Η ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Γράφει η Έλενα Τσακιρίδου
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί μία διαδικασία, της οποίας η θετική έκβαση επηρεάζεται από ποικίλους παράγοντες, όπως το κίνητρο των θεραπευόμενων για αλλαγή, τα χαρακτηριστικά των συμβούλων και φυσικά, την θεραπευτική σχέση (Lambert & Barley, 2001). Σε αντίθεση με πολλές αντιλήψεις που επικεντρώνονται στην χρήση ενός φάσματος θεραπευτικών τεχνικών και ασκήσεων, φαίνεται ότι η θεραπευτική σχέση συνιστά το στοιχείο που παίζει εξέχοντα ρόλο. Μάλιστα, εντοπίζονται ορισμοί της ίδιας της ψυχοθεραπείας ως μία θεραπευτική σχέση, σχέση η οποία φαίνεται να ορίζει την ίδια την θεραπευτική πράξη. Χαρακτηριστικός είναι ο ορισμός των Burks και Stefflre (1979), όπου «η συμβουλευτική είναι μία επαγγελματική σχέση, ανάμεσα σε έναν/μία εκπαιδευμένο/-η σύμβουλο και έναν/μία πελάτη/-ισσα. Αυτή η σχέση έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τους/τις πελάτες/-ισσες να καταλάβουν και να ξεκαθαρίσουν τις αντιλήψεις τους και να μάθουν να πραγματοποιούν τους στόχους που οι ίδιοι/-ες έχουν καθορίσει».
Ποια είναι, λοιπόν, τα χαρακτηριστικά μιας καλής θεραπευτικής σχέσης; Η θεραπευτική σχέση είναι μια ασφαλής και υποστηρικτική σχέση (McLeod, 2007), στα πλαίσια της οποίας οι πελάτες νιώθουν άνετα να περιγράψουν σκέψεις και δυσκολίες τους. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η θεραπευτική σχέση είναι μια σχέση με συγκεκριμένη διάρκεια και σε συγκεκριμένο πλαίσιο (Kanfer, 1994) και δεν εμπλέκει άλλες σχέσεις με τους θεραπευόμενους. Οι διττές/πολλαπλές σχέσεις-όπως το να είναι κάποιος/α πελάτης αλλά και φίλος, συνάδελφος κ.α- καθίστανται τροχοπέδη στην θεραπευτική διαδικασία μιας και οι ρόλοι περιπλέκονται, η επισημότητα της σχέσης χάνεται και οι προσδοκίες και ευθύνες του συμβούλου γίνονται ασυμβίβαστες (American Counseling Association, 2005).
Ίσως από τις πιο θεμελιώδεις αρχές της θεραπευτικής σχέσης είναι η εμπιστευτικότητα. Αυτό έχει να κάνει με την δέσμευση ότι οι σύμβουλοι δεν αποκαλύπτουν πληροφορίες για τους πελάτες και για τα όσα λέγονται στις συνεδρίες (όσο φυσικά δεν εμπίπτουν στους λόγους άρσης του απορρήτου), κάτι που γνωστοποιείται στους πελάτες ήδη συνήθως από την πρώτη συνεδρία (Corey, 2009). Φυσικά, βασικός στόχος της καλής θεραπευτικής σχέσης είναι η δημιουργία αυτού που ονομάζουμε “καλού κλίματος”. Ο σύμβουλος δεν έχει τον ρόλο του διδάσκοντα, του ατόμου που θα δώσει συμβουλές και θα κατευθύνει τον πελάτη, ετεροκαθορίζοντάς τον και λαμβάνοντας ο ίδιος αποφάσεις για καίρια θέματα της ζωής του. Ο σύμβουλος έχει τον ρόλο του “αφαιρετή εμποδίων”, του μη κατευθυντικού διευκολυντή, του ατόμου που υποστηρίζει τον πελάτη να αναπτύξει το δυναμικό του, με στόχο την προσωπική του ανάπτυξη. Ο σύμβουλος ακούει ενεργά, αποδέχεται τον πελάτη χωρίς αξιολογικούς όρους, του επιτρέπει να υπάρξει στην πλήρη και πιο αυθεντική του έκφανση.
Ήδη από τις πρώτες συνεδρίες χτίζεται αυτό που ονομάζουμε “εργασιακή συμμαχία”. Προωθείται η ασφάλεια, η μη κριτική, η πλήρης αποδοχή και η επικύρωση του συναισθήματος στο εδώ και στο τώρα. Οι θεραπευτές εμπνέουν στους πελάτες την απλή διαπίστωση ότι οτιδήποτε νιώθουν είναι έγκυρο και μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο μπορούν να το εκφράσουν άφοβα, χωρίς δισταγμό επίκρισης ή ακύρωσης.
Συνοπτικά, είναι σαφές ότι δεν υπάρχει μία “συνταγή” για την ιδανική θεραπευτική σχέση και μάλιστα, αυτή υπόκειται και σε αλλαγές ανάλογα την θεραπευτική προσέγγιση. Ωστόσο, η ενδυνάμωση και η επανόρθωση φαίνεται να κυριαρχούν στην στοχοθεσία, ανεξαρτήτως προσέγγισης (McLeod, 2005) και πάντα λαμβάνοντας υπόψιν τα ατομικά χαρακτηριστικά των συμβουλευόμενων.
Βιβλιογραφία:
- American Counseling Association [ACA] (2005). ACA Code of Ethics, VA: Author
- Burks, H. M., & Stefflre, B., (Eds) (1979). Theories of Counseling. McGraw-Hill.
- Clarkson, P. (2003). The therapeutic relationship (2nd ed.)
- Corey, G. (2009). Theory and practice of counseling and psychotherapy. (8th ed.). Pacific.Grove, CA.
- Lambert, M. J., & Barley, D. E. (2001). Research summary on the therapeutic relationship and psychotherapy outcome. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 38(4), 357–361. . https://doi.org/10.1037/0033-3204.38.4.357
- McLeod, J. (2005). Εισαγωγή στη συμβουλευτική. Αθήνα: Μεταίχμιο.
- McLeod, J. (2007). Counselling skill. Maidenhead: Open University Press.
- Kanfer, F. H. (1994). The patient-therapist relationship: An introduction. In S. Borgo & L. Sibila (Eds.) The patient-therapist relationship: Its many dimensions (pp. 1-11). Consiglio Nazionale delle Ricerche.
Ο Αρθρογράφος
