«ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2022: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2022: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

 

 

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ

 

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Αριστοτέλης, Πολιτικά, 1253a7-18

Διότι δὲ πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος ζῷον πάσης μελίττης καὶ παντὸς ἀγελαίου ζῴου μᾶλλον, δῆλον. Οὐθὲν γάρ, ὡς φαμέν, μάτην ἡ φύσις ποιεῖ · λόγον δὲ μόνον ἄνθρωπος ἔχει τῶν ζῴων· ἡ μὲν οὖν φωνὴ τοῦ λυπηροῦ καὶ ἡδέος ἐστὶ σημεῖον, διὸ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει ζῴοις (μέχρι γὰρ τούτου ἡ φύσις αὐτῶν ἐλήλυθε, τοῦ ἔχειν αἴσθησιν λυπηροῦ καὶ ἡδέος καὶ ταῦτα σημαίνειν ἀλλήλοις), ὁ δὲ λόγος ἐπὶ τῷ δηλοῦν ἐστι τὸ συμφέρον καὶ τὸ βλαβερόν, ὥστε καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον · τοῦτο γὰρ πρὸς τὰ ἄλλα ζῷα τοῖς ἀνθρώποις ἴδιον, τὸ μόνον ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ καὶ δικαίου καὶ ἀδίκου καὶ τῶν ἄλλων αἴσθησιν ἔχειν · ἡ δὲ τούτων κοινωνία ποιεῖ οἰκίαν καὶ πόλιν.

Επίκτητος, Διατριβαί, Β10.1-4

Σκέψαι τίς εἶ. Τὸ πρῶτον ἄνθρωπος, τοῦτο δ’ ἔστιν οὐδὲν ἔχων κυριώτερον προαιρέσεως, ἀλλὰ ταύτῃ τὰ ἄλλα ὑποτεταγμένα, αὐτὴν δ’ἀδούλευτον καὶ ἀνυπότακτον. Σκόπει οὖν, τίνων κεχώρισαι κατὰ λόγον. Κεχώρισαι θηρίων, κεχώρισαι προβάτων. Ἐπὶ τούτοις πολίτης εἶ τοῦ κόσμου καὶ μέρος αὐτοῦ, οὐχ ἓν τῶν ὑπηρετικῶν, ἀλλὰ τῶν προηγουμένων· παρακολουθητικὸς γὰρ εἶ τῇ θείᾳ διοικήσει καὶ τοῦ ἑξῆςἐπιλογιστικός. Τίς οὖν ἐπαγγελία πολίτου; Μηδὲν ἔχειν ἰδίᾳ συμφέρον, περὶ μηδενὸς βουλεύεσθαι ὡς ἀπόλυτον, ἀλλ’ ὥσπερ ἄν, εἰ ἡ χεὶρ ἢ ὁποὺς λογισμὸν εἶχον καὶ παρηκολούθουν τῇ φυσικῇ κατασκευῇ, οὐδέποτ’ ἂν ἄλλως ὥρμησαν ἢ ὠρέχθησαν ἢ ἐπανενεγκόντες ἐπὶ τὸ ὅλον.

 

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη, με βάση τα δύο αποσπάσματα του διδαγμένου κειμένου:

1. Η γνώση των ηθικών αξιών δημιουργεί την οικογένεια και την πόλη  ΣΩΣΤΟ
2. Αν το πόδι και το χέρι είχαν λογική, θα λειτουργούσαν αυτόνομα  ΛΑΘΟΣ
3. Χρέος του πολίτη είναι να επιδιώκει το ατομικό του συμφέρον  ΛΑΘΟΣ

Α1.β. Με βάση το πρώτο απόσπασμα του διδαγμένου κειμένου να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της Στήλης Α με αυτές της Στήλης Β που
διαφοροποιούν τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα.

 

 

• Φωνή –   ζῷον
• Λόγος – ἄνθρωπος
• Λυπηρόν – ζῷον
• Δίκαιον – ἄνθρωπος

 

Β1. «Διότι δὲ πολιτικὸν … ἔχει τῶν ζῴων»: ποια άποψη διατυπώνει ο Αριστοτέλης για τον ρόλο της φύσης και του λόγου στον χαρακτηρισμό του ανθρώπου ως πολιτικού όντος;

Ο Αριστοτέλης πρεσβεύει την άποψη ότι στη φύση τίποτα δεν γίνεται μάταια, όλα έχουν κάποια σκοπιμότητα. Έτσι, η φύση παρέχει σε όλους τους οργανισμούς την ευκαιρία επιβίωσης με σκοπό την  πραγματοποίηση της ύπαρξης τους.  Η φύση εφοδίασε μόνο τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα ζώα με την ικανότητα του λόγου (Λογική και  Γλώσσα). Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ζώα είναι ότι έχει την λογική και την ικανότητα ομιλίας.

Β2. Πώς παρουσιάζει ο Επίκτητος τον άνθρωπο της εποχής του και τον ρόλο του στον κόσμο; (μονάδες 6) Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές με τις οποίες αυτός εκφράζεται.

• Χρησιμοποιεί ευθεία ερώτηση: «Τις ου επαγγέλματα πολίτου». Αφυπνίζει τον δέκτη
• Δίνει προτρεπτικό χαρακτήρα (Προστακτική έγκλιση)

Ο Επίκτητος ζητά  από τον άνθρωπο να αναλογιστεί την ιδιαιτερότητα της ανθρώπινης φύσης. Πιστεύει ότι ένα από τα βασικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης είναι η  προαίρεση, την οποία θεωρεί ως το σημαντικότερο στοιχείο του ανθρώπου, καθώς συνδέεται με την ελευθερία του. Η προαίρεση σημαίνει την ελεύθερη βούληση που καθορίζει τον χαρακτήρα και το ήθος του ανθρώπου. Αφορά την ικανότητα μας να επιλέγουμε και να βλέπουμε τα αποτελέσματα των ενεργειών μας. Προϋπόθεση για την λειτουργία της προαίρεσης είναι ο διαχωρισμός των πραγμάτων σε αυτά που εξαρτώνται από μας και σε αυτά που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε φράση της Στήλης Α και δίπλα το γράμμα της Στήλης Β που αντιστοιχεί στο σωστό όνομα (ένα όνομα της Στήλης Β περισσεύει).

 

 

• Πατέρας του Αριστοτέλη > Νικόμαχος
• Ο Αριστοτέλης έγραψε γι’ αυτόν παιάνα > Ερμίας
• Ίδρυσε τον «Περίπατον» > Θεόφραστος
• Έπηρέασε επιστημονικά τον Αριστοτέλη >  Εύδοξος
• Μαθητής του Αριστοτέλη > Αλέξανδρος

 

Β4.α. Να αντιστοιχίσετε στο τετράδιό σας καθεμιά αρχαία ελληνική λέξη της Στήλης Α με την ετυμολογικά συγγενή της νεοελληνική λέξη της Στήλης Β (στη Στήλη Β περισσεύει μία λέξη).

 

1. Απόβαση
2. οικογένεια
3. χταπόδι
4. χειροποίητος
5. σκόπιμος 
6. ανυπόφορος

 

Β4.β. Για καθεμιά από τις δύο παρακάτω λέξεις να γράψετε μία πρόταση ή περίοδο λόγου στα νέα ελληνικά, όπου η ίδια λέξη, στο ίδιο μέρος του λόγου, σε οποιαδήποτε μορφή της (πτώση, αριθμό, γένος, έγκλιση, χρόνο), χρησιμοποιείται με διαφορετική σημασία από αυτήν που έχει στο αρχαίο κείμενο: «ἀδούλευτον», «προηγουμένων».

• «ἀδούλευτον»,

Τα χέρια της ήταν  αδούλευτα, λόγω του νεαρού της ηλικίας της.

• «προηγουμένων».

Προηγουμένως, χτύπησε το κουδούνι για να μου φέρει ένα δέμα από το ταχυδρομείο.

 

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Στο παρακάτω κείμενο ο Ευάγγελος Παπανούτσος
αναφέρεται στην έννοια της προαίρεσης

Όπου προαίρεση, εκεί και βούληση. Όπου δεν υπάρχει προαίρεση, εκεί ούτε βούληση. Αυτές οι απλές φράσεις λέγουν πολλά πράγματα. Πρώτον ότι προαίρεση ούτε χρειάζεται ούτε γίνεται σε όλες τις περιστάσεις της ζωής, αφού κάνομε άπειρα πράγματα από το πρωί έως το βράδυ χωρίς σκέψη και ζύγισμα, από συνήθεια, μηχανικά, όπως μας έμαθε ο κοινωνικός εθισμός. Δεύτερον ότι μόνο στον άνθρωπο υπάρχει β ο ύ λ η σ η (με το αυθεντικό και πλήρεςνόημα του όρου), γιατί μόνο στον άνθρωπο έχομε προαίρεση. Στο ζώο υπάρχει ό ρ ε ξ η, όχι βούληση, γιατί στο ζώο δεν έχομε ηθική προαίρεση.

Ε.Π. Παπανούτσος, Νόμος και Αρετή, εκδ. Δωδώνη, σελ. 35-36.

Ποια είναι η άποψη που διατυπώνει ο Ευ. Παπανούτσος για τηνπροαίρεση; Να τη συγκρίνετε με την αντίστοιχη άποψη του Επίκτητου (απόσπασμα β΄).

Ο Παπανούτσος θεωρεί ότι η προαίρεση σχετίζεται με την επιθυμία και πως αυτές οι δύο έννοιες είναι αλληλένδετες. Δεν προϋπάρχει η μία χωρίς την άλλη. Πιστεύει ότι η προαίρεση γίνεται φυσικά αυτόματα από τον άνθρωπο, οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας δίχως να την συλλογιστεί. Καταλήγει στην βασική διαφορά ότι μόνο ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται από την βούληση και επομένως την προαίρεση καθώς τα ζώα είναι αδύνατον να έχουν επιθυμίες παρά μόνο όρεξη.  Στον αντίποδα έχουμε τον Επίκτητο ο οποίος πρεσβεύει την γνώμη ότι ο άνθρωπος ως ηθικός παράγοντας, είναι ανεξάρτητος από τις πεποιθήσεις και τις επιθυμίες του. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να τους συμπεριφέρεται ως κάτι εξωτερικό και με αυτόν τον τρόπο να απελευθερώνεται από αυτές διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα ζώα. Ο άνθρωπος έχει την ικανότητα του Λόγου, της ομιλίας σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ζώα, ιδιαίτερα σημαντικό γνώρισμα που τον βοηθάει να εξηγεί και ερμηνεύει την προαίρεσή του.  

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Θουκυδίδης Α121, 1-4
(ed. OXFORD CLASSICAL TEXTS)

Στη συνέλευση της Πελοποννησιακής Συμμαχίας πρώτοι λαμβάνουν τον λόγο οι Κορίνθιοι, οι πιο σκληροί υποστηρικτές του πολέμου εναντίον της Αθήνας, και εξηγούν γιατί οι Πελοποννήσιοι θα νικήσουν.

Ἡμεῖς δὲ νῦν καὶ ἀδικούμενοι τὸν πόλεμον ἐγείρομεν καὶ ἱκανὰ ἔχοντες ἐγκλήματα, καὶ ὅταν ἀμυνώμεθα Ἀθηναίους, καταθησόμεθα αὐτὸν ἐν καιρῷ. κατὰ πολλὰ δὲ ἡμᾶς εἰκὸς ἐπικρατῆσαι, πρῶτον μὲν πλήθει προύχοντας καὶ ἐμπειρίᾳ πολεμικῇ, ἔπειτα ὁμοίως πάντας ἐς τὰ παραγγελλόμενα ἰόντας, ναυτικόν τε, ᾧ ἰσχύουσιν, ἀπὸ τῆς ὑπαρχούσης τε ἑκάστοις οὐσίας ἐξαρτυσόμεθα καὶ ἀπὸ τῶν ἐν Δελφοῖς καὶ Ὀλυμπίᾳ
χρημάτων· δάνεισμα γὰρ ποιησάμενοι ὑπολαβεῖν οἷοί τ’ ἐσμὲν μισθῷ μείζονι τοὺς ξένους αὐτῶν ναυβάτας. ὠνητὴ γὰρ ἡ Ἀθηναίων δύναμις μᾶλλον ἢ οἰκεία· ἡ δὲ ἡμετέρα ἧσσον ἂν τοῦτο πάθοι, τοῖς σώμασι τὸ πλέον ἰσχύουσα ἢ τοῖς χρήμασιν.

ὑπολαβεῖν: να προσελκύσουμε, ναυβάτας: πεζοναύτες, ὠνητή: αυτή που μπορεί να
αγοραστεί

 

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «δάνεισμα γὰρ … χρήμασιν».

Αφού δανειστήκαμε χρήματα, τότε μπορέσαμε να προσελκύσουμε με μεγαλύτερο ημερομίσθιο πεζοναύτες. Η δύναμη των Αθηναίων είναι εξαγοράσιμη παρά η δική μας, η δική μας θα κινδύνευε λιγότερο να πάθει αυτό, αν στηρίζεται περισσότερο στη σωματική δύναμη παρά στα χρήματα.

Γ2. Για ποιους λόγους οι Κορίνθιοι υποστηρίζουν ότι οι Πελοποννήσιοι θα νικήσουν τους Αθηναίους;

Οι Κορίνθιοι υποστηρίζουν ότι οι Πελοποννήσιοι θα νικήσουν τους Αθηναίους για τους εξής λόγους:

1. Πολεμική εμπειρία και υπέροχη σε στρατιώτες
2. Εκτελούν όλες τις εντολές, δεν υπάρχει καμία εξαίρεση και το ναυτικό θα το εξοπλίσουν διαθέτοντας ο καθένας μέρος της προσωπικής τους περιουσίας καθώς και επενδύοντας χρήματα που βρίσκονται στους Δελφούς και στα Ολύμπια
3. Τέλος, Συνάπτοντας κάποιο δάνειο έχουν την δυνατότητα να προσελκύσουν πεζοναύτες

 

Γ3.α. «Ἡμεῖς δὲ νῦν καὶ ἀδικούμενοι τὸν πόλεμον ἐγείρομεν»: να ξαναγράψετε το απόσπασμα μεταφέροντας τους κλιτούς τύπους στον αντίθετο αριθμό.

ἐγώ δε νῦν και αδικουμένους τούς πολέμους ἐγείρω

Γ3.β. «καὶ ὅταν ἀμυνώμεθα … προύχοντας»: να μεταφέρετε τους ρηματικούς τύπους στο β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής αορίστου στη φωνή που βρίσκονται και το επίθετο στον συγκριτικό βαθμό (στο γένος, αριθμό και πτώση που βρίσκεται).

• ἀμυνώμεθα – ἀμῦναι
• καταθησόμεθα- κατάθου
• ἐπικρατῆσαι- ἐπικράτησαν
• προύχοντας- πρόσχες
• πολλά-πλέονα

 

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους: ἔχοντες, ἐπικρατῆσαι, πλήθει, μισθῷ, ναυβάτας, ἢ οἰκεία.

• ἔχοντες= επιρρηματική αιτιολογική μετοχή συννημένη στο υποκείμενο του ρήματος
• ἐπικρατῆσαι =Υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση εἰκός (ἐστι)
• πλήθει = δοτική αναφοράς ως ετερόπτωτος επιρρηματικός προσδιορισμός στη μετοχή προύχοντας
• μισθῷ =δοτική του μέσου ως ετερόπτωτος επιρρηματικός προσδιορισμός στο ὑπολαβεῖν (απαρέμφατο)
• ναυβάτας =Αντικείμενο απαρεμφάτου στο ὑπολαβεῖν
• ἤ οἰκεια = β΄όρος σύγκρισης, α΄όρος ωνητή ως κατηγορούμενο στο η δύναμις

 

β. «Ἡμεῖς δὲ νῦν καὶ ἀδικούμενοι τὸν πόλεμον ἐγείρομεν»: να μεταφέρετε το απόσπασμα στον πλάγιο λόγο με απαρεμφατική σύνταξη και με εξάρτηση από τη φράση «Οἱ Κορίνθιοι ἔλεγον»

Οἱ Κορίνθιοι  ἔλεγον δε τότε καί ἀδικούμενοι τόν πόλεμον ἐγείρειν.

 

ἤ οἰκεια = β΄όρος σύγκρισης, κατηγορούμενο

 

Ο Αρθρογράφος