, αποφάσισαν συλλογικά να αναλάβουν τη λειτουργία του εργοστασίου στο οποίο δούλευαν.

Το συνδικαλιστικό κίνημα στην Ελλάδα

Το συνδικαλιστικό κίνημα στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ανάπτυξη και δράση εργατικών σωματείων στη χώρα. Άλλωστε ως συνδικαλισμός νοείται το σύνολο εκείνο των δράσεων των εργαζομένων, προκειμένου να υπερασπιστούν τα έννομα συμφέροντά τους. Τέτοια συμφέροντα είναι κυρίως οικονομικά, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που εργαζόμενοι διεκδικούσαν και διεκδικούν ευνοϊκότερες συνθήκες εργασίας. Ένα άτυπο και σχετικά πρώιμο συνδικαλιστικό κίνημα είχε ξεκινήσει να δημιουργείται από τον 18ο αιώνα, κυρίως στη Βρετανία, τη Γαλλία και τις Η.Π.Α., στις χώρες δηλαδή που άνθισε η βιομηχανική επανάσταση. Βέβαια, το συγκεκριμένο συνδικαλιστικό κίνημα μπορεί να θεωρηθεί πως είναι «αρκετά μακριά» από το συνδικαλισμό του 20ου και 21ου αιώνα, καθώς οι ιδέες του βασιζόταν κυρίως στα κομμουνιστικά ιδεώδη, παρά στα σοσιαλιστικά που χαρακτηρίζουν νεότερες μορφές συνδικαλισμού.

Στην Ελλάδα, το συνδικαλιστικό κίνημα που είναι υπεύθυνο για την ίδρυση εργατικών σωματείων, χωρίζεται σε τρεις περιόδους. Η πρώτη αφορά τα έτη 1875 έως 1918, η δεύτερη διήρκησε από το 1919 έως το 1936 και η τρίτη από το 1947 έως και σήμερα. Ως βάση αναφοράς για το συνδικαλιστικό και εργατικό κίνημα στην Ελλάδα είναι η απεργία των ναυπηγών στη Σύρο, το 1879, οι οποίοι κινητοποιήθηκαν απεργιακά για να υποστηρίξουν τα οικονομικά τους συμφέροντα έναντι των μισθολογικών μειώσεων της τάξης του 30%. Για τη στήριξη του αγώνα τους αποφάσισαν να ιδρύσουν ένα εργατικών σωματείο, το οποίο είναι και το πρώτο που ιδρύθηκε στην Ελλάδα. Έπειτα, χωρίς να δημιουργηθεί κάποια οργάνωση ή κάποιο σωματείο, το 1882 και 1883 υπήρξε η μεγαλύτερη απεργιακή κινητοποίηση μέχρι τότε, που αφορούσε τις συνθήκες εργασίας των μεταλλωρύχων στον Πειραιά και το Λαύριο. Τα όσα εργατικά σωματεία είχαν δημιουργηθεί πριν το 1910 είχαν κυρίως ταμειακό χαρακτήρα και ο σκοπός τους ήταν η δημιουργία ενός επιπλέον ταμείου για τη διασφάλιση της ευημερίας των εργαζομένων. Το 1910 θεωρείται μία κομβική ημερομηνία για την ανάπτυξη των εργατικών σωματείων στην Ελλάδα, καθώς δημιουργείται στην Αθήνα μία κεντρική οργάνωση συνδικαλιστικών και εργατικών σωματείων. Μέχρι το 1917 είχαν ήδη ιδρυθεί περισσότερες από 200 συνδικαλιστικές οργανώσεις υπό μορφή εργατικών σωματείων, στις οποίες μέλη ήταν περισσότεροι από 40.000 εργάτες. Τελευταία οργάνωση που δημιουργήθηκε ήταν το εργατικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, το οποίο σε συνεργασία με το εργατικό κέντρο Αθήνας και Πειραιά δημιούργησαν το Εθνικό Συνδικαλιστικό Κέντρο.

Η δεύτερη περίοδος του συνδικαλισμού στην Ελλάδα ξεκινά από την ίδρυση της ΓΣΕΕ (Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος), η οποία ιδρύθηκε στα τέλη του 1918 και υφίσταται έως και σήμερα (η δράση της θα αναλυθεί παρακάτω). Η κύρια συνδικαλιστική δράση εντοπίζεται στις απεργίες καπνεργατών και υπαλλήλων στις σιδηροδρομικές γραμμές. Βέβαια, η συνδικαλιστική δράση στην Ελλάδα κατά αυτή την περίοδο επισκιάστηκε από δύο γεγονότα. Το πρώτο ήταν οι έντονες κοινωνικές αντιθέσεις που δημιουργήθηκαν λόγω των τεράστιων προσφυγικών ροών και το δεύτερο ήταν ο κρατικός συνδικαλισμός που ιδρύθηκε από τον Μεταξά. Κατά τη σύντομη δεύτερη περίοδο του συνδικαλισμού στην Ελλάδα υπήρξαν πολλές πολιτικές διώξεις προκειμένου να εξομαλυνθεί η κατάσταση.

Η τρίτη περίοδος του συνδικαλισμού στην Ελλάδα ξεκινά με τη λήξη του εμφυλίου πολέμου και συνεχίζει έως και σήμερα, με μοναδική περίοδο «διακοπής» την επταετία της δικτατορίας των συνταγματαρχών, όπου ναι μεν υπήρχαν εργατικά σωματεία, ωστόσο η δράση τους ήταν αρκετά μειωμένη έως και ανύπαρκτη.Επίσης, κατά την τρίτη περίοδο ξεκινά ο συνδικαλισμός και στο δημόσιο τομέα, με κύριους αντιπροσώπους στις αρχές της περιόδου τους υπαλλήλους του ΟΤΕ και της ΔΕΗ. Ιδίως κατά τις αρχές την τρίτης περιόδου η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από υψηλά ποσοστά πληθωρισμού και ανεργίας, ενώ υπήρχαν επίσης ζητήματα σχετικά με τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας και τις αποζημιώσεις απόλυσης.

Ο διαχωρισμός των συνδικαλιστικών οργανώσεων

Καθώς ο αριθμός των σωματείων γιγαντωνόταν και για τους πρεσβευτές του συνδικαλιστικού κινήματος ήταν αδύνατο να γίνουν επιτυχείς διεκδικήσεις και συντονισμένες δράσεις, τα σωματεία ξεκίνησαν να συμμετέχουν σε ενώσεις σωματείων και συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες. Κατά αυτόν τον τρόπο ήταν δυνατό να υπάρξει ένας ενιαίος συνδικαλιστικός φορέας για κάθε κλάδο, παραδείγματος χάρη οι οικοδόμοι πανελλήνια να μπορέσουν να διεκδικήσουν μαζικά ορισμένες απαιτήσεις και όχι ανά σωματείο, όπου εδράζεται τουλάχιστον ένα σε κάθε νομό (πλέον περιφερειακή ενότητα).

Ένας ακόμα λόγος που προώθησε τη δημιουργία συνδικαλιστικών συνομοσπονδιών ήταν η ανάγκη των πολιτικών κομμάτων να εμπλακούν ενεργά στη διοίκηση των σωματείων. Έως και τις αρχές του ’80, πολλές φορές δημιουργούνταν κόμματα μέσα από ένα σωματείο, έτσι ώστε να έχουν την υποστήριξη, ενώ τα βασικά έως τότε κόμματα, ΚΚΕ Εσωτερικού, ΕΡΕ-ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και Ένωση (Δημοκρατικού) Κέντρου προσπαθούσαν μάταια να εισχωρήσουν στη διοίκηση και να επηρεάσουν αποφάσεις των σωματείων.

Με το ΦΕΚ 79 Τεύχος Α’/1-7-82 εκδίδεται νόμος που διαχωρίζει τις συνδικαλιστικές οργανώσεις σε πρωτοβάθμιες, δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες, ενώ πλέον με αυτό το νόμο τα εργατικά σωματεία αναγνωρίζονται και αυτά ως συνδικαλιστικές οργανώσεις και όχι απλώς ως ενώσεις προσώπων, με την ευρεία έννοια που αποδίδει ο Αστικός Κώδικας. Οι πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούνται από τα εργατικά σωματεία, τα τοπικά παραρτήματα συνδικαλιστικών οργανώσεων (είτε αυτά είναι περιφερειακής είτε πανελλήνιας δράσης), καθώς και οι ενώσεις προσώπων για κάθε επιχείρηση, δημόσια υπηρεσία, ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ που απαρτίζονται από τουλάχιστον 10 εργαζομένους. Οι δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούνται από τις ομοσπονδίες και τα εργατικά κέντρα (ο ρόλος των εργατικών κέντρων θα αναλυθεί παρακάτω). Ως ομοσπονδία θεωρείται η ένωση 2 τουλάχιστον εργατικών σωματείων του ίδιου ή συναφούς κλάδου ή επαγγέλματος. Τα εργατικά κέντρα είναι ενώσεις τουλάχιστον 2 σωματείων ή τοπικών παραρτημάτων με έδρα εντός της ίδιας περιφέρειας με το εργατικό κέντρο. Τέλος, ως τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις νοούνται οι ενώσεις ομοσπονδιών (δηλαδή συνομοσπονδίες) και οι ενώσεις εργατικών κέντρων.

Με βάση το ίδιο ΦΕΚ, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ανεξαρτήτως βαθμού έχουν ακριβώς τα ίδια νομικά δικαιώματα και νομικές υποχρεώσεις. Αρχικά, αυτά είναι η καταχώρησή τους στο οικείο Πρωτοδικείο, η τήρηση μητρώου μελών, πρακτικών συνεδριάσεων γενικών συνελεύσεων και διοικητικών συμβουλίων, ταμείου και κατάστασης περιουσίας. Στην ίδια περιοχή δε θα πρέπει να υπάρχουν δύο παρόμοιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, εννοώντας πως δε θα πρέπει να έχουν το ίδιο ακριβώς αντικείμενο ενδιαφέροντος και η λειτουργία της μίας να παρακωλύει τη λειτουργία της άλλης. Επίσης, όλες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ανεξαρτήτως βαθμού έχουν δικαίωμα οικονομικής αυτοτέλειας, δηλαδή δικαίωμα τα έχουν πόρους, πάγια και εισφορές.

Επειδή, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τα εργατικά σωματεία που ιδρύθηκαν και έδρασαν ή δρουν ακόμα στην Ελλάδα είναι πάρα πολλά, η ανάλυση που ακολουθεί θα αφορά τα δευτεροβάθμια συνδικαλιστικά όργανα, με αναφορά και τόσο στο ιστορικό τους, όσο και στα μέλη που συμμετέχουν σε αυτά, με εξαίρεση την αναφορά σε ΓΣΕΕ και ΑΔΕΔΥ.

Συνδικαλιστικές οργανώσεις – εργατικά σωματεία στην Ελλάδα

Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ)

Η ΓΣΕΕ αποτελεί την παλαιότερη συνδικαλιστική συνομοσπονδία στην Ελλάδα, καθώς και το ανώτατο συνδικαλιστικό όργανο για υπαλλήλους του ιδιωτικού τομέα. Ιδρύθηκε το 1918 στην Αθήνα και στο ιδρυτικό της συνέδριο συμμετείχαν 214 εργατικά σωματεία, τα οποία αντιπροσώπευαν περίπου 65.000 εργάτες. Βέβαια, ο τρόπος που ήταν οργανωμένη η ΓΣΕΕ σε συνδυασμό με την πολιτική σκηνή της περιόδου, δημιούργησαν εντάσεις με αποτέλεσμα τη διάσπαση της οργάνωσης σε μικρότερα ανεξάρτητα κομμάτια. Βέβαια, δεν έλλειψαν και ποινικές και πολιτικές διώξεις των μελών και διοικήσεών της, ιδίως με το Ιδιώνυμο του Βενιζέλου, τη δικτατορία Μεταξά και το αντικομμουνιστικό κίνημα των δεκαετιών του ’50 και του ’60. Η ΓΣΕΕ έχει ως οργανώσεις-μέλη όλα τα εργατικά κέντρα της Ελλάδας, τα οποία είναι συνολικά 84. Επίσης, μέλη της είναι οι εξής ομοσπονδίες:

• ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΕΡΟΠOΡΙΚΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ (ΟΠΑΜ)
• ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ (ΟΣΠΑ)
• ΟΜΟΣΠ. ΕΦΗΜΕΡΙΔΟΠΩΛΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ
• ΠΑΝΕΛ. ΟΜΟΣΠΟΙΑ ΕΡΓΑΤΟΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΩΝ ΠΟΤΩΝ (ΠΟΕΕΠ)

Την κατάρτιση, την επιμόρφωση, τη δια βίου μάθηση και την τεκμηρίωση των θέσεων και διεκδικήσεων της ΓΣΕΕ.

Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΠΟΕΜΔΥΔΑΣ)

Πρόκειται για δευτεροβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο των αποφοίτων Πολυτεχνικής Σχολής, οι οποίοι εργάζονται στο ελληνικό δημόσιο. Δεν είναι εγγεγραμμένο μέλος στην ΑΔΕΔΥ ή σε κάποια άλλη τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς πιστεύει ότι θίγονται τα δικαιώματα των μελών της και αριθμεί περίπου 11.000 μέλη. Ιδρύθηκε το 1947 και τότε ήταν μέλος της ΑΔΕΔΥ, ωστόσο με την εφαρμογή του ενιαίου μισθολογίου το 1985 συμμετείχε στην ΑΔΕΔΥ μέσω της ΠΟΤΕΔΥ μέχρι και το 1990, οπότε και διαλύθηκε η δεύτερη. Η ομοσπονδία αποτελείται από πολλές πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις και εργατικά σωματεία και συγκεκριμένα:

• 301 στην Αττική
• 172 στην ανατολική Κρήτη
• 20 στην Ανατολική Μακεδονία 24 στη δυτική Ελλάδα
• 15 στη δυτική Κρήτη
• 54 στη Δυτική Μακεδονία
• 26 σε Ήπειρο, Κέρκυρα και Λευκάδα 73 στη Θράκη
• 33 στην κεντρική και δυτική Θεσσαλία
• 7 στη Κεντρική και Νότια Πελοπόννησο
• 104 στη Κεντρική Μακεδονία
• 4 στη Λέσβο
• 16 στο Νομό Αιτωλοακαρνανίας
• 34 στα Δωδεκάνησα
• 29 στην Εύβοια
• 14 στη Μαγνησία
• 10 στη Σάμο
• 9 στη Στερεά Ελλάδα πλην Αττικής
• 10 στη Χίο

Οι στόχοι της ομοσπονδίας είναι η συνένωση όλων των μελών των ΤΕΕ που εργάζονται στο δημόσιο, η συλλογικότητα για την προστασία και προαγωγή των επαγγελματικών και οικονομικών συμφερόντων, η βελτίωση των τεχνικών υπηρεσιών του δημοσίου και η επιστημονικότητα του κλάδου. Βασικό όργανο της ομοσπονδίας για τη λήψη αποφάσεων είναι το πανελλήνιο συνέδριο αντιπροσώπων, που λειτουργεί ως γενική συνέλευση των εκπροσώπων από τους συλλόγους-μέλη της ομοσπονδίας. Έπειτα ακολουθεί το 15μελές διοικητικό συμβούλιο, το οποίο εκλέγεται ανά τριετία με μυστική ψηφοφορία από το πανελλήνιο συνέδριο, το γενικό συμβούλιο το οποίο αποτελείται από το διοικητικό συμβούλιο και τους προέδρους, αντιπροέδρους και γραμματείς των συλλόγων της ομοσπονδίας, ενώ τέλος είναι η 5μελής εξελεγκτική επιτροπή, η οποία ασκεί έλεγχο και εποπτεία στα οικονομικά της ομοσπονδίας.

Πανελλήνια Ναυτική Ομοσπονδία (ΠΝΟ)

H ΠΝΟ αποτελεί μία από τις παλαιότερες συνδικαλιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα, καθώς ιδρύθηκε το 1920. Πρόκειται για τη συνδικαλιστική οργάνωση των Ελλήνων ναυτικών όλων των ειδικοτήτων, όπως οι πλοίαρχοι, οι μηχανικοί, οι ασυρματιστές, οι μάγειρες και παλαιότερα οι θερμαστές, αυτοί δηλαδή που δούλευαν στις μηχανές που χρησιμοποιούσαν κάρβουνο και ήταν υπεύθυνοι για την τροφοδοσία τους. Ωστόσο, ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της ΠΝΟ είναι η ένωση των ναυτεργατικών σωματείων, στα οποία μέρος λάμβαναν και εργάτες ναυπηγιών, υπεύθυνοι για σημαντικές κινητοποιήσεις ανά τις 10ετίες.

Οι πρώτες συνιστώσες της ομοσπονδίας ήταν η Πανελλήνια Ένωση Πλοιάρχων, η Πανελλήνια Ένωση Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού, η Ένωση Ναυτοθερμαστών, η Πανελλήνια Ένωση Ναυτών Εμπορικού Ναυτικού, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Θαλαμηπόλων, η Πανελλήνια Ένωση Ναυτομαγείρων, η Πανελλήνια Ένωση Φροντιστών, ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Λογιστών Εμπορικών Ατμοπλοϊών, οι Ραδιοτηλεγραφητές, ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αξιωματικών Ασυρμάτου Θαλάσσης-Αέρος-Ξηράς, η Πανελλήνια ένωση Μηχανικών ΜΕΚ, και ακολούθησαν η Πανελλήνια Ένωση Ναυτών Μοτορσιπς και Πετρελαιοκινήτων, η Ένωση Κυβερνητών Ιστιοφόρων, η Ένωση Προσωπικού Τροφοδοσίας και τέλος οι Ηλεκτρολόγοι Εμπορικού Ναυτικού. Πλέον μέλη της ΠΝΟ είναι οι εξής ενώσεις:

• Πανελλήνια Ενωση Πλοιάρχων Εμπορικού Ναυτικού
• Πανελλήνια Ενωση Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού
• Πανελλήνια Ενωση Μηχανικών Μηχανής Εσωτερικής Καύσης Εμπορικού Ναυτικού
• Πανελλήνια Ενωση Ραδιοτηλεγραφητών Ραδιοηλεκτρονικών Εμπορικού Ναυτικού
• Πανελλήνιος Σύνδεσμος Οικονομικών Αξιωματικών Εμπορικού Ναυτικού
• Πανελλήνια Ενωση Φροντιστών Εμπορικού Ναυτικού
• Πανελλήνια Ενωση Ηλεκτρολόγων Εμπορικού Ναυτικού

Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ)

Το ΣΕΗ πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα σωματεία αναφορικά με τη συνδικαλιστική του δράση. Πρόκειται για το πρωτοβάθμιο συνδικαλιστικό σωματείο των ηθοποιών στην Ελλάδα, που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1917 και αποτελεί το μοναδικό σωματείο των συγκεκριμένων εργαζομένων. Η δράση του σωματείου είναι σημαντική καθώς το 1927 ίδρυσε την πρώτη επαγγελματική σχολή θεάτρου, η οποία από το 1931 ονομάζεται δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου, μία από τις σημαντικότερες στην Ελλάδα, με πολλούς σημαντικούς ηθοποιούς να έχουν αποφοιτήσει από αυτή. Η δράση του σωματείου κατά την περίοδο της δικτατορίας 1967-1974 ανεστάλη, καθώς η τότε κυβέρνηση ίδρυσε το εθνικό σωματείο Ελλήνων ηθοποιών, με στόχο τον έλεγχο της συνδικαλιστικής δράσης. Το σωματείο συνέχισε την ενεργό δράση μετά τη μεταπολίτευση, το 1974. Σημαντικά κομμάτια της δράσης του είναι η λειτουργία του ΤΑΣΕΗ και του ΟΕΘ. Το πρώτο αποτελεί ένα επικουρικό ταμείο που στοχεύει στην παροχή επικουρικής περίθαλψης στα μέλη του σωματείου. Ο ΟΕΘ δημιουργήθηκε το 1958 με στόχο τη χορήγηση άτοκων δανείων σε συνεταιριστικούς θιάσους, αποτελούμενους από μέλη του σωματείου. Επιπλέον, μέσω της δράσης του ΟΕΘ, το ΣΕΗ συνέβαλλε στην ανέγερση πολλών δημοτικών θεάτρων, καθώς επίσης και προώθησε νέους ηθοποιούς και θιάσους να λάβουν μέρος σε διεθνή φεστιβάλ. Σημαντικές συνεργασίες που προώθησαν τις παραπάνω δράσεις ήταν με το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου, τον οργανισμό πολιτισμού, άθλησης και νεολαίας του Δήμου Αθηναίων και από τα εισιτήρια του Οργανισμού Εργατικής Εστίας. Το ΣΕΗ δε συμμετέχει σε κάποιο δευτεροβάθμιο ή τριτοβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο. Το ΔΣ του αποτελείται από πολυάριθμα μέλη, με συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο να ανατίθεται στο καθένα. Συγκεκριμένα, διαθέτει δύο αντιπροέδρους, έναν υπεύθυνο για τον τομέα του θεάτρου και έναν για τον τομέα οπτικοακουστικών μέσων, επίσης διαθέτει έναν επιπλέον γραμματέα επιφορτισμένο με τη λειτουργία του ΟΕΘ, έναν ασφαλιστικό σύμβουλο υπεύθυνο για το ΤΑΣΕΗ και επιπλέον 6 συμβούλους, μεευθύνη για τα ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ., τους ελεύθερους και επιχορηγούμενους θιάσους, τα κρατικά θέατρα, του οπτικοακουστικού, του κινηματογράφου και της ραδιοτηλεόρασης.

• ΕΝΩΜΕΝΟΙ ΟΙΚΟΔΟΜΟΙ & ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΣΕ ΣΥΝΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΥΡΟΥ
• ΕΝΩΣΙΣ ΤΕΧΝΙΤΩΝ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ ΧΑΛΚΙΔΑΣ
• ΠΑΝΑΡΚΑΔΙΚΟ ΣΥΝΔΙΚΑΤΟ ΤΕΧΝΟΕΡΓΑΤΩΝ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ
• ΠΑΝΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΚΟΡΙΝΘΙΑ
• ΠΑΝΟΙΚΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΑΛΑΜΙΝΟ
• ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΤΟΤΕΧΝΙΤΩΝ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ- ΠΕΡΑΧΩΡΑΣ “Ο ΑΓ. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ”
• ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ ΚΡΟΥΣΣΩΝΑΣ
• ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΤΟΤΕΧΝΙΤΩΝ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΣΤΥΛΙΔΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ

Συμπεράσματα – Επίλογος

Τα εργατικά σωματεία και γενικότερα τα συνδικαλιστικά όργανα των εργαζομένων, τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα αποτελούν το σημαντικότερο μοχλό πίεσης των εργαζομένων προς τους εργοδότες τους, με τρόπο οργανωμένο και δημοκρατικό. Παρότι εργατικές οργανώσεις ξεκίνησαν να υφίστανται παγκοσμίως από τα τέλη του 18ου αιώνα, τα εργατικά σωματεία υπό μορφή συνδικαλιστικών οργανώσεων ξεκίνησαν τη δράση τους στις αρχές του 19ου αιώνα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ και από τα τέλη του 19ου στην Ελλάδα. Βέβαια, οι ανάγκες του εργατικού δυναμικού της χώρας ώθησαν στη γιγάντωση του συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα κατά τις αρχές του 20ου αιώνα, με σημαντικές απεργιακές κινητοποιήσεις για διεκδικήσεις. Τα πάγια αιτήματα των εργαζομένων, που εκφράζονται κυρίως μέσω των δευτεροβάθμιων και τριτοβάθμιων συνδικαλιστικών οργανώσεων, αφορούν κυρίως καλύτερες αμοιβές και συνθήκες εργασίας. Στην παρούσα εργασία έγινε μία ανάλυση για το συνδικαλιστικό κίνημα στην Ελλάδα του 20ου αιώνα, η οποία προώθησε την οργάνωση σωματείων και ομοσπονδιών. Επίσης, επεξηγήθηκε η νομική μορφή του σωματείου και ο τρόπος λειτουργίας του και αναλύθηκαν οι τρεις βαθμίδες συνδικαλιστικής οργάνωσης που ισχύουν νομικά στη χώρα. Τέλος, αναλύθηκαν οι στόχοι, τα μέλη και η ιστορία των 2 μεγαλύτερων τριτοβάθμιων συνδικαλιστικών οργάνων (ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ), καθώς και σημαντικών δευτεροβάθμιων ομοσπονδιών και πρωτοβάθμιων (δηλαδή σωματείων).

Πηγές:

• Στοιχεία για την ιστορία των εργατικών συνδικάτων. Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Θεσσαλονίκης http://users.otenet.gr/~makine/grhistorytuc.htm
• Αστικός Κώδικας, https://www.lawspot.gr/nomikes-plirofories/nomothesia/astikos- kodikas/arthro-78-astikos-kodikas-somateio και https://erkyna.gr/e_docs/general/swmateia-kodikas.pdf
• Ιστοσελίδα ΓΣΕΕ, https://gsee.gr/
• Ιστοσελίδα ΑΔΕΔΥ, https://adedy.gr/
• Ιστοσελίδα ΠΟΕΜΔΥΔΑΣ, https://www.emdydas.gr/
• Ιστοσελίδα ΠΝΟ, http://www.pno.gr/
• Ιστοσελίδα ΣΕΗ, https://sei.gr/
• Ιστοσελίδα Ομοσπονδίας Οικοδόμων, http://www.omospondiaoikodomon.gr

Ο Αρθρογράφος

Χαράλαμπος Δημήτρουλας

See author's posts