ΕΝΝΟΜΗ ΒΙΑ

Γράφει ο Γιώργος Γκιλεφέσης

Θεωρώ πως όλοι μας λίγο πολύ έχουμε ακουστά τον όρο έννομη βία, είτε από τα ΜΜΕ είτε από το σχολείο. Ο μέσος άνθρωπος θα μπορούσε να κατανοήσει τον όρο ως την κρατική βία, δηλαδή την απαραίτητη δύναμη και ισχύ που πρέπει να ασκεί το κράτος με σκοπό την διατήρηση και διασφάλιση της ειρήνης εντός των συνόρων του. Ο όρος αυτός ειπώθηκε πρώτη φορά από τον Γερμανό Μαξ Βέμπερ στον ορισμό του για το τι είναι κράτος. Σύμφωνα με τον ίδιο:« Το σύγχρονο κράτος μπορεί να οριστεί κοινωνιολογικά μόνον σε σχέση µε τα συγκεκριμένα μέσα που προσιδιάζουν σε αυτό, όπως και σε κάθε πολιτικό σύνδεσμο: δηλαδή τη χρήση της φυσικής βίας… Σήμερα, εντούτοις, θα πρέπει να πούμε ότι: το κράτος είναι µια ανθρώπινη κοινότητα που απαιτεί (επιτυχώς) το μονοπώλιο της νόμιμης φυσικής βίας εντός μίας συγκεκριμένης περιοχής – αυτή η «περιοχή» ανήκει στα ουσιώδη χαρακτηριστικά. Διότι, αυτό που είναι ιδιαίτερο του παρόντος είναι ότι το δικαίωμα χρήσης φυσικής βίας παραχωρείται σε άλλους συνδέσμους ή σε μεμονωμένα άτομα μόνον στο βαθμό που το επιτρέπει το κράτος: το κράτος θεωρείται η αποκλειστική πηγή του «δικαιώματος» χρήσης βίας… Το κράτος, όπως και οι πολιτικοί σύνδεσμοι που προηγούνται ιστορικά, είναι µια εξουσιαστική σχέση ανθρώπων επί ανθρώπων, η οποία στηρίζεται στο μέσον της νόμιμης (δηλαδή: της θεωρούμενης ως νόμιμης) βιαιότητας. Για να υπάρχει λοιπόν το κράτος, θα πρέπει οι εξουσιαζόμενοι να υπακούν στην εξουσία που διεκδικείται από τους εκάστοτε εξουσιαστές.».

Μπορούμε όλοι πιστεύω να κατανοήσουμε πως όντος η εκτελεστική εξουσία μπορεί και πρέπει να κάνει χρήση της λεγόμενης νόμιμης βίας με σκοπό την διατήρηση της ελευθερίας, της ειρήνης και όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παραδείγματος χάρει θα πρέπει να ασκεί βία σε περίπτωση παραβατών των νόμων όπως όταν απειλείται η σωματική ακεραιότητα ενός ανθρώπου. Θα μπορεί και θα πρέπει το κράτος να ασκήσει βία όταν ας πούμε λόγου χάρη ένας ληστής πάει να κλέψει. Προβληματισμό όμως δημιουργούν οι δηλώσεις πολιτικών σχετικά με το θέμα αυτό μιας και θα καπηλευτούν τον όρο αυτό για να δικαιολογήσουν διάφορες πράξεις.

Καταρχάς, πριν καν μπούμε στην συζήτηση για αν η τάδε πράξη αποτελούσε άσκηση έννομης βίας ή όχι θα πρέπει πρώτα να βρούμε που προβλέπει κάτι τέτοιο το σύνταγμα, το οποίο είναι όλοι εκείνοι οι θεμελιώδεις νόμοι που διέπουν την κοινωνία και την πολιτεία. Για να μην μακρηγορούμε το σύνταγμα μας δεν προβλέπει πουθενά κάτι τέτοιο. Η συζήτηση θα έπρεπε να τελειώσει εδώ, μιας και το μόνο παρόμοιο πράγμα που αναφέρει το ίδιο είναι στο άρθρο 7 που συγκεκριμένα αναφέρει: «2. Τα βασανιστήρια, οποιαδήποτε σωματική κάκωση, βλάβη υγείας, ή άσκηση ψυχολογικής βίας, καθώς και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απαγορεύονται και τιμωρούνται, όπως νόμος ορίζει». Εν συντομία το σύνταγμα μας δεν προβλέπει πουθενά την βία ποσό μάλλον την νόμιμη. Το μόνο αντίστοιχο που προβλέπει είναι η απαγόρευση αυτής χωρίς να προσδιορίζει από που συγκεκριμένα. Είναι ασφαλές να θεωρήσουμε πως εννοεί από παντού. Επομένως κάθε φορά που γίνεται χρήση του όρου νόμιμη ή (και) κρατική βία είναι λόγια χωρίς ουσία και βάση μιας και το σύνταγμα μας δεν αναφέρει πουθενά κάτι τέτοιο.

Έχοντας αυτά κατά νου, οφείλουμε, θεωρώ να αρχίσουμε μια υποθετική κουβέντα στην οποία η νόμιμη βία είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη. Πρώτο μας θέμα θα ήταν προφανώς η επεξήγηση του όρου νόμιμη βία. Τι εννοούμε με αυτή; Εννοούμε την τάξη που επιβάλλουν οι αστυνομικές αρχές; Εννοούμε την δικαστική εξουσία η οποία στην ουσία μέσω των νόμων επιβλέπει την τήρηση αυτών και την τιμωρία των όσων δεν τους υπακούν; Εννοούμε τον στρατό; Έπειτα θεωρώντας πως λύσαμε τα ερωτήματα αυτά το βασικότερο όλων θα ήταν να συμπεριλάβουμε διευκρινίσεις. Αναλογιστείτε πόσο εύκολο θα ήταν κάποιος να καταχρασθεί κάτι τέτοιο ώστε με το πρόσχημα αυτό να μπορέσει να πάψει την ελευθερία του λόγου, των διαδηλώσεων, του τύπου, των δημόσιων συναθροίσεων κ.ο.κ. Είναι επομένως εύλογο να μπουν ασφαλιστικές δικλείδες στην υποθετική αυτή κατάσταση ώστε να είναι το λιγότερο ολοφάνερο πότε όντως είναι ηθικά αλλά και πολιτικά ορθό να γίνεται η χρήση της λεγόμενης νόμιμης βίας. Πιστεύω όλοι μας λίγο-πολύ έχουμε ήδη σχηματίσει άποψη πάνω στο συγκεκριμένο. Ας πούμε το κράτος θα πρέπει να προστατεύει την ζωή και τα δικαιώματα των πολίτων του κάνοντας χρήση της νόμιμης βίας. Αλλά σε ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως το κράτος με πρόφαση την κοινωνική ειρήνη μπορεί να κάνει παράνομη χρήση της κρατικής βίας.

Συγκεφαλαιώνοντας η λεγομένη νόμιμη βία δεν είναι συνταγματικά θεσπισμένη συνεπώς και δεν υφίσταται. Κάνεις δεν μπορεί να δικαιολογήσει τίποτα αναφερόμενος σε αυτήν. Σε περίπτωση όμως, αν και εφόσον, κάποια στιγμή στο μέλλον αποφασισθεί να κατοχυρωθεί σε κάποια συνταγματική αναθεώρηση είναι αναγκαίο να έχουμε βρει ήδη όλες τις απαραίτητες διευκρινήσεις και ασφαλιστικές δικλείδες που να μας προφυλάσσουν από τα χειροτέρα. Κλείνοντας, ας παραθέσουμε ένα απόφθεγμα το Τόμας Τζέφερσον: «Όταν ο λαός φοβάται την κυβέρνηση, υπάρχει τυραννία. Όταν η κυβέρνηση φοβάται το λαό, υπάρχει ελευθερία»

Πηγή:

https://dappolitikou.files.wordpress.com/2012/02/weber-politics_vocation.pdf