Η Παρεξηγημένη έννοια του ταλέντου
Το ταλέντο είναι μία από τις λέξεις που χρησιμοποιείται πολύ συχνά σε συζητήσεις, χωρίς όμως η έννοια να είναι καλώς ορισμένη σε αυτές. Γενικά, οι περισσότεροι θεωρούν ότι το ταλέντο αποτελεί ένα θεόσταλτο χάρισμα, μια μοναδική ιδιότητα κατοχυρωμένη μόνο από μια εκλεκτή μειονότητα. Περεταίρω πιστεύουν ότι αν κάποιος δεν είναι εκ φύσεως ταλαντούχος σε έναν τομέα, ποτέ δεν πρόκειται να πετύχει κάτι σημαντικό σε αυτόν. Αυτός είναι ένας εσφαλμένος τρόπος σκέψης.
Ο λόγος που χαρακτηρίζω την έννοια του ταλέντου σαν παρεξηγημένη στον τίτλο είναι επειδή, αντίθετα με την κοινή πεποίθηση, το ταλέντο δεν είναι μια σταθερή ικανότητα με την οποία γεννιούνται ορισμένα άτομα, αλλά κάτι που μπορεί να αναπτυχθεί και να καλλιεργηθεί μόνο με την πάροδο του χρόνου, τη σκληρή δουλειά, την αφοσίωση και την εξάσκηση. Συχνά ξεχνάμε όλες τις ιστορίες των σπουδαίων ανθρώπων που αγωνίστηκαν σκληρά για να πετύχουν στο πεδίο τους. Πράγματι είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι κάποτε ο Μάικλ Τζόρνταν είχε κοπεί από την ομάδα μπάσκετ του λυκείου του. Για να καταφέρει ο Τζόρνταν να γίνει Τζόρνταν, όπως και πολλοί άλλοι διακεκριμένοι άνθρωποι στους τομείς ενδιαφέροντός τους, απαιτήθηκαν άπειρες ώρες συνεχούς εξάσκησης της τέχνης του, μέχρι την τελειοποίησης της. Επίσης εύκολα ξεχνάμε τις πάμπολες ιστορίες παιδιών θαυμάτων που από πρώιμες κιόλας ηλικίες επιδεικνύουν εξαιρετικές δεξιότητες, μα σπάνια δεν καταφέρνουν κάτι σημαντικό.
Δε θέλω η παραπάνω παράγραφος να παρεξηγηθεί. Όντως κάποιοι άνθρωποι έχουν μια φυσική κλίση προς κάποιες δεξιότητες, γεγονός που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι θα καταφέρουν να εκπληρώσουν τις δυνατότητες τους. Μπορεί κάποιος ας πούμε να είναι εκ φύσεως ικανός σε μια δραστηριότητα που δεν τον κάνει χαρούμενο (για παράδειγμα πολλά από τα παιδιά-θαύματα όπως ο Γουίλιαμ Σάϊντις δεν είναι ικανοποιημένα με μια τυποποιημένη ακαδημαϊκή ζωή παρά το ακαδημαϊκό τους ταλέντο). Για αυτό προτείνω ο όρος ταλαντούχος να αποδίδεται μόνο στους ανθρώπους που είναι διατεθειμένοι να εξερευνήσουν τις ικανότητες τους και να ξεπεράσουν τα φυσικά τους όρια. Πράγματι η σύγχρονη βιβλιογραφία πιστεύει ότι για να γίνει κάποιος ειδικός σε έναν τομέα απαιτούνται 10.000 ώρες εξάσκησης (ιδέα που έγινε ευρέως διαδεδομένη από το βιβλίο Outliers). Βέβαια, για κάποιους ανθρώπους οι ώρες θα είναι λιγότερες και για άλλους περισσότερες, αυτός είναι ο ρόλος του ταλέντου εν τέλει, το πόσο φυσικά έρχεται σε κάποιον κάτι, αλλά σπάνια μεγάλη διαφορά στις ώρες σκόπιμης εξάσκησης μπορεί να υπερνικηθεί από “χαρισματικά” άτομα. Για παράδειγμα ένας κάτοχος διδακτορικού διπλώματος έχει περάσει περίπου 10.000 ώρες προπτυχιακής και μεταπτυχιακής εκπαίδευσης για να παραλάβει το δίπλωμά του. Και όντως, πολύ λίγοι άνθρωποι θα έκριναν σαν πιο άξιο έναν μαθητή, ακόμα και με ασυνήθιστη ακαδημαϊκή κλήση, σε σχέση με έναν διδάκτορα.
Ένας ακόμα λόγος που θεωρώ ότι η έννοια του ταλέντου δεν είναι καλώς ορισμένη είναι ότι συχνά η επιτυχία ενός ανθρώπου αποδίδεται αποκλειστικά στο ταλέντο του, παραβλέποντας την προσπάθεια και την επιμονή που απαιτείται για την επίτευξη της επιτυχίας. Αυτή η εσφαλμένη αντίληψη ότι οι άνθρωποι χωρίς φυσικό ταλέντο είναι καταδικασμένοι να αποτύχουν πράγμα που δεν είναι απαραίτητα αληθές. Αυτό το σκεπτικό στην πραγματικότητα χρησιμοποιείται από ψυχολογικά αδύναμα υποκείμενα που δεν είναι διατεθειμένα να προσπαθήσουν όσο πρέπει για να πετύχουν. Το ταλέντο δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά μια δικαιολογία της έλλειψης προσήλωσης στους στόχους τους. Υπάρχουν αμέτρητα παραδείγματα ανθρώπων που δεν είχαν φυσικό ταλέντο αλλά παρ’ολ’αυτά κατάφεραν να γίνουν πετυχημένοι. Ο Ρίτσαρντ Φάιμαν είχε μόνο 125 Iq και ο Άινσταϊν ήταν ένας μέτριος φοιτητής. Οι φορείς αυτών των αντιλήψεων δεν θέλουν πραγματικά να πετύχουν, θέλουν κάτι αδύνατο να πετύχουν χωρίς προσπάθεια.
Από την άλλη, η σκληρή δουλειά πολλές φορές δεν αρκεί. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συνιστούν την επιτυχία που δύσκολα επηρεάζονται. Ας πούμε, πολλές φορές η επιτυχία είναι θέμα τύχης και ευκαιριών που παρουσιάστηκαν σε κάποιον (σε συνδυασμό βέβαια με το ταλέντο και την εξάσκηση). Επίσης σημαντική είναι η αρωγή που προσφέρουν τα συστήματα υποστήριξης ή η κουλτούρα της περιοχής που μεγαλώνει κάποιος. Τι θα συνέβαινε ας πούμε αν ο Κασπάροβ δεν είχε γεννηθεί σε μια χώρα με έντονο σκακιστικό πολιτισμό; Περεταίρω τι θα συνέβαινε αν η μητέρα του δεν ήταν υποστηρικτική στην προσπάθεια του να γίνει επαγγελματίας παίκτης; Βέβαια υπάρχουν διακεκριμένα άτομα που κόντρα στις περιβαλλοντικές επιρροές κατάφεραν να πετύχουν (η μητέρα του Νεύτωνα δεν τον έγραψε σε σχολείο για να αφιερωθεί σε αγροτικές ασχολίες). Γενικά ο δρόμος προς την επιτυχία είναι μια ατομική διαδρομή που σχετίζεται με την (επίσης παρεξηγημένη) αίσθηση του εαυτού του καθενός, δεν υπάρχει ενδεδειγμένο μονοπάτι προς αυτήν. Εξάλλου επιτυχία σημαίνει κάτι διαφορετικό σε κάθε άνθρωπο.
Συμπερασματικά η έννοια του ταλέντου συχνά παρεξηγείται. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι δεν αποτελεί αποκλειστικά μια έμφυτη ικανότητα, αλλά κάτι που υποδαυλίζεται μέσω της επίμονης και στοχευμένης εργασίας. Χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι κάποια άτομα δεν έχουν ένα φυσικό προβάδισμα, αλλά αυτό στις περισσότερες φορές λειτουργεί καταλυτικά και όχι εξελικτικά. Επομένως μην αποθαρρύνεστε αν κάποιος φαίνεται να πετυχαίνει κάτι με λιγότερη προσπάθεια από εσάς, με τις κατάλληλες ενέργειες μπορείτε να πετύχετε ό,τι επιθυμήσετε.
Ο Αρθρογράφος
